Niemowlę może wykonywać w wodzie odruchowe ruchy przypominające pływanie, ale nie oznacza to, że potrafi samodzielnie i bezpiecznie pływać. Nie jest też chronione przed utonięciem przez fakt, że przed narodzinami przebywało w płynie owodniowym.
Zajęcia rodzica z niemowlęciem w wodzie mogą być natomiast okazją do wspólnej zabawy, ruchu i stopniowego oswajania się ze środowiskiem wodnym. Niezależnie od doświadczenia dziecka podczas każdego kontaktu z wodą potrzebny jest stały, bezpośredni nadzór osoby dorosłej.
Czy niemowlę potrafi pływać?
Nie w takim znaczeniu, w jakim pływa starsze dziecko lub osoba dorosła.
Niemowlę może w wodzie poruszać rękami i nogami, a część dzieci w wieku od około 6 do 12 miesięcy można nauczyć krótkiego utrzymywania się na plecach. Są to jednak zachowania i umiejętności o bardzo ograniczonym zakresie.
Niemowlę nie potrafi niezawodnie:
- utrzymywać dróg oddechowych nad powierzchnią wody,
- samodzielnie dopłynąć do brzegu,
- ocenić zagrożenia,
- zareagować prawidłowo w każdej sytuacji po przypadkowym zanurzeniu.
Dlatego nawet niemowlęcia regularnie uczestniczącego w zajęciach w wodzie nigdy nie można uznać za „bezpieczne w wodzie” lub odporne na ryzyko utonięcia.
Jak niemowlę reaguje na zanurzenie w wodzie?
U małych dzieci mogą występować automatyczne reakcje na kontakt twarzy z wodą oraz ruchy przypominające pływanie. Nie są one jednak równoznaczne ze świadomą umiejętnością pływania.
Nie należy więc zakładać, że niemowlę „wie, co zrobić” po zanurzeniu albo że odruchowo zawsze wstrzyma oddech wystarczająco długo, aby pozostać bezpieczne.
Niektóre niemowlęta dobrze czują się podczas zabawy w wodzie, inne reagują niepokojem lub płaczem. Nie trzeba zmuszać dziecka do zanurzania głowy ani kontynuowania aktywności, jeśli wyraźnie źle ją toleruje.
Kiedy można iść z niemowlęciem na basen?
Nie istnieje uniwersalna zasada, zgodnie z którą każde niemowlę powinno rozpocząć zajęcia pomiędzy 4. a 6. miesiącem życia albo po osiągnięciu konkretnej masy ciała.
W pierwszym roku życia można uczestniczyć w odpowiednio zorganizowanych zajęciach rodzic-niemowlę, których celem jest przede wszystkim bezpieczny kontakt z wodą i wspólna zabawa.
Nie są one jednak odpowiednikiem nauki pływania starszych dzieci.
American Academy of Pediatrics wskazuje, że nie ma dowodów, aby programy pływackie dla dzieci poniżej 1. roku życia zmniejszały ryzyko utonięcia. Właściwe lekcje rozwijające umiejętności związane z bezpieczeństwem w wodzie można rozważać po pierwszych urodzinach, biorąc pod uwagę rozwój fizyczny, emocjonalny i indywidualną gotowość dziecka.
Jeśli dziecko urodziło się przedwcześnie, ma przewlekłą chorobę, problemy z oddychaniem, sercem, układem nerwowym lub inne istotne problemy zdrowotne, przed rozpoczęciem zajęć warto omówić je z pediatrą.
Czym są zajęcia w wodzie dla niemowląt?
Dobre zajęcia dla niemowląt nie powinny przypominać klasycznego treningu pływackiego.
Mogą obejmować:
- bezpieczne trzymanie dziecka w wodzie,
- delikatne przemieszczanie w różnych kierunkach,
- zabawy z wodą,
- sięganie po zabawki,
- kontakt i zabawę z rodzicem,
- stopniowe poznawanie podstawowych zasad bezpieczeństwa związanych z wodą.
Dziecko powinno mieć możliwość reagowania we własnym tempie. Celem nie jest jak najszybsze nauczenie nurkowania, pływania określonym stylem ani wykonywania konkretnych ćwiczeń.
Co mogą dać niemowlęciu zajęcia w wodzie?
Zajęcia mogą być ciekawą formą wspólnego spędzania czasu i aktywności ruchowej.
