Ulewanie u niemowląt jest częste i zazwyczaj wynika z fizjologicznego refluksu żołądkowo-przełykowego. Jeżeli dziecko jest spokojne, chętnie je, prawidłowo przybiera na masie i nie ma innych niepokojących objawów, cofanie się niewielkiej ilości pokarmu zwykle nie świadczy o chorobie.
Oceny lekarskiej wymagają natomiast między innymi słaby przyrost masy ciała, wyraźny ból lub niepokój podczas karmienia, odmowa jedzenia, nasilone wymioty albo domieszka krwi lub żółci w zwracanej treści.
Ulewanie a refluks u niemowlaka: czym się różnią?
Refluks żołądkowo-przełykowy polega na cofaniu się treści z żołądka do przełyku. Ulewanie jest widocznym objawem tego zjawiska, ponieważ część pokarmu wydostaje się z ust dziecka. Refluks może jednak przebiegać także bez ulewania, gdy treść cofa się do przełyku, ale nie wypływa z buzi.
U niemowląt refluks najczęściej jest zjawiskiem fizjologicznym. Wynika między innymi z niedojrzałości układu pokarmowego, płynnej diety oraz częstego przebywania w pozycji leżącej. Zwykle stopniowo ustępuje wraz z rozwojem dziecka.
Choroba refluksowa przełyku, określana także skrótem GERD, występuje wtedy, gdy cofanie treści powoduje dokuczliwe objawy lub prowadzi do powikłań. Nie należy więc utożsamiać każdego ulewania z chorobą wymagającą leczenia.
Kiedy najczęściej występuje ulewanie u niemowląt?
Ulewanie zwykle pojawia się podczas karmienia albo krótko po jego zakończeniu. Może wystąpić również przy odbijaniu, zmianie pozycji, przewijaniu lub ucisku na pełny brzuszek.
Fizjologiczny refluks zazwyczaj rozpoczyna się w pierwszych tygodniach życia. Jego nasilenie często przypada na okres około 4. lub 5. miesiąca, a u większości dzieci objawy zmniejszają się przed ukończeniem pierwszego roku życia.
Ilość pokarmu widoczna na ubraniu lub pieluszce może wydawać się większa, niż jest w rzeczywistości. Nie warto oceniać jej na podstawie liczby łyżeczek. Ważniejsze są samopoczucie dziecka, przebieg karmienia, liczba mokrych pieluszek i prawidłowy przyrost masy ciała.
Jak wygląda fizjologiczne ulewanie?
Przy ulewaniu pokarm zazwyczaj swobodnie wypływa z buzi, bez silnego napinania mięśni brzucha. Może mieć konsystencję świeżego mleka albo częściowo ściętej treści i lekko kwaśny zapach, ponieważ przez pewien czas znajdował się w żołądku.
Fizjologiczne ulewanie jest prawdopodobne, gdy dziecko:
- jest spokojne przed karmieniem i po nim,
- chętnie przyjmuje pokarm,
- nie wykazuje oznak bólu podczas karmienia,
- ma odpowiednią liczbę mokrych pieluszek,
- prawidłowo przybiera na masie i rozwija się,
- nie ma krwi ani zielonego zabarwienia w zwracanej treści.
Wymioty różnią się od ulewania tym, że treść jest wyrzucana z większą siłą, zwykle z udziałem mięśni brzucha i przepony. Gwałtowne lub powtarzające się wymioty u niemowlęcia wymagają oceny medycznej.
Co można zrobić, gdy niemowlę ulewa?
Fizjologicznego ulewania nie zawsze da się całkowicie wyeliminować. Można jednak ograniczyć jego nasilenie i zadbać o komfort dziecka.
