Nie istnieje jedna pozycja porodowa, która będzie najlepsza dla każdej kobiety i na każdym etapie porodu. W czasie fizjologicznego porodu warto mieć możliwość poruszania się i zmieniania ułożenia ciała zgodnie z własnym komfortem, potrzebą parcia oraz wskazówkami personelu medycznego.
Aktualny polski standard opieki okołoporodowej zakłada pomoc kobiecie w wyborze wygodnych pozycji w pierwszym okresie porodu, a w drugim okresie umożliwienie jej przyjmowania pozycji, które uznaje za najwygodniejsze, ze szczególnym uwzględnieniem pozycji wertykalnych.
Jaka pozycja jest najlepsza do porodu?
Najlepsza jest przede wszystkim pozycja, która w danym momencie jest bezpieczna i wygodna dla rodzącej oraz pozwala prawidłowo monitorować stan dziecka.
W ciągu kilku godzin porodu potrzeby mogą się zmieniać. Kobieta może chcieć chodzić, stać, siedzieć na piłce, klęczeć, oprzeć się o łóżko, przyjąć pozycję na czworakach, kucać, a później odpocząć na boku.
Nie trzeba wybierać jednej pozycji na cały poród. Możliwość swobodnego przechodzenia pomiędzy różnymi ustawieniami ciała jest ważniejsza niż znalezienie jednego „najlepszego” ułożenia.
Pozycje w pierwszym okresie porodu
Pierwszy okres porodu trwa od pojawienia się regularnych skurczów prowadzących do rozwierania szyjki macicy aż do jej pełnego rozwarcia.
U kobiet z ciążą niskiego ryzyka zaleca się możliwość poruszania się i przyjmowania pozycji wertykalnych, jeśli kobieta ma na to ochotę i nie istnieją przeciwwskazania medyczne.
Można między innymi:
- chodzić,
- stać i opierać się o osobę towarzyszącą, łóżko lub drabinki,
- siedzieć na piłce porodowej,
- klęczeć,
- przyjmować pozycję na czworakach,
- odpoczywać na boku.
Badania sugerują, że mobilność i pozycje pionowe w pierwszym okresie mogą sprzyjać postępowi porodu, ale nie oznacza to, że każda kobieta powinna przez cały czas chodzić lub stać. Odpoczynek i zmiana pozycji zgodnie z potrzebami są równie ważne.
Pozycje w drugim okresie porodu
Drugi okres rozpoczyna się po pełnym rozwarciu szyjki macicy i kończy urodzeniem dziecka.
Także wtedy nie ma jednej pozycji obowiązkowej dla każdej rodzącej.
Bez znieczulenia zewnątrzoponowego pozycje wertykalne mogą wiązać się z mniejszą liczbą porodów zabiegowych i nacięć krocza. Dostępne badania nie pozwalają jednak stwierdzić, że zawsze skracają poród, zapobiegają pęknięciu krocza lub zmniejszają ból.
Niektóre analizy wskazują również na możliwość większej utraty krwi oraz większej liczby pęknięć krocza drugiego stopnia w części pozycji wertykalnych. Wyniki badań są zróżnicowane, dlatego decyzja powinna opierać się przede wszystkim na komforcie kobiety i sytuacji położniczej.
Pozycje wertykalne podczas porodu
Do pozycji wertykalnych zalicza się między innymi stanie, klęk, kucanie oraz siedzenie z tułowiem ustawionym bardziej pionowo.
Ich zaletą może być możliwość wykorzystania grawitacji, swobodniejszego poruszania miednicą i aktywnego reagowania na skurcze.
Przykładowo kobieta może:
- stać z podparciem partnera lub położnej,
- opierać ręce o łóżko lub drabinki,
- klęczeć przy łóżku,
- kucać z pomocą osoby towarzyszącej lub sprzętu porodowego.
Nie należy jednak obiecywać, że pozycja pionowa automatycznie oznacza krótszy, mniej bolesny lub pozbawiony powikłań poród.
Poród w pozycji na boku
Pozycja na boku jest pozycją leżącą, ale nie należy utożsamiać jej z płaskim leżeniem na plecach.
Może być wygodnym rozwiązaniem, gdy kobieta potrzebuje odpoczynku, ma znieczulenie zewnątrzoponowe albo pozycje pionowe stają się męczące.
Przy znieczuleniu zewnątrzoponowym aktualne rekomendacje NICE wskazują, że pozycja na boku może zwiększać szansę na samoistny poród drogami natury w porównaniu z niektórymi pozycjami pionowymi.
Leżenie na boku pozostawia także możliwość zmiany ułożenia nóg i miednicy.
Pozycja klęcząca i na czworakach
W pozycji na czworakach kobieta opiera ciężar ciała na kolanach i dłoniach lub przedramionach. Może także klęczeć i opierać górną część ciała o łóżko, piłkę lub inną stabilną powierzchnię.
Dla części kobiet takie ustawienie jest komfortowe przy bólu pleców i pozwala swobodnie poruszać miednicą.
