Filtry mineralne są jedną z grup substancji stosowanych w kosmetykach przeciwsłonecznych. Najczęściej wykorzystuje się w nich tlenek cynku lub dwutlenek tytanu. Obok nich dostępne są również filtry organiczne, potocznie nazywane chemicznymi, oraz formuły łączące różne rodzaje filtrów.
Nie można stwierdzić, że jeden rodzaj filtrów jest zawsze lepszy, skuteczniejszy lub bezpieczniejszy od drugiego. O właściwościach produktu decyduje cała receptura, zastosowane stężenia filtrów, ochrona przed UVA i UVB, fotostabilność oraz zgodność z obowiązującymi regulacjami.
Czym są filtry mineralne?
Filtry mineralne, nazywane również nieorganicznymi, to substancje chroniące skórę przed promieniowaniem ultrafioletowym. W kosmetykach przeciwsłonecznych wykorzystuje się przede wszystkim:
- tlenek cynku, oznaczany w składzie jako Zinc Oxide,
- dwutlenek tytanu, oznaczany jako Titanium Dioxide.
Filtry te mogą zapewniać ochronę przed promieniowaniem UVB oraz częścią lub całym zakresem UVA, zależnie od rodzaju substancji, wielkości cząstek i zastosowanej receptury.
Produkty mineralne są często wybierane dla skóry wrażliwej, ponieważ tlenek cynku i dwutlenek tytanu zwykle rzadziej powodują pieczenie niż niektóre starsze filtry organiczne. Nie oznacza to jednak, że każdy kosmetyk mineralny będzie odpowiedni dla każdej osoby.
Jak działają filtry mineralne i organiczne?
Często można spotkać się z uproszczeniem, że filtry mineralne odbijają promieniowanie jak lustro, natomiast filtry organiczne je pochłaniają. W rzeczywistości mechanizm działania jest bardziej złożony.
Filtry mineralne w znacznym stopniu pochłaniają energię promieniowania UV, a część promieniowania również odbijają i rozpraszają. Filtry organiczne pochłaniają energię UV i przekształcają ją w niewielką ilość energii cieplnej.
Oba rodzaje filtrów działają przede wszystkim na powierzchni skóry lub w jej najbardziej zewnętrznej warstwie. Prawidłowo opracowane produkty mineralne i organiczne mogą zapewniać skuteczną ochronę przeciwsłoneczną.
Czy filtry mineralne są naturalne?
Określenie „mineralny” odnosi się do charakteru chemicznego filtra, a nie do tego, że kosmetyk został pozyskany bezpośrednio z natury. Tlenek cynku i dwutlenek tytanu występują w środowisku naturalnym, ale substancje używane w kosmetykach są oczyszczane i przetwarzane tak, aby spełniały wymagania dotyczące jakości i bezpieczeństwa.
Nie należy więc utożsamiać określenia „mineralny” z deklaracjami „naturalny”, „ekologiczny” lub „przyjazny dla środowiska”. Są to odrębne pojęcia, które wymagają osobnego uzasadnienia.
Naturalne pochodzenie składnika nie gwarantuje również, że będzie on łagodniejszy lub bezpieczniejszy od składnika otrzymywanego syntetycznie.
Czym są nanocząsteczki w kosmetykach przeciwsłonecznych?
Niektóre filtry mineralne występują w kosmetykach w postaci bardzo małych cząstek. Zmniejszenie ich rozmiaru może ograniczać bielenie skóry, poprawiać rozprowadzanie produktu i zwiększać komfort jego stosowania.
W prawie Unii Europejskiej nanomateriał kosmetyczny jest definiowany jako celowo wytworzony, nierozpuszczalny lub biotrwały materiał, którego co najmniej jeden wymiar albo struktura wewnętrzna mieści się w skali od 1 do 100 nanometrów.
Nie każdy drobno rozdrobniony filtr jest automatycznie nanomateriałem w rozumieniu przepisów. Klasyfikacja zależy od dokładnych właściwości cząstek i dokumentacji surowca.
Czy nanofiltry mineralne są bezpieczne?
Nie ma podstaw, aby uznawać wszystkie nanocząsteczki stosowane w kosmetykach za niebezpieczne. Bezpieczeństwo zależy między innymi od rodzaju substancji, właściwości cząstek, ich powłoki, stężenia oraz sposobu stosowania produktu.
