Nadciśnienie tętnicze w ciąży wymaga kontroli niezależnie od tego, czy występowało już przed zapłodnieniem, czy pojawiło się dopiero w kolejnych miesiącach. Wysokie ciśnienie często nie powoduje wyraźnych dolegliwości, dlatego jego regularny pomiar jest ważną częścią opieki prenatalnej.
Nie każde nadciśnienie oznacza stan przedrzucawkowy, ale żadnego utrzymującego się podwyższenia ciśnienia w ciąży nie należy traktować jako całkowicie niegroźnego.
Co oznacza nadciśnienie w ciąży?
W ciąży za nadciśnienie uznaje się ciśnienie skurczowe wynoszące co najmniej 140 mmHg lub rozkurczowe co najmniej 90 mmHg.
Wystarczy podwyższenie jednej z tych wartości. Pojedynczy wyższy pomiar nie zawsze oznacza jednak rozpoznanie nadciśnienia, dlatego wynik jest zwykle potwierdzany kolejnymi pomiarami i oceniany przez personel medyczny.
Za ciężkie nadciśnienie w ciąży uznaje się wartości wynoszące co najmniej:
- 160 mmHg ciśnienia skurczowego lub
- 110 mmHg ciśnienia rozkurczowego.
Tak wysokie wartości wymagają pilnej oceny medycznej.
Jakie są rodzaje nadciśnienia w ciąży?
Najważniejsze zaburzenia nadciśnieniowe związane z ciążą to:
- nadciśnienie przewlekłe,
- nadciśnienie ciążowe,
- stan przedrzucawkowy, czyli preeklampsja,
- stan przedrzucawkowy nałożony na nadciśnienie przewlekłe.
Ciężkie nadciśnienie może pojawić się w przebiegu różnych z tych stanów i nie jest osobną chorobą.
Nadciśnienie przewlekłe
Nadciśnienie przewlekłe występuje już przed ciążą albo zostaje rozpoznane przed ukończeniem 20. tygodnia ciąży.
Do tej grupy należą również kobiety, które przed ciążą przyjmowały leki obniżające ciśnienie, nawet jeśli dzięki leczeniu ich aktualne wartości są prawidłowe.
Ciąża przy nadciśnieniu przewlekłym wymaga regularnej kontroli, ponieważ zwiększone jest między innymi ryzyko:
- stanu przedrzucawkowego,
- zaburzeń wzrastania dziecka,
- przedwczesnego porodu,
- problemów związanych z funkcjonowaniem łożyska.
Jeśli przyjmujesz leki na nadciśnienie i planujesz ciążę lub uzyskasz dodatni wynik testu ciążowego, skontaktuj się z lekarzem w celu przeglądu leczenia. Nie wszystkie leki stosowane poza ciążą są odpowiednie podczas jej trwania.
Nadciśnienie ciążowe
Nadciśnienie ciążowe rozpoznaje się, gdy wysokie ciśnienie pojawia się po 20. tygodniu ciąży u kobiety, która wcześniej miała prawidłowe wartości, a jednocześnie nie stwierdza się cech pozwalających rozpoznać preeklampsję.
Nie należy zakładać, że jest ono niegroźne tylko dlatego, że nie występuje białkomocz.
Kobiety z nadciśnieniem ciążowym wymagają dokładniejszego monitorowania, ponieważ u części z nich może w późniejszym czasie rozwinąć się stan przedrzucawkowy.
Nadciśnienie ciążowe często ustępuje po porodzie, ale wiąże się również z większym ryzykiem nadciśnienia tętniczego w przyszłości.
Stan przedrzucawkowy, czyli preeklampsja
Stan przedrzucawkowy to powikłanie związane z ciążą, które najczęściej rozwija się po 20. tygodniu.
Nie jest już definiowany wyłącznie jako jednoczesne występowanie nadciśnienia i białkomoczu.
Rozpoznanie może obejmować nowe nadciśnienie po 20. tygodniu oraz jedną lub więcej cech, takich jak:
- białkomocz,
- zaburzenia funkcjonowania nerek,
- nieprawidłowa funkcja wątroby,
- mała liczba płytek krwi,
- objawy neurologiczne, takie jak silny ból głowy lub zaburzenia widzenia,
- obrzęk płuc,
- zaburzenia funkcjonowania łożyska lub wzrastania dziecka.
