Najbezpieczniejszym sposobem zakończenia ustalonej laktacji jest zwykle stopniowe ograniczanie karmień lub odciągania mleka. Dzięki temu piersi mają czas na dostosowanie produkcji do coraz mniejszego zapotrzebowania.
Nagłe odstawienie może zwiększyć ryzyko bolesnego przepełnienia piersi i zapalenia piersi, dlatego jeśli nie ma medycznej potrzeby szybkiego zatrzymania laktacji, nie warto przyspieszać tego procesu.
Jak stopniowo zatrzymać laktację?
Produkcja mleka jest w dużej mierze regulowana przez jego usuwanie z piersi. Gdy karmień lub sesji odciągania jest stopniowo mniej, organizm otrzymuje sygnał do ograniczania produkcji.
W praktyce można:
- zrezygnować z jednego karmienia i dać piersiom czas na dostosowanie się,
- kolejne karmienie ograniczyć dopiero wtedy, gdy piersi nie są już nadmiernie napięte,
- wydłużać odstępy pomiędzy sesjami odciągania, jeśli dziecko nie jest karmione bezpośrednio z piersi,
- stopniowo skracać czas odciągania zamiast nagle całkowicie je przerywać.
Nie ma jednego harmonogramu odpowiedniego dla wszystkich kobiet. NHS sugeruje, że przy stopniowym odstawianiu można dać organizmowi około tygodnia na dostosowanie się po usunięciu jednego karmienia, ale u części kobiet proces będzie przebiegał szybciej lub wolniej.
Czy podczas wygaszania laktacji można odciągać mleko?
Tak. Jeśli pierś jest bardzo napięta lub bolesna, można ręcznie albo laktatorem odciągnąć niewielką ilość mleka, tylko do uzyskania wyraźnej ulgi.
Nie trzeba opróżniać piersi do końca. Częste i dokładne opróżnianie może podtrzymywać produkcję mleka i utrudniać wygaszanie laktacji.
Nie należy także mocno uciskać ani intensywnie masować bolesnych, twardych miejsc. Silny masaż może zwiększać obrzęk i uszkodzenie tkanek.
Chłodne okłady i liście kapusty - czy pomagają?
Chłodny kompres może zmniejszać ból i obrzęk przepełnionych piersi. Można przykładać go przez tkaninę przez krótki czas i powtarzać w zależności od potrzeby.
Schłodzone liście kapusty są popularnym domowym sposobem na przepełnienie piersi. Niektóre badania wskazują na możliwe zmniejszenie bólu lub napięcia, ale jakość dowodów jest niska.
Nie ma wystarczających podstaw, aby twierdzić, że kapusta sama w sobie zatrzymuje produkcję mleka. Jej ewentualna rola dotyczy przede wszystkim poprawy komfortu przy obrzęku.
Ciepło można zastosować krótko przed odciągnięciem niewielkiej ilości mleka, jeśli pomaga w jego wypływie. Długie i bardzo gorące okłady nie są natomiast potrzebne i mogą nasilać stan zapalny.
Czy szałwia i mięta hamują laktację?
Szałwia lekarska jest tradycyjnie stosowana jako środek mający zmniejszać produkcję mleka. Nie przeprowadzono jednak dobrych badań klinicznych potwierdzających jej skuteczność w hamowaniu laktacji.
Nie ma więc podstaw do zalecania wszystkim kobietom określonej liczby filiżanek naparu z szałwii dziennie. Szczególnej ostrożności wymagają skoncentrowane ekstrakty i olejki, ponieważ szałwia zawiera między innymi tujon i kamforę, które w wysokich dawkach mogą działać toksycznie.
Podobnie mięta pieprzowa bywa stosowana w celu zmniejszania produkcji mleka, ale efekt ten wykazano przede wszystkim w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach. Brakuje badań klinicznych potwierdzających, że typowy napar z mięty skutecznie hamuje laktację u kobiet.
Zioła nie powinny zastępować stopniowego ograniczania stymulacji piersi ani konsultacji medycznej, jeśli konieczne jest szybkie zatrzymanie produkcji mleka.
Jak przebiega zanik laktacji?
Po zmniejszeniu częstotliwości karmień lub odciągania produkcja mleka zaczyna stopniowo się ograniczać.
W pierwszych dniach mogą pojawiać się:
- uczucie pełności lub napięcia piersi,
- niewielkie wyciekanie mleka,
- tkliwość piersi,
- potrzeba sporadycznego odciągnięcia małej ilości mleka dla komfortu.
Tempo wygaszania laktacji zależy między innymi od tego, jak długo trwało karmienie, jak duża była produkcja mleka oraz jak szybko ograniczane są karmienia.
Wyraźne zmniejszenie produkcji może nastąpić w ciągu kilku dni lub tygodni, ale niewielkie ilości mleka mogą pojawiać się znacznie dłużej.
Jak długo może pojawiać się mleko po zakończeniu karmienia?
Niewielka ilość mlecznej wydzieliny może utrzymywać się przez miesiące po zakończeniu karmienia i nie musi oznaczać choroby.
Mleczna wydzielina występująca w ciągu około roku od ciąży lub zakończenia karmienia jest zwykle traktowana jako fizjologiczna, szczególnie jeśli pojawia się tylko po ucisku brodawki i nie towarzyszą jej inne objawy.
