Infekcje poporodowe mogą dotyczyć między innymi macicy, rany po cesarskim cięciu lub urazie krocza, układu moczowego i piersi. Większość można skutecznie leczyć, ale niektóre zakażenia mogą szybko prowadzić do poważnego pogorszenia stanu zdrowia, dlatego ważna jest znajomość objawów alarmowych.
Gorączka, nasilający się ból, nieprzyjemny zapach odchodów połogowych, ropna wydzielina z rany, duszność albo wyraźne pogorszenie samopoczucia wymagają kontaktu z personelem medycznym.
Czym jest infekcja poporodowa?
Infekcja poporodowa to zakażenie rozwijające się po porodzie. Może mieć bezpośredni związek z drogami rodnymi i raną po porodzie albo dotyczyć innego narządu, na przykład pęcherza moczowego, nerek lub piersi.
Do częstszych problemów należą:
- zapalenie błony śluzowej macicy, czyli endometritis,
- zakażenie rany po cesarskim cięciu,
- zakażenie rany krocza po pęknięciu lub nacięciu,
- zakażenie układu moczowego,
- bakteryjne zapalenie piersi.
Nie każdy ból, osłabienie czy stan podgorączkowy po porodzie oznaczają zakażenie. W połogu organizm przechodzi wiele zmian fizjologicznych, dlatego rozpoznanie opiera się na całym obrazie klinicznym.
Jakie infekcje mogą wystąpić po porodzie?
Zakażenie macicy
Zapalenie błony śluzowej macicy po porodzie jest zwykle zakażeniem bakteryjnym rozwijającym się wskutek przedostania się drobnoustrojów z dolnych dróg rodnych do jamy macicy.
Występuje częściej po cesarskim cięciu niż po porodzie drogami natury.
Zakażenie rany
Infekcja może rozwinąć się w ranie po cesarskim cięciu, nacięciu krocza lub pęknięciu tkanek podczas porodu.
Zakażenie układu moczowego
Po porodzie może wystąpić zapalenie pęcherza, a w części przypadków zakażenie może rozprzestrzenić się na nerki.
Zapalenie piersi
U kobiet karmiących może wystąpić mastitis. Nie każdy przypadek od początku jest infekcją bakteryjną, ponieważ zapalenie piersi może rozpocząć się od procesu zapalnego związanego z obrzękiem i zaburzeniem odpływu mleka.
Czy gorączka po porodzie zawsze oznacza infekcję?
Nie. W pierwszych godzinach po porodzie temperatura ciała może być przejściowo nieco podwyższona.
Temperatura 38°C lub wyższa po porodzie wymaga jednak zwrócenia uwagi na inne objawy i zwykle kontaktu z lekarzem lub położną, szczególnie jeśli utrzymuje się, powtarza albo towarzyszą jej ból, dreszcze lub złe samopoczucie.
Nie należy próbować samodzielnie rozpoznawać przyczyny gorączki wyłącznie na podstawie jej wysokości. Możliwe przyczyny obejmują między innymi zakażenie macicy, rany, układu moczowego lub piersi.
Objawy zakażenia macicy po porodzie
Zapalenie błony śluzowej macicy najczęściej powoduje:
- gorączkę,
- ból podbrzusza lub miednicy,
- bolesność macicy podczas badania,
- dreszcze i złe samopoczucie,
- czasem nieprzyjemnie pachnące odchody połogowe.
Po porodzie normalne są skurcze związane z obkurczaniem macicy, szczególnie podczas karmienia piersią. Powinny jednak stopniowo słabnąć.
Narastający ból podbrzusza wraz z gorączką, dreszczami lub nieprzyjemnym zapachem wydzieliny wymaga oceny medycznej.
Odchody połogowe początkowo są czerwone, później stają się brązowawe, a następnie jaśniejsze. Sam kolor zmienia się fizjologicznie i nie pozwala rozpoznać infekcji.