Preeklampsja może mieć różne nasilenie. W ciężkich przypadkach może prowadzić między innymi do drgawek, czyli rzucawki, zespołu HELLP, udaru, powikłań łożyskowych oraz zagrożenia dla dziecka.
Preeklampsja nałożona na nadciśnienie przewlekłe
Stan przedrzucawkowy może rozwinąć się również u kobiety, która już przed ciążą miała nadciśnienie przewlekłe.
Niepokój mogą wzbudzić między innymi:
- nagłe pogorszenie kontroli ciśnienia,
- pojawienie się białkomoczu,
- nieprawidłowe wyniki badań krwi,
- objawy wskazujące na zajęcie wątroby, nerek lub układu nerwowego,
- problemy ze wzrastaniem dziecka.
Takie sytuacje wymagają dodatkowej diagnostyki, ponieważ nadciśnienie przewlekłe samo w sobie zwiększa ryzyko preeklampsji.
Co zwiększa ryzyko nadciśnienia i preeklampsji?
Dokładna przyczyna stanu przedrzucawkowego nie została w pełni poznana. Wiadomo jednak, że jego rozwój jest związany między innymi z nieprawidłowościami dotyczącymi łożyska i naczyń krwionośnych.
Do ważnych czynników zwiększających ryzyko należą:
- nadciśnienie przewlekłe,
- stan przedrzucawkowy w poprzedniej ciąży,
- przewlekła choroba nerek,
- cukrzyca typu 1 lub 2,
- choroby autoimmunologiczne, w tym toczeń rumieniowaty układowy i zespół antyfosfolipidowy,
- ciąża mnoga,
- pierwsza ciąża,
- otyłość,
- starszy wiek ciężarnej,
- występowanie preeklampsji u bliskich krewnych.
Nie jest natomiast prawidłowe twierdzenie, że nadciśnienie w ciąży jest powodowane przez „hipertonię”, czyli zwiększone napięcie mięśni szkieletowych. Hipertonia mięśniowa i nadciśnienie tętnicze to dwa całkowicie różne zjawiska.
Nie należy również przedstawiać „niewłaściwej diety” jako jednej bezpośredniej przyczyny stanu przedrzucawkowego.
Jakie objawy powinny wzbudzić niepokój?
Samo nadciśnienie może nie powodować żadnych objawów. Dlatego ciśnienie mierzy się podczas wizyt prenatalnych nawet wtedy, gdy przyszła mama czuje się dobrze.
Objawami mogącymi wskazywać na stan przedrzucawkowy są między innymi:
- silny ból głowy, który nie ustępuje,
- zaburzenia widzenia, w tym zamazane widzenie lub błyski przed oczami,
- silny lub utrzymujący się ból pod żebrami, szczególnie po prawej stronie,
- nagłe zwiększenie obrzęku twarzy, dłoni lub stóp,
- nudności lub wymioty pojawiające się w drugiej połowie ciąży,
- duszność,
- bardzo złe samopoczucie.
Takie objawy wymagają szybkiego kontaktu z personelem medycznym.
Jak kontrolować ciśnienie w ciąży?
Ciśnienie powinno być sprawdzane podczas każdej rutynowej wizyty prenatalnej.
Jeżeli lekarz lub położna zaleci również pomiary w domu, warto zapisywać wyniki i pokazywać je podczas kontroli.
Pojedynczego wyniku nie należy interpretować w oderwaniu od wcześniejszych pomiarów i samopoczucia.
Jeśli w domu powtarzają się wyniki wynoszące co najmniej 140/90 mmHg, skontaktuj się z osobą prowadzącą ciążę i ustal dalsze postępowanie.
Wartość co najmniej 160 mmHg ciśnienia skurczowego lub 110 mmHg rozkurczowego jest traktowana jako ciężkie nadciśnienie i wymaga pilnej oceny medycznej.
Jak leczy się nadciśnienie w ciąży?