W Unii Europejskiej filtry UV, także występujące w postaci nanomateriałów, mogą być stosowane wyłącznie po przeprowadzeniu oceny bezpieczeństwa i uzyskaniu odpowiedniego zezwolenia.
Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów uznał określone nanoformy dwutlenku tytanu i tlenku cynku za bezpieczne w dozwolonych stężeniach w kosmetykach nakładanych na skórę. Oceny te dotyczą cząstek spełniających konkretne parametry określone w dokumentacji i przepisach.
Dostępne dane nie potwierdzają, że dopuszczone nanoformy filtrów mineralnych przenikają przez zdrową skórę w ilościach stanowiących zagrożenie dla zdrowia. Nie należy zatem sugerować, że mogą swobodnie przedostawać się przez skórę niemowlęcia do krwiobiegu.
Istotne ograniczenie dotyczy wdychania. Produkty zawierające określone nanocząsteczki nie powinny być stosowane w formach, które mogą prowadzić do ekspozycji płuc, na przykład jako rozpylany aerozol lub puder tworzący chmurę drobnych cząstek.
Kosmetyku przeciwsłonecznego nie należy również nakładać na otwarte rany ani uszkodzoną skórę, o ile producent wyraźnie nie wskazał inaczej.
Jak rozpoznać nanofiltry w składzie kosmetyku?
Zgodnie z przepisami obowiązującymi w Unii Europejskiej nazwa składnika występującego w postaci nanomateriału musi być uzupełniona w wykazie składników określeniem „nano” umieszczonym w nawiasie.
Na opakowaniu można więc zobaczyć między innymi zapisy:
- Titanium Dioxide (nano),
- Zinc Oxide (nano),
- Methylene Bis-Benzotriazolyl Tetramethylbutylphenol (nano).
Produkty legalnie wprowadzane do obrotu na terenie Unii Europejskiej muszą spełniać wymagania dotyczące oznakowania. Kupując kosmetyki z niepewnego źródła lub sprowadzane spoza Unii Europejskiej, warto sprawdzić, czy na opakowaniu znajduje się pełny wykaz składników, dane osoby odpowiedzialnej i informacje w języku polskim.
Filtry mineralne czy organiczne – które wybrać?
Zarówno filtry mineralne, jak i organiczne mają zalety oraz ograniczenia. Nie należy oceniać produktu wyłącznie na podstawie obecności jednej grupy filtrów.
Zalety filtrów mineralnych
- mogą być dobrze tolerowane przez skórę wrażliwą,
- zwykle rzadziej powodują pieczenie oczu i skóry,
- mogą zapewniać szerokie spektrum ochrony,
- są dostępne w produktach przeznaczonych dla niemowląt i dzieci.
Możliwe ograniczenia filtrów mineralnych
- mogą pozostawiać widoczną białą warstwę,
- często mają gęstszą konsystencję,
- mogą być trudniejsze do równomiernego rozprowadzenia,
- mogą ścierać się z powierzchni skóry, podobnie jak inne produkty przeciwsłoneczne.
Zalety filtrów organicznych
- umożliwiają tworzenie lekkich i łatwych do rozprowadzenia formuł,
- zwykle pozostawiają mniej widoczną warstwę na skórze,
- mogą zapewniać szeroką ochronę przed UVA i UVB,
- ułatwiają nakładanie odpowiedniej ilości produktu.
Możliwe ograniczenia filtrów organicznych
- niektóre osoby mogą odczuwać pieczenie lub podrażnienie,
- nie wszystkie filtry zapewniają ochronę przed takim samym zakresem promieniowania,
- skuteczność i fotostabilność zależą od całej kompozycji produktu.
Najlepszym wyborem jest kosmetyk, który zapewnia szerokopasmową ochronę UVA i UVB, ma odpowiednio wysoki SPF, jest przeznaczony dla wieku i rodzaju skóry użytkownika oraz może być nakładany równomiernie w zalecanej ilości.
Jak chronić niemowlę przed słońcem?
Podstawą ochrony niemowląt przed promieniowaniem UV nie jest kosmetyk, lecz ograniczanie bezpośredniej ekspozycji na słońce. Dotyczy to szczególnie dzieci w pierwszych miesiącach życia.
