Sapka u niemowlaka to potoczne określenie głośnego oddychania przez nos, które może przypominać pochrapywanie, furczenie lub posapywanie. Często wynika z wąskich przewodów nosowych oraz niewielkiej ilości zaschniętej wydzieliny i nie musi oznaczać choroby.
Sam dźwięk nie pozwala jednak rozpoznać jego przyczyny. Jeśli niemowlę oddycha z wysiłkiem, ma trudność z karmieniem, sinieje lub jest nietypowo senne, wymaga pilnej oceny medycznej.
Co to jest sapka u niemowlaka?
„Sapka” nie jest ścisłym rozpoznaniem medycznym. Rodzice używają tego określenia, gdy dziecko głośno oddycha, szczególnie podczas snu, karmienia albo leżenia na plecach.
Noworodki i małe niemowlęta oddychają przede wszystkim przez nos. Ich przewody nosowe są bardzo wąskie, dlatego nawet niewielki obrzęk błony śluzowej lub zaschnięta wydzielina mogą powodować słyszalny przepływ powietrza.
Jeżeli dziecko ma prawidłowy kolor skóry, oddycha bez widocznego wysiłku, dobrze je i przybiera na masie, okresowe posapywanie może być związane z fizjologią lub niewielkim zatkaniem nosa. W razie wątpliwości warto nagrać dźwięk i pokazać go pediatrze.
Jak wygląda sapka niemowlęca?
Przy zatkanym nosie można zauważyć:
- furczenie lub pochrapywanie słyszalne w okolicy nosa;
- nasilenie dźwięku podczas snu lub karmienia;
- zaschniętą wydzielinę przy wejściu do nozdrzy;
- okresowe kichanie;
- przerywanie ssania, aby zaczerpnąć powietrza;
- rozdrażnienie związane z utrudnionym oddychaniem przez nos.
Kichanie u noworodka nie zawsze oznacza infekcję. Może być naturalnym sposobem oczyszczania nosa. Nie każdy głośniejszy oddech wymaga również odsysania wydzieliny.
Skąd bierze się sapka u niemowlaka?
Do częstych przyczyn głośnego oddychania przez nos należą:
- wąskie przewody nosowe charakterystyczne dla niemowląt;
- niewielka ilość zaschniętej wydzieliny;
- obrzęk błony śluzowej podczas infekcji wirusowej;
- suche lub przegrzane powietrze;
- dym tytoniowy, aerozole zapachowe i inne czynniki drażniące;
- ulewanie, które może czasowo podrażniać okolice nosa i gardła.
Sapka sama w sobie nie jest typowym objawem astmy ani alergii pokarmowej. Astmy nie rozpoznaje się u niemowlęcia na podstawie furczenia w nosie, a pojedyncze zmiany skórne w połączeniu z sapką nie wystarczają do rozpoznania alergii.
Jeżeli po spożyciu pokarmu pojawiają się nagle pokrzywka, obrzęk warg lub języka, wymioty, kaszel albo trudności z oddychaniem, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.
Sapka, świsty i stridor, jak je odróżnić?
Rodzicowi może być trudno określić, skąd pochodzi dźwięk oddechu. Orientacyjnie można wyróżnić:
- furczenie lub pochrapywanie, zwykle pochodzi z nosa albo gardła i może zmniejszyć się po oczyszczeniu nosa;
- świst wydechowy, jest wysokim dźwiękiem słyszalnym głównie podczas wydychania powietrza i może pochodzić z dolnych dróg oddechowych;
- stridor, to wysoki, szorstki dźwięk słyszalny najczęściej podczas wdechu, związany ze zwężeniem w okolicy krtani lub górnych dróg oddechowych;
- stękanie przy wydechu, może być objawem wysiłku oddechowego i wymaga pilnej oceny.
Stridor może występować między innymi przy laryngomalacji, czyli wiotkości tkanek krtani u niemowlęcia. Wiele przypadków ma łagodny przebieg, ale rozpoznanie powinien postawić lekarz, szczególnie gdy dźwiękowi towarzyszą problemy z karmieniem, słabe przybieranie na masie lub trudności z oddychaniem.
Jak bezpiecznie oczyścić nos niemowlęcia?
Jeżeli nos dziecka jest zatkany i utrudnia karmienie lub sen, można zastosować przeznaczony dla niemowląt sterylny roztwór soli fizjologicznej bez dodatków leczniczych. Należy postępować zgodnie z instrukcją konkretnego preparatu.
- Umyj i dokładnie osusz ręce.
- Ułóż dziecko stabilnie na plecach lub w pozycji zaleconej w instrukcji produktu.
- Delikatnie podaj wskazaną ilość roztworu do jednego nozdrza.
- Odczekaj chwilę, aby wydzielina mogła się rozluźnić.
- Widoczną wydzielinę usuń czystą chusteczką.
- Jeśli zatkanie nadal utrudnia oddychanie, można ostrożnie użyć gruszki lub aspiratora zgodnie z instrukcją urządzenia.