Objawy zakażenia rany po cesarskim cięciu lub nacięciu krocza
Niepokojące objawy obejmują:
- narastający ból zamiast stopniowej poprawy,
- zaczerwienienie i obrzęk wokół rany,
- ropną lub nieprzyjemnie pachnącą wydzielinę,
- rozejście się brzegów rany,
- gorączkę lub ogólne złe samopoczucie.
Po nacięciu lub pęknięciu krocza bolesność w pierwszych dniach jest częsta. Jeśli jednak ból wyraźnie narasta, potrzebne jest coraz więcej leków przeciwbólowych albo pojawia się obrzęk lub wydzielina o nieprzyjemnym zapachu, ranę powinien ocenić specjalista.
Infekcja układu moczowego po porodzie
Zakażenie pęcherza może powodować:
- pieczenie lub ból podczas oddawania moczu,
- częstą lub nagłą potrzebę oddawania moczu,
- ból w podbrzuszu,
- czasem gorączkę.
Gorączka, dreszcze, ból pleców lub boku w okolicy nerek, nudności albo wymioty mogą wskazywać na odmiedniczkowe zapalenie nerek i wymagają szybkiej konsultacji.
Cewnikowanie pęcherza w czasie porodu lub po nim może zwiększać ryzyko zakażenia układu moczowego. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta, która miała cewnik, rozwinie infekcję.
Zapalenie piersi po porodzie
Mastitis może powodować:
- bolesny i obrzęknięty obszar piersi,
- zaczerwienienie lub uczucie gorąca skóry,
- ból podczas karmienia,
- gorączkę, dreszcze lub objawy przypominające grypę.
W początkowym zapaleniu podstawą postępowania nie zawsze są antybiotyki. Znaczenie mają między innymi fizjologiczne karmienie, unikanie nadmiernego opróżniania piersi i obserwowanie dynamiki objawów.
Jeśli objawy nie poprawiają się po 12-24 godzinach postępowania domowego albo szybko się nasilają, potrzebna jest konsultacja lekarska. W bakteryjnym zapaleniu piersi może być konieczne leczenie antybiotykiem.
Co zwiększa ryzyko infekcji poporodowej?
Ryzyko zależy od rodzaju zakażenia.
W przypadku endometritis zwiększają je między innymi:
- cesarskie cięcie, szczególnie wykonywane po rozpoczęciu porodu,
- długotrwałe pęknięcie błon płodowych przed urodzeniem dziecka,
- przedłużający się poród,
- zakażenie wewnątrzowodniowe podczas porodu,
- liczne badania wewnętrzne szyjki podczas porodu,
- ręczne usunięcie fragmentów łożyska,
- krwotok poporodowy,
- cukrzyca.
Ryzyko zakażenia układu moczowego może zwiększać cewnikowanie pęcherza.
Nie należy natomiast traktować „osłabionej odporności po porodzie” jako prostego wyjaśnienia większości infekcji poporodowych.
Jak diagnozuje się infekcję poporodową?
Podstawą jest wywiad, badanie fizykalne oraz ocena miejsca, którego może dotyczyć zakażenie.
W zależności od objawów lekarz może zlecić:
- badanie moczu i posiew przy podejrzeniu zakażenia układu moczowego,
- badania krwi,
- posiew krwi przy podejrzeniu ciężkiej infekcji lub sepsy,
- badania obrazowe, jeśli istnieje podejrzenie ropnia, zatrzymanych tkanek lub innego powikłania.
Endometritis rozpoznaje się przede wszystkim klinicznie na podstawie gorączki, bólu i bolesności macicy oraz wykluczenia innych źródeł zakażenia.
USG nie jest konieczne u każdej kobiety z podejrzeniem zapalenia błony śluzowej macicy. Może być potrzebne, jeśli lekarz podejrzewa zatrzymane fragmenty łożyska, ropień lub inną przyczynę objawów.
Również sama podwyższona liczba leukocytów nie potwierdza infekcji. Po porodzie fizjologicznie może występować znaczna leukocytoza, szczególnie w pierwszej dobie.