Nie warto regularnie sprawdzać piersi poprzez uciskanie brodawki, ponieważ sama stymulacja może podtrzymywać wydzielanie.
Konsultacji wymaga natomiast między innymi mleczna wydzielina utrzymująca się ponad rok po zakończeniu karmienia, szczególnie jeśli występuje samoistnie, a także wydzielina krwista, przejrzysta, jednostronna lub związana z wyczuwalnym guzkiem.
Jak zakończyć karmienie piersią?
Nie istnieje jedna prawidłowa kolejność rezygnowania z karmień. Najczęściej najłatwiej zacząć od tego karmienia, z którego dziecko i mama mogą najłatwiej zrezygnować.
Można:
- usuwać jedno karmienie naraz,
- zastępować część sytuacji związanych z karmieniem inną formą bliskości lub wspólnej aktywności,
- pozostawić na później karmienia najbardziej związane z zasypianiem lub uspokajaniem, jeśli takie rozwiązanie jest łatwiejsze dla rodziny,
- zwolnić tempo odstawiania, jeśli piersi stają się bardzo przepełnione lub dziecko źle znosi zmianę.
Nie ma medycznej konieczności zaczynania zawsze od karmień dziennych ani kończenia na porannych i wieczornych.
WHO i UNICEF rekomendują wyłączne karmienie piersią przez pierwsze około 6 miesięcy, a następnie kontynuowanie karmienia wraz z żywnością uzupełniającą do 2. roku życia lub dłużej. Nie oznacza to jednak, że każda rodzina musi zakończyć karmienie dokładnie w określonym wieku.
Czym zastąpić karmienie piersią?
Sposób zastąpienia usuniętego karmienia zależy przede wszystkim od wieku dziecka.
Jeśli dziecko ma mniej niż 12 miesięcy, mleko mamy lub odpowiednie mleko modyfikowane nadal powinno być głównym mlecznym źródłem żywienia. Po usunięciu karmienia piersią może więc być potrzebne zastąpienie go mlekiem modyfikowanym.
Pokarmy uzupełniające wprowadzane od około 6. miesiąca nie powinny automatycznie zastępować wszystkich porcji mleka przed ukończeniem pierwszego roku życia.
U dziecka po ukończeniu 12 miesięcy, które spożywa zróżnicowaną dietę, usunięte karmienie piersią nie zawsze wymaga bezpośredniego zastępowania innym karmieniem mlecznym.
Czy istnieją leki hamujące laktację?
Istnieją leki zmniejszające wydzielanie prolaktyny i w określonych sytuacjach mogą one zostać zastosowane w celu zahamowania laktacji.
Nie są jednak potrzebne przy każdym planowanym odstawieniu dziecka od piersi.
Decyzję o farmakologicznym zahamowaniu laktacji podejmuje lekarz po uwzględnieniu między innymi:
- powodu zakończenia karmienia,
- czasu, jaki minął od porodu,
- tego, czy laktacja jest już dobrze rozwinięta,
- chorób mamy i stosowanych leków,
- możliwych działań niepożądanych i przeciwwskazań.
Leki hamujące laktację nie powinny być przyjmowane samodzielnie ani stosowane wyłącznie w celu leczenia zwykłego przepełnienia i bólu piersi.
Jak zmniejszyć ryzyko bolesnego przepełnienia piersi i mastitis?
Podczas odstawiania warto:
- zmniejszać liczbę karmień stopniowo,
- odciągać tylko tyle mleka, ile potrzeba do zmniejszenia bólu i napięcia,
- stosować chłodne okłady przy obrzęku,
- nosić dobrze dopasowany, wygodny i podtrzymujący biustonosz, który nie uciska piersi,
- unikać mocnego masażu i intensywnego uciskania bolesnych miejsc.
Nie należy ciasno bandażować piersi ani nosić mocno uciskającego biustonosza w celu „zatrzymania mleka”.
Przy bólu można rozważyć paracetamol lub ibuprofen, jeśli nie ma przeciwwskazań i lek jest stosowany zgodnie z informacją na opakowaniu lub zaleceniem lekarza.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Kontakt z lekarzem lub położną jest wskazany, jeśli:
- pierś staje się wyraźnie gorąca, obrzęknięta i bolesna,
- pojawia się zaczerwienienie lub twardy, bolesny obszar,
- występuje gorączka, dreszcze, bóle mięśni lub objawy przypominające grypę,
- objawy szybko się nasilają,
- po 12-24 godzinach postępowania domowego nie ma poprawy,
- ból lub obrzęk utrzymują się mimo stopniowego ograniczania laktacji,
- potrzebne jest szybkie zahamowanie laktacji z powodów medycznych.
Pilnej oceny wymaga również bardzo złe samopoczucie lub podejrzenie ropnia piersi.
Podsumowanie
Najbardziej przewidywalnym sposobem wygaszania ustalonej laktacji jest stopniowe zmniejszanie liczby karmień lub sesji odciągania. Przy przepełnieniu można odciągnąć niewielką ilość mleka tylko do ulgi oraz stosować chłodne okłady.
Liście kapusty mogą zmniejszać dyskomfort, ale dowody są słabe, a szałwia i mięta nie mają potwierdzonej klinicznie skuteczności w zatrzymywaniu produkcji mleka. Jeśli pojawiają się gorączka, szybko nasilający się ból, zaczerwienienie lub objawy nie poprawiają się w ciągu 12-24 godzin, potrzebna jest konsultacja medyczna.