Pomocne może być:
- sprawdzenie prawidłowej pozycji i techniki karmienia,
- trzymanie dziecka w bardziej pionowej pozycji podczas karmienia i przez pewien czas po nim, gdy pozostaje pod bezpośrednim nadzorem osoby dorosłej,
- umożliwienie dziecku odbicia w naturalnych przerwach podczas karmienia,
- unikanie intensywnej zabawy i ucisku na brzuch bezpośrednio po posiłku,
- delikatne przewijanie dziecka i, jeśli to możliwe, zrobienie tego przed karmieniem,
- sprawdzenie, czy otwór w smoczku butelki nie powoduje zbyt szybkiego wypływu mleka,
- unikanie przekarmiania.
Jeśli pojawiają się trudności podczas karmienia piersią, warto skonsultować pozycję i sposób przystawiania dziecka z położną, pediatrą lub certyfikowaną doradczynią laktacyjną.
Mniejszych i częstszych porcji nie należy wprowadzać w sposób, który zmniejszy łączną ilość przyjmowanego pokarmu. W przypadku wątpliwości dotyczących objętości posiłków lub przyrostu masy ciała plan karmienia trzeba omówić z pediatrą.
Jak układać do snu niemowlę z refluksem?
Niemowlę z refluksem powinno spać płasko na plecach, na twardym i równym materacu. Zalecenie to obowiązuje również wtedy, gdy dziecko często ulewa.
Nie należy:
- układać niemowlęcia do snu na brzuchu lub na boku,
- podnosić wezgłowia łóżeczka,
- wkładać pod materac poduszek, klinów ani złożonych ręczników,
- pozostawiać dziecka do snu w foteliku samochodowym, leżaczku lub innym nachylonym siedzisku,
- używać pozycjonerów ograniczających ruch dziecka.
Pozycja pionowa może być stosowana po karmieniu wyłącznie wtedy, gdy dziecko jest przytomne i pozostaje pod stałym nadzorem. Gdy nadchodzi czas snu, należy przenieść je do bezpiecznego miejsca i ułożyć na plecach.
Kiedy refluks może oznaczać chorobę refluksową?
Samo ulewanie nie wystarcza do rozpoznania choroby refluksowej. Podejrzenie GERD pojawia się wtedy, gdy refluks wiąże się z uporczywymi objawami, wpływa na karmienie i rozwój dziecka albo prowadzi do powikłań.
Do objawów wymagających omówienia z pediatrą należą:
- odmowa karmienia lub wyraźne trudności z jedzeniem,
- płacz, prężenie lub wyginanie ciała podczas posiłków,
- częste przerywanie karmienia z powodu dyskomfortu,
- brak oczekiwanego przyrostu masy ciała lub jej utrata,
- nawracający kaszel, krztuszenie się lub trudności z oddychaniem związane z karmieniem,
- utrzymywanie się nasilonych objawów mimo korekty sposobu karmienia.
Podobne objawy mogą mieć inne przyczyny, między innymi alergia na białka mleka krowiego, nieprawidłowa technika karmienia, infekcja lub problem anatomiczny. Rozpoznania nie należy stawiać samodzielnie wyłącznie na podstawie zachowania dziecka.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Skontaktuj się z pediatrą, jeśli dziecko nie przybiera prawidłowo na masie, odmawia karmienia, wyraźnie cierpi podczas posiłków albo objawy nie zmniejszają się mimo wprowadzenia podstawowych zmian w sposobie karmienia.
Pilnej oceny medycznej wymagają:
- zielone lub żółtozielone wymioty,
- krew w wymiotach lub stolcu,
- nawracające wymioty o charakterze strumieniowym,
- twardy, wzdęty lub bolesny brzuch,
- gorączka, wyraźna senność albo trudności z obudzeniem dziecka,
- uporczywe wymioty i niemożność utrzymania pokarmu lub płynów,
- objawy odwodnienia, takie jak wyraźnie mniejsza liczba mokrych pieluszek, suchość w ustach lub zapadnięte ciemiączko,
- problemy z oddychaniem, sinienie lub epizod wiotkości,
- pierwsze pojawienie się refluksu po ukończeniu 6. miesiąca życia.