Niemowlę należy chronić przede wszystkim poprzez:
- przebywanie w cieniu,
- unikanie słońca w godzinach jego największej intensywności,
- lekkie ubranie osłaniające skórę,
- nakrycie głowy z rondem lub daszkiem,
- osłanianie wózka w sposób zapewniający swobodny przepływ powietrza,
- kontrolowanie, czy dziecko się nie przegrzewa.
Nie należy całkowicie zakrywać gondoli pieluchą, kocem ani nieprzewiewną tkaniną, ponieważ może to ograniczać wentylację i zwiększać temperaturę wewnątrz wózka.
U dzieci poniżej 6. miesiąca życia kosmetyk przeciwsłoneczny powinien stanowić uzupełnienie ochrony, a nie jej podstawę. Jeśli ekspozycji nie można uniknąć, na niewielkie, nieosłonięte obszary skóry można zastosować produkt przeznaczony dla niemowląt, zgodnie z jego instrukcją i wskazaniem wiekowym.
Jak wybrać krem przeciwsłoneczny dla dziecka?
Przy wyborze produktu warto zwrócić uwagę przede wszystkim na parametry ochrony, przeznaczenie wiekowe i tolerancję skóry, a nie tylko na określenie „mineralny” lub „chemiczny”.
Kosmetyk dla dziecka powinien:
- zapewniać ochronę zarówno przed UVA, jak i UVB,
- mieć SPF 30 lub wyższy, a przy silnej ekspozycji najlepiej SPF 50 lub 50+,
- być przeznaczony dla wieku dziecka,
- mieć formułę możliwą do równomiernego rozprowadzenia,
- być odporny na wodę, jeśli dziecko będzie się kąpać lub intensywnie pocić,
- mieć czytelną instrukcję stosowania,
- pochodzić z wiarygodnego źródła.
W przypadku skóry bardzo wrażliwej, atopowej lub reagującej na kosmetyki warto najpierw zastosować niewielką ilość produktu na małym fragmencie skóry. Przy aktywnych zmianach chorobowych dobór ochrony przeciwsłonecznej najlepiej omówić z dermatologiem lub pediatrą.
Jak prawidłowo stosować krem z filtrem?
Rodzaj filtrów ma mniejsze znaczenie, jeśli kosmetyk jest nakładany w niewystarczającej ilości lub zbyt rzadko. Najczęstszą przyczyną ochrony niższej niż deklarowana na opakowaniu jest zastosowanie zbyt małej ilości produktu.
- Nałóż kosmetyk obficie i równomiernie na nieosłoniętą skórę przed wyjściem na zewnątrz.
- Nie pomijaj uszu, karku, grzbietów dłoni i stóp oraz skóry przy krawędzi ubrania.
- Ponawiaj aplikację zgodnie z instrukcją producenta, najczęściej co około dwie godziny.
- Nałóż produkt ponownie po pływaniu, intensywnym poceniu lub wytarciu skóry ręcznikiem.
- Nie wydłużaj czasu przebywania na słońcu tylko dlatego, że zastosowano wysoki SPF.
- Połącz kosmetyk z cieniem, ubraniem ochronnym i nakryciem głowy.
Żaden krem przeciwsłoneczny nie zapewnia całkowitej ochrony i nie powinien być traktowany jako sposób na bezpieczne przedłużanie ekspozycji na słońce.
Mleczko przeciwsłoneczne SPF 50+ Mustela
Mleczko przeciwsłoneczne SPF 50+ Mustela jest przeznaczone do ochrony skóry twarzy i ciała przed promieniowaniem UVA i UVB. Zgodnie z aktualną informacją producenta może być stosowane przez całą rodzinę, w tym od 1. dnia życia, również u wcześniaków poza oddziałem neonatologii, gdy ekspozycja na słońce jest nieunikniona.
Produkt zawiera zestaw filtrów organicznych, które zapewniają bardzo wysoką ochronę przeciwsłoneczną. Nie zawiera mineralnych filtrów Titanium Dioxide ani Zinc Oxide. Formuła jest bez substancji zapachowych i została opracowana także z myślą o skórze wrażliwej oraz skłonnej do atopii.