- Po użyciu dokładnie umyj elementy wielorazowe i pozostaw je do wyschnięcia.
Oczyszczanie najlepiej przeprowadzić przed karmieniem, jeśli zatkany nos utrudnia ssanie. Odsysanie bezpośrednio po posiłku może sprowokować ulewanie lub wymioty.
Końcówkę aplikatora lub aspiratora należy wprowadzać tylko płytko, bez używania siły. Zbyt częste lub intensywne odsysanie może podrażniać błonę śluzową i nasilać obrzęk.
Jeśli dziecko oddycha swobodnie, dobrze je i nie ma widocznej wydzieliny, rutynowe odsysanie nosa nie jest potrzebne.
Temperatura i wilgotność w pokoju dziecka
Pomieszczenie, w którym przebywa niemowlę, powinno być regularnie wietrzone i nieprzegrzane. Podczas snu jako praktyczny zakres orientacyjny często wskazuje się temperaturę od 16 do 20°C. Ubranie dziecka należy dostosować do warunków i regularnie sprawdzać, czy jego klatka piersiowa lub kark nie są gorące i spocone.
Jeśli powietrze jest bardzo suche, można rozważyć nawilżacz emitujący chłodną mgiełkę. Urządzenie trzeba codziennie opróżniać i czyścić zgodnie z instrukcją, ponieważ zanieczyszczony zbiornik może sprzyjać rozprzestrzenianiu drobnoustrojów.
Nawilżacz nie „zwalcza” automatycznie kurzu, roztoczy i bakterii. Zbyt wysoka wilgotność może sprzyjać rozwojowi pleśni oraz roztoczy, dlatego nie należy używać urządzenia bez kontroli warunków w pomieszczeniu.
W pobliżu łóżeczka warto ograniczyć przedmioty gromadzące kurz. Najważniejsze jest jednak regularne sprzątanie, unikanie dymu tytoniowego i niewkładanie do łóżeczka maskotek, poduszek ani innych miękkich przedmiotów.
Czego nie robić przy sapce niemowlęcej?
Przy głośnym oddychaniu lub zatkanym nosie nie należy:
- odsysać nosa wielokrotnie, jeśli nie ma wydzieliny i dziecko oddycha swobodnie;
- wprowadzać końcówki aspiratora głęboko do nozdrza;
- usuwać zaschniętej wydzieliny patyczkiem kosmetycznym wkładanym do nosa;
- stosować kropli obkurczających błonę śluzową bez zalecenia lekarza;
- podawać niemowlęciu olejków eterycznych lub nakładać ich w okolicy nosa;
- wykonywać inhalacji gorącą parą ze względu na ryzyko oparzenia;
- unosić materaca ani układać dziecka do snu na poduszce;
- kłaść dziecka na brzuchu lub boku do snu z powodu zatkanego nosa;
- palić papierosów ani używać e-papierosów w otoczeniu dziecka.
Do każdego snu niemowlę powinno być układane na plecach na płaskim, twardym materacu, także wtedy, gdy ma katar lub ulewa.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Skontaktuj się z pediatrą, jeśli głośne oddychanie utrzymuje się, nasila lub utrudnia dziecku karmienie. Konsultacji wymaga także sapka, której towarzyszą gorączka, kaszel, osłabienie, częste wymioty lub nieprawidłowe przybieranie na masie.
Pilnej pomocy medycznej wymaga sytuacja, gdy dziecko:
- oddycha bardzo szybko lub ma przerwy w oddychaniu;
- wciąga skórę między żebrami, pod żebrami albo w okolicy szyi;
- porusza skrzydełkami nosa podczas oddychania;
- stęka przy każdym wydechu;
- ma stały, szorstki dźwięk podczas wdechu;
- nie może spokojnie ssać z powodu duszności;
- sinieje, blednie albo ma szary odcień skóry lub ust;
- jest wiotkie, nietypowo senne lub trudno je obudzić;
- ma wyraźnie mniej mokrych pieluszek;
- ma gorączkę, szczególnie w pierwszych 3 miesiącach życia.
Jeśli nie masz pewności, czy słyszany dźwięk pochodzi z nosa, gardła czy klatki piersiowej, nagraj krótki film pokazujący sposób oddychania dziecka. Może on pomóc lekarzowi w ocenie, ale nie powinien opóźniać wezwania pomocy przy objawach duszności.
Podsumowanie
Sapka u niemowlaka najczęściej oznacza głośne oddychanie przez wąskie lub częściowo zatkane przewody nosowe. Jeśli dziecko oddycha bez wysiłku, dobrze je i prawidłowo przybiera na masie, okresowe furczenie może nie wymagać leczenia.
Przy zatkanym nosie można zastosować sterylną sól fizjologiczną i, jeśli jest to potrzebne, ostrożnie usunąć widoczną wydzielinę. Świst, stridor, stękanie, sinienie, problemy z karmieniem lub widoczny wysiłek oddechowy wymagają konsultacji medycznej.