W przypadku trudności z oddychaniem, sinienia, utraty przytomności lub znacznego osłabienia dziecka należy niezwłocznie wezwać pomoc medyczną.
Jak rozpoznaje się refluks u niemowląt?
U prawidłowo rozwijającego się niemowlęcia z typowym ulewaniem zwykle nie są potrzebne badania endoskopowe ani radiologiczne. Lekarz najpierw zbiera informacje o karmieniu i objawach, bada dziecko oraz ocenia jego wzrastanie na siatkach centylowych.
Pomocne może być zanotowanie:
- kiedy i jak często występuje ulewanie lub wymiotowanie,
- czy treść wypływa swobodnie, czy jest wyrzucana pod ciśnieniem,
- jak dziecko zachowuje się podczas karmienia,
- ile mokrych pieluszek ma w ciągu doby,
- czy w zwracanej treści pojawia się krew lub zielone zabarwienie,
- czy występują dodatkowe objawy, na przykład biegunka, zmiany skórne lub gorączka.
pH-metria, endoskopia, badania obrazowe lub inne testy są wykonywane tylko w wybranych sytuacjach, gdy objawy są nietypowe, nasilone, nie odpowiadają na postępowanie albo istnieje podejrzenie innej choroby lub powikłań.
Jak wygląda postępowanie przy chorobie refluksowej?
Postępowanie zależy od objawów, sposobu karmienia, wieku dziecka i wpływu dolegliwości na jego rozwój. Pierwszym etapem jest zazwyczaj ocena techniki oraz objętości karmienia i upewnienie się, że dziecko nie jest przekarmiane.
W wybranych przypadkach lekarz może zalecić:
- zmianę objętości lub częstotliwości karmień przy zachowaniu odpowiedniej dobowej podaży pokarmu,
- zagęszczony preparat dla niemowlęcia karmionego mlekiem modyfikowanym,
- kontrolowaną próbę postępowania w kierunku alergii na białka mleka krowiego, jeśli wskazują na nią objawy,
- leczenie farmakologiczne, gdy występują określone wskazania kliniczne.
Mleka oznaczonego symbolem AR, zagęstnika ani kaszki dodawanej do butelki nie należy wprowadzać samodzielnie. Zagęszczenie pokarmu może zmniejszyć widoczne ulewanie, ale nie jest odpowiednie dla każdego dziecka i wymaga prawidłowego doboru produktu oraz sposobu przygotowania.
Nie należy również samodzielnie eliminować nabiału z diety osoby karmiącej piersią ani zmieniać mleka modyfikowanego na preparat specjalistyczny. Takie postępowanie powinno wynikać z oceny pediatry.
Nie ma podstaw, aby rutynowo masować brzuch dziecka przed każdym posiłkiem w celu leczenia refluksu. Masaż tuż przed karmieniem może dodatkowo pobudzić lub zdenerwować dziecko, a wykonywany po posiłku może zwiększać ucisk na pełny żołądek.
Podsumowanie
Ulewanie u niemowlaka najczęściej jest widocznym objawem fizjologicznego refluksu i z czasem samo ustępuje. Jeśli dziecko jest spokojne, prawidłowo je, ma odpowiednią liczbę mokrych pieluszek i przybiera na masie, zwykle nie wymaga specjalistycznych badań ani leczenia.
Pomocne mogą być korekta techniki karmienia, odbijanie dziecka, unikanie przekarmiania oraz trzymanie go pionowo po posiłku pod nadzorem. Do snu niemowlę zawsze należy układać płasko na plecach. Niepokojące objawy, takie jak zielone lub krwawe wymioty, wymioty strumieniowe, problemy z oddychaniem, odwodnienie, odmowa jedzenia albo zahamowanie przyrostu masy ciała wymagają konsultacji medycznej.