Jak leczy się infekcje po porodzie?
Leczenie zależy od miejsca i nasilenia zakażenia.
Może obejmować:
- antybiotyki doustne w niektórych zakażeniach o łagodnym przebiegu,
- antybiotyki dożylne w cięższych zakażeniach, w tym w endometritis wymagającym hospitalizacji,
- leczenie rany, w tym jej ocenę, oczyszczenie lub drenaż, jeśli jest to konieczne,
- leczenie ropnia, jeśli się rozwinął,
- leczenie wspomagające, takie jak płyny i leki przeciwbólowe.
Nie każdą zakażoną ranę leczy się po prostu maścią przeciwbakteryjną. Sposób postępowania zależy od głębokości zakażenia, obecności ropy, stanu rany i objawów ogólnych.
W zapaleniu błony śluzowej macicy standardem jest antybiotykoterapia o szerokim spektrum. W cięższym przebiegu leczenie prowadzi się w szpitalu.
Objawy sepsy po porodzie
Sepsa jest stanem zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
Alarmujące mogą być:
- gorączka lub przeciwnie, bardzo niska temperatura ciała,
- silne dreszcze,
- szybki oddech lub duszność,
- bardzo szybkie bicie serca,
- niskie ciśnienie tętnicze lub uczucie omdlewania,
- splątanie, zaburzenia świadomości lub trudność z kontaktem,
- bardzo mała ilość oddawanego moczu,
- blada, sina, marmurkowa lub zimna skóra,
- bardzo silny ból lub gwałtowne pogorszenie samopoczucia.
W takiej sytuacji nie należy czekać na planową wizytę ani na rozwój kolejnych objawów.
Jak zmniejszyć ryzyko infekcji w połogu?
Nie każdej infekcji można zapobiec, ale warto:
- myć ręce przed i po zmianie podpaski połogowej lub dotykaniu rany,
- regularnie zmieniać podpaski połogowe,
- codziennie delikatnie myć okolice krocza wodą i utrzymywać je w czystości,
- obserwować ranę po cesarskim cięciu lub urazie krocza,
- stosować się do zaleceń dotyczących pielęgnacji rany,
- unikać tamponów w okresie odchodów połogowych,
- zgłaszać wcześnie objawy zakażenia zamiast czekać na samoistne ustąpienie.
W przypadku cesarskiego cięcia ważną rolę w profilaktyce zakażeń odgrywa antybiotyk podawany przed operacją. Jest to element postępowania szpitalnego, a nie profilaktyki wykonywanej samodzielnie w domu.
Zbilansowana dieta i odpoczynek są ważne dla ogólnej regeneracji, ale nie powinny być przedstawiane jako metody zapobiegania konkretnym infekcjom poporodowym.
Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem?
Nie zwlekaj z konsultacją, jeśli pojawi się:
- temperatura 38°C lub wyższa, szczególnie jeśli utrzymuje się lub współistnieją inne objawy,
- ból brzucha, miednicy lub krocza z gorączką lub dreszczami,
- nieprzyjemnie pachnąca wydzielina z pochwy,
- nagłe lub narastające krwawienie,
- zaczerwienienie, obrzęk, ropna wydzielina albo rozejście się rany,
- ból podczas oddawania moczu wraz z gorączką lub bólem okolicy nerek,
- nasilające się zapalenie piersi bez poprawy po 12-24 godzinach,
- silne dreszcze, duszność, splątanie lub gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego.
Podsumowanie
Infekcje po porodzie mogą dotyczyć macicy, rany po cesarskim cięciu lub urazie krocza, układu moczowego i piersi. Gorączka, nasilający się ból, nieprzyjemnie pachnące odchody połogowe, ropna wydzielina lub wyraźne pogorszenie samopoczucia wymagają oceny medycznej.
Rozpoznanie nie opiera się na jednym objawie ani pojedynczym wyniku morfologii. Wczesna konsultacja i właściwie dobrane leczenie pozwalają ograniczyć ryzyko powikłań, w tym sepsy.