Mogą również:
- oswajać dziecko z przebywaniem w wodzie,
- zapewniać możliwość wykonywania różnorodnych ruchów,
- stanowić okazję do wspólnej zabawy z rodzicem,
- pomóc rodzicowi nauczyć się prawidłowego nadzorowania i podtrzymywania dziecka w wodzie,
- stopniowo przygotowywać do późniejszych zajęć związanych z nauką pływania.
Badania nad wpływem formalnych zajęć w wodzie na rozwój niemowląt wskazują na możliwe korzyści w zakresie niektórych umiejętności ruchowych, jednak jakość dostępnych badań jest ograniczona. Nie wiadomo, czy obserwowane różnice wynikają konkretnie z aktywności w wodzie, czy po prostu z dodatkowej aktywności ruchowej i interakcji.
Nie ma więc potrzeby zapisywania zdrowego niemowlęcia na basen po to, aby zapewnić mu prawidłowy rozwój. Podobne możliwości ruchu, zabawy i interakcji dziecko otrzymuje również podczas codziennej aktywności poza basenem.
Czego nie należy obiecywać po zajęciach na basenie?
Zajęcia w wodzie nie powinny być przedstawiane jako sposób na:
- zapobieganie astmie,
- profilaktykę chorób układu oddechowego,
- zwiększenie odporności,
- przyspieszenie rozwoju intelektualnego,
- zwiększenie odwagi lub pewności siebie,
- sprawienie, że dziecko lepiej radzi sobie z niepowodzeniami,
- zapobieganie utonięciu u niemowlęcia.
Zajęcia mogą sprawiać dziecku przyjemność i być wartościową formą ruchu, ale nie należy przypisywać im efektów zdrowotnych lub psychologicznych, których nie potwierdzono.
Najważniejsze zasady bezpieczeństwa na basenie
Niemowlę znajdujące się w wodzie lub w jej bezpośrednim sąsiedztwie wymaga ciągłego, aktywnego nadzoru.
Podczas zajęć rodzic lub inny odpowiedzialny dorosły powinien znajdować się na wyciągnięcie ręki od dziecka. Nie wystarczy obserwowanie go z brzegu basenu.
Warto pamiętać, że:
- umiejętności zdobyte podczas zajęć nie chronią przed utonięciem,
- koła, rękawki i inne pomoce wypornościowe nie zastępują nadzoru dorosłego,
- niemowlęcia nie należy pozostawiać samego nawet na kilka sekund,
- dziecko może zakrztusić się lub połknąć wodę,
- w pobliżu wody uwaga dorosłego powinna być skupiona na dziecku, a nie na telefonie czy innych czynnościach.
Jak wybrać basen i zajęcia dla niemowlęcia?
Przed zapisaniem dziecka warto sprawdzić, czy zajęcia są rzeczywiście dostosowane do niemowląt.
Znaczenie mają między innymi:
- doświadczenie instruktora w pracy z najmłodszymi dziećmi,
- udział rodzica lub możliwość pozostawania bezpośrednio przy dziecku,
- mała liczba uczestników pozwalająca na odpowiedni nadzór,
- ciepła woda,
- prawidłowo utrzymywana jakość i dezynfekcja wody,
- czyste miejsce do przewijania dziecka,
- jasne zasady dotyczące higieny i korzystania z pieluch do pływania,
- spokojne, dostosowane do wieku zajęcia bez presji na wykonywanie konkretnych ćwiczeń.
Nie ma potrzeby poszukiwania basenu wykorzystującego rzekomo „hipoalergiczne środki do uzdatniania wody”. Kluczowe jest prawidłowe utrzymywanie parametrów wody i skuteczna dezynfekcja.
Jaka temperatura wody jest odpowiednia?
Małe dzieci szybciej tracą ciepło niż osoby dorosłe, dlatego temperatura wody podczas zajęć dla niemowląt powinna być wyższa niż w typowym basenie sportowym.
American Academy of Pediatrics wskazuje, że zajęcia dla dzieci do 3. roku życia najlepiej prowadzić w wodzie o temperaturze około 31-34°C.
Należy obserwować dziecko także podczas zajęć. Jeśli zaczyna drżeć, ma zimną skórę, sine usta, staje się wyraźnie senne lub źle się czuje, powinno zostać wyjęte z wody i ogrzane.