Mleczko należy nakładać obficie i równomiernie na suchą skórę przed ekspozycją, a następnie ponawiać aplikację co dwie godziny oraz po pływaniu lub spoceniu się. Niewystarczająca ilość kosmetyku obniża poziom ochrony.
Możliwość stosowania produktu od pierwszego dnia życia nie oznacza, że noworodek powinien być wystawiany na słońce. U najmłodszych dzieci podstawą pozostają cień, ubranie ochronne i unikanie bezpośredniej ekspozycji.
Przed zastosowaniem należy sprawdzić aktualne informacje na opakowaniu, ponieważ skład i sposób użycia produktu mogą ulec zmianie.
Najczęstsze pytania o filtry mineralne
Czy filtry mineralne są bezpieczniejsze od organicznych?
Nie można uznać, że są bezpieczniejsze w każdej sytuacji. Dopuszczone filtry mineralne i organiczne podlegają ocenie bezpieczeństwa. Znaczenie ma cała receptura, jej przeznaczenie i prawidłowe stosowanie.
Czy filtry mineralne wnikają w skórę?
Dostępne dane wskazują, że tlenek cynku i dwutlenek tytanu pozostają przede wszystkim na powierzchni skóry oraz w jej najbardziej zewnętrznej warstwie. Nie ma podstaw do twierdzenia, że dopuszczone filtry mineralne swobodnie przenikają przez zdrową skórę do krwiobiegu.
Czy nanocząsteczki w kremach z filtrem powodują nowotwory?
Nie potwierdzono, aby dopuszczone w Unii Europejskiej nanoformy filtrów stosowane zgodnie z przeznaczeniem na skórę powodowały nowotwory. Istotne zastrzeżenia dotyczą przede wszystkim możliwości wdychania niektórych nanocząsteczek, dlatego należy unikać produktów tworzących aerozol, jeśli składnik nie został oceniony jako bezpieczny przy takiej ekspozycji.
Czy filtry mineralne zaczynają działać od razu?
Ochronna warstwa powstaje po równomiernym rozprowadzeniu produktu. Dotyczy to zarówno filtrów mineralnych, jak i organicznych. Kosmetyk warto nakładać przed wyjściem na słońce zgodnie z instrukcją producenta, aby upewnić się, że nie pominięto żadnego obszaru skóry.
Czy filtr mineralny jest odpowiedni dla skóry atopowej?
Może być dobrze tolerowany, ale sam rodzaj filtra nie przesądza o przydatności kosmetyku. Reakcja skóry zależy od całej formuły, w tym substancji zapachowych, konserwujących i pozostałych składników. Produkty zawierające tlenek cynku nie muszą automatycznie wysuszać ani pogarszać stanu skóry atopowej.
Czy filtr mineralny jest odporny na wodę?
Odporność na wodę zależy od receptury gotowego kosmetyku, a nie wyłącznie od zastosowania filtra mineralnego. Informacji o wodoodporności należy szukać na opakowaniu produktu.
Podsumowanie
Filtry mineralne, takie jak tlenek cynku i dwutlenek tytanu, mogą zapewniać skuteczną ochronę przed promieniowaniem UV. Nie są jednak z definicji bardziej naturalne, bezpieczniejsze ani skuteczniejsze od filtrów organicznych.
Dopuszczone w Unii Europejskiej nanofiltry podlegają ocenie bezpieczeństwa i muszą zostać odpowiednio oznaczone w składzie. Dostępne dane nie potwierdzają, aby zatwierdzone nanoformy stosowane na zdrową skórę przenikały do krwiobiegu lub powodowały uszkodzenia DNA. Należy natomiast unikać form umożliwiających wdychanie niektórych nanocząsteczek.
Przy wyborze produktu dla dziecka ważniejsze od podziału na filtry mineralne i organiczne są szerokopasmowa ochrona UVA i UVB, wysoki SPF, odpowiednie przeznaczenie wiekowe, dobra tolerancja oraz możliwość nałożenia właściwej ilości kosmetyku.
U niemowląt podstawą ochrony pozostają cień, odzież i unikanie bezpośredniej ekspozycji. Krem przeciwsłoneczny jest dodatkowym elementem ochrony miejsc, których nie można osłonić.