Leczenie zależy od rodzaju nadciśnienia, jego nasilenia, wieku ciąży, wyników badań oraz stanu mamy i dziecka.
Może obejmować:
- częstsze pomiary ciśnienia,
- badania moczu i krwi,
- ocenę pracy nerek i wątroby,
- kontrolę liczby płytek krwi,
- dodatkowe USG oceniające wzrastanie dziecka,
- leczenie farmakologiczne,
- w cięższych przypadkach hospitalizację.
W ciąży stosuje się tylko odpowiednio dobrane leki przeciwnadciśnieniowe. Nie należy samodzielnie rozpoczynać, zmieniać ani odstawiać leczenia.
W przypadku ciężkiej preeklampsji może być również stosowany siarczan magnezu w celu zmniejszenia ryzyka drgawek.
Ostatecznym sposobem zakończenia procesu chorobowego w preeklampsji jest poród, ale jego termin zależy od ciężkości choroby i wieku ciąży. W niektórych sytuacjach możliwe jest dalsze ścisłe monitorowanie, w innych bezpieczniejsze jest wcześniejsze zakończenie ciąży.
Czy można zmniejszyć ryzyko preeklampsji?
Nie wszystkim przypadkom można zapobiec.
U kobiet z podwyższonym ryzykiem lekarz może zalecić przyjmowanie małej dawki kwasu acetylosalicylowego od około 12. tygodnia ciąży.
Nie należy jednak rozpoczynać stosowania aspiryny samodzielnie. Wskazania i dawkę ustala osoba prowadząca ciążę.
Warto również:
- zgłaszać się na wszystkie zaplanowane wizyty,
- regularnie kontrolować ciśnienie,
- stosować zalecone leczenie chorób przewlekłych,
- pozostać aktywną fizycznie, jeśli nie ma przeciwwskazań,
- stosować zbilansowaną dietę.
Nie ma podstaw do rutynowego ograniczania soli wyłącznie w celu zapobiegania preeklampsji ani do stosowania przypadkowych suplementów „na ciśnienie”.
Nadciśnienie i preeklampsja po porodzie
Poród nie oznacza, że ryzyko związane z wysokim ciśnieniem natychmiast znika.
Preeklampsja może po raz pierwszy wystąpić również w dniach lub tygodniach po porodzie.
Po ciąży powikłanej nadciśnieniem konieczne mogą być dalsze:
- pomiary ciśnienia,
- leki przeciwnadciśnieniowe,
- badania kontrolne,
- wizyty u lekarza rodzinnego lub specjalisty.
Przebyte nadciśnienie ciążowe lub stan przedrzucawkowy wiążą się również ze zwiększonym ryzykiem nadciśnienia i chorób układu krążenia w dalszym życiu, dlatego warto pamiętać o kontroli zdrowia także po zakończeniu połogu.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Pilnie skontaktuj się z personelem medycznym, jeśli w ciąży lub w pierwszych tygodniach po porodzie pojawią się:
- ciśnienie wynoszące co najmniej 160/110 mmHg,
- bardzo silny lub utrzymujący się ból głowy,
- zaburzenia widzenia,
- silny ból pod żebrami lub w nadbrzuszu,
- nagły znaczny obrzęk twarzy, dłoni lub stóp,
- nasilona duszność,
- drgawki,
- nagłe, wyraźne pogorszenie samopoczucia.
Nie czekaj na kolejną rutynową wizytę, nawet jeśli wcześniej ciśnienie było prawidłowe.
Podsumowanie
Nadciśnienie w ciąży może mieć postać przewlekłą, ciążową albo stanowić element preeklampsji. Wartości od 140/90 mmHg wymagają oceny i monitorowania, natomiast ciśnienie 160/110 mmHg lub wyższe jest ciężkim nadciśnieniem wymagającym pilnej pomocy.
Stan przedrzucawkowy nie zawsze wiąże się z białkomoczem i może rozwinąć się także po porodzie. Regularne pomiary ciśnienia, wizyty prenatalne oraz szybka reakcja na silny ból głowy, zaburzenia widzenia, ból pod żebrami czy nagłe obrzęki mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa mamy i dziecka.