Pieluszka do pływania i higiena w basenie
Na basenie niemowlę zwykle powinno korzystać z pieluszki lub stroju przeznaczonego do pływania zgodnie z regulaminem obiektu.
Warto jednak pamiętać, że pielucha do pływania nie jest szczelna. Może przez krótki czas zatrzymać kał, ale nie zabezpiecza całkowicie wody przed zanieczyszczeniem drobnoustrojami.
Dlatego:
- dziecko z biegunką nie powinno wchodzić do basenu,
- pieluchę należy regularnie kontrolować,
- zmianę pieluchy wykonuje się w przeznaczonym do tego miejscu, a nie przy brzegu basenu,
- po zmianie pieluchy należy dokładnie umyć ręce.
Co zabrać z niemowlęciem na basen?
Przydatne mogą być:
- pieluszka przeznaczona do pływania,
- zapasowe zwykłe pieluchy,
- duży ręcznik lub ręcznik z kapturkiem,
- suche ubrania na zmianę,
- kosmetyki do pielęgnacji używane na co dzień, jeśli są potrzebne,
- pokarm lub akcesoria do karmienia zgodnie ze zwykłym rytmem dziecka.
Najlepiej wybierać porę, kiedy dziecko jest wypoczęte i czuje się dobrze. Jeśli jest bardzo zmęczone, głodne lub wyraźnie rozdrażnione, zajęcia mogą być dla niego mniej komfortowe.
Jak zadbać o skórę dziecka po basenie?
Substancje stosowane do dezynfekcji basenu mogą u części dzieci przesuszać lub podrażniać skórę. Po wyjściu z wody warto spłukać skórę dziecka czystą, letnią wodą, a następnie delikatnie osuszyć ją ręcznikiem bez intensywnego pocierania.
Jeżeli skóra ma tendencję do przesuszania, po osuszeniu można zastosować odpowiedni preparat nawilżający przeznaczony do pielęgnacji skóry dziecka.
W przypadku skóry normalnej jednym z produktów przeznaczonych do codziennej pielęgnacji jest Hydra Bébé® Mleczko do ciała z organicznym awokado marki Mustela. Produkt może być stosowany od 1. dnia życia, również u wcześniaków poza oddziałem neonatologii. Nie jest to jednak produkt przeznaczony specjalnie do stosowania po basenie ani środek neutralizujący działanie chloru.
Jeżeli dziecko ma atopowe zapalenie skóry, bardzo wrażliwą skórę, otwarte zmiany lub aktywną infekcję skóry, pielęgnację i możliwość korzystania z basenu warto dostosować do zaleceń lekarza.
Kiedy zrezygnować z basenu?
Dziecko nie powinno uczestniczyć w zajęciach, jeśli jest wyraźnie chore lub źle się czuje.
Szczególnym przeciwwskazaniem do korzystania ze wspólnego basenu jest biegunka, ponieważ pieluszka do pływania nie zapobiega skutecznie przedostawaniu się drobnoustrojów do wody.
Zajęcia warto również przerwać, jeśli podczas pobytu w wodzie dziecko:
- intensywnie płacze i nie uspokaja się,
- wyraźnie marznie,
- ma trudności z oddychaniem,
- wielokrotnie się krztusi,
- staje się nietypowo senne lub osłabione,
- wyraźnie źle toleruje kontakt z wodą.
Nie trzeba kontynuować zajęć tylko dlatego, że dziecko „powinno przyzwyczaić się do wody”. Przyjemność i poczucie bezpieczeństwa są ważniejsze niż realizowanie konkretnego programu.
Podsumowanie
Niemowlęta mogą wykonywać w wodzie ruchy przypominające pływanie i stopniowo oswajać się z przebywaniem w basenie, ale nie oznacza to, że potrafią samodzielnie pływać lub chronić się przed utonięciem.
Zajęcia rodzica z niemowlęciem mogą być przyjemną formą wspólnej aktywności i przygotowania do późniejszego kontaktu z wodą. Nie ma jednak potrzeby rozpoczynania ich dokładnie między 4. a 6. miesiącem ani po osiągnięciu określonej masy ciała.
Najważniejsze pozostają odpowiednie warunki basenowe, ciepła i prawidłowo dezynfekowana woda oraz stały nadzór osoby dorosłej znajdującej się na wyciągnięcie ręki od dziecka. Zajęcia w wodzie nigdy nie sprawiają, że niemowlę staje się odporne na ryzyko utonięcia.