Nie ma jednak podstaw, aby obiecywać, że konkretna pozycja na czworakach zawsze poprawi ułożenie dziecka albo przyspieszy jego obrót.
Pozycje siedzące i kuczne
Podczas pierwszego okresu porodu można korzystać z piłki porodowej, krzesła, stołka porodowego lub innych stabilnych podpór dostępnych w danej placówce.
Siedzenie może ułatwiać odpoczynek przy jednoczesnym utrzymaniu bardziej pionowego ustawienia tułowia.
Kucanie jest pozycją bardziej wymagającą fizycznie. Może być wygodne przez krótki czas, szczególnie przy odpowiednim podparciu, ale nie każda kobieta będzie chciała lub mogła z niego korzystać.
Nie trzeba utrzymywać głębokiego przysiadu przez długi czas. Warto zmieniać pozycje zgodnie z odczuciami i zmęczeniem.
Pozycje asymetryczne
Pozycje asymetryczne polegają na ustawieniu nóg w różny sposób, na przykład poprzez oparcie jednej stopy wyżej, klęk z jedną nogą ustawioną z przodu albo wykrok.
Mogą zmieniać ustawienie miednicy i być dla części kobiet wygodne podczas skurczów.
Nie ma jednak wystarczających podstaw, aby zalecać ustawianie konkretnej nogi na podstawie tego, po której stronie znajduje się kręgosłup dziecka, ani obiecywać, że taka pozycja zwiększy w określony sposób wymiary miednicy i przyspieszy obrót płodu.
Pozycje porodowe przy znieczuleniu zewnątrzoponowym
Znieczulenie zewnątrzoponowe nie oznacza automatycznie konieczności rodzenia na plecach.
Możliwość poruszania się zależy od zastosowanych leków, stopnia osłabienia czucia i siły mięśniowej, zasad bezpieczeństwa oraz wyposażenia oddziału.
W drugim okresie można stosować między innymi pozycje boczne, półsiedzące lub, jeśli stan kobiety na to pozwala, inne wygodne pozycje, w tym wertykalne.
Badania dotyczące kobiet ze znieczuleniem nie wykazują jednoznacznej przewagi pozycji wertykalnych. Dlatego również w tej grupie nie należy narzucać jednego ustawienia ciała.
Kiedy pozycję podczas porodu trzeba zmienić?
Swoboda wyboru pozycji jest ważna, ale bezpieczeństwo mamy i dziecka pozostaje priorytetem.
Personel może poprosić o zmianę ułożenia między innymi wtedy, gdy:
- konieczne jest dokładniejsze monitorowanie czynności serca dziecka,
- występują nieprawidłowości w zapisie KTG,
- kobieta ma zawroty głowy, spadek ciśnienia lub inne niepokojące objawy,
- konieczne jest wykonanie procedury medycznej,
- pojawiają się powikłania wymagające szybkiego działania,
- znieczulenie ogranicza bezpieczną możliwość samodzielnego stania lub chodzenia.
Jeżeli zmiana pozycji jest potrzebna z powodów medycznych, personel powinien wyjaśnić kobiecie przyczynę takiej decyzji.
Szczególnie niekorzystne może być długotrwałe leżenie całkowicie płasko na plecach, ponieważ ciężarna macica może uciskać duże naczynia krwionośne, powodując spadek ciśnienia i ograniczenie przepływu krwi przez łożysko.
Czy warto ćwiczyć pozycje porodowe przed porodem?
W czasie edukacji przedporodowej warto poznać różne możliwości ruchu i ułożenia ciała, ale nie trzeba wcześniej wybierać jednej pozycji, w której chce się urodzić dziecko.
Można przećwiczyć:
- oparcie o partnera,
- klęk i pozycję na czworakach,
- siedzenie na piłce,
- pozycje boczne,
- podparty przysiad,
- różne sposoby poruszania miednicą.
Dzięki temu podczas porodu łatwiej przypomnieć sobie dostępne możliwości i sprawdzić, która pozycja w danym momencie przynosi największy komfort.
Preferencje dotyczące możliwości poruszania się i pozycji porodowych można również wpisać do planu porodu, pamiętając, że ostateczny sposób postępowania może wymagać dostosowania do przebiegu porodu.
Podsumowanie
Nie istnieje jedna najlepsza pozycja do porodu. Aktualne zalecenia wspierają możliwość poruszania się oraz wybierania przez kobietę wygodnego ułożenia ciała, w tym pozycji wertykalnych.
Pozycje pionowe mogą przynosić pewne korzyści, szczególnie u kobiet bez znieczulenia zewnątrzoponowego, ale nie gwarantują krótszego, mniej bolesnego ani pozbawionego komplikacji porodu. Pozycja na boku także może być dobrym i bezpiecznym wyborem. Najważniejsza jest możliwość zmiany ustawienia zgodnie z potrzebami rodzącej oraz sytuacją położniczą.