Wybierając zabawkę dla dziecka, warto zwrócić uwagę nie tylko na jej wygląd czy funkcje, ale przede wszystkim na bezpieczeństwo i dopasowanie do wieku oraz aktualnych umiejętności dziecka.
Najważniejsze są prawidłowe oznaczenia, ostrzeżenia producenta, solidne wykonanie oraz brak elementów stwarzających ryzyko zadławienia, połknięcia lub urazu. Dodatkowe certyfikaty mogą dostarczać informacji o konkretnych cechach produktu, ale nie zastępują podstawowej oceny bezpieczeństwa.
Jak wybrać bezpieczną zabawkę dla dziecka?
Przed zakupem warto sprawdzić:
- czy zabawka ma oznakowanie CE,
- czy podano dane producenta lub importera,
- dla jakiego wieku i sposobu użytkowania jest przeznaczona,
- czy na opakowaniu znajdują się ostrzeżenia i instrukcja, jeśli są wymagane,
- czy elementy są trwale połączone,
- czy zabawka nie ma ostrych krawędzi ani dostępnych niebezpiecznych części,
- czy komora baterii jest odpowiednio zabezpieczona,
- czy produkt nie jest uszkodzony.
Warto też kupować zabawki ze źródła, które umożliwia identyfikację sprzedawcy oraz producenta lub importera. Ma to znaczenie między innymi wtedy, gdy produkt zostanie później objęty ostrzeżeniem lub wycofaniem z rynku.
Dlaczego oznaczenie wieku na zabawce jest ważne?
Informacja o przeznaczeniu wiekowym nie jest wyłącznie podpowiedzią dotyczącą stopnia trudności zabawki. W części produktów ma przede wszystkim znaczenie dla bezpieczeństwa.
Szczególnie ważne jest ostrzeżenie, że zabawka nie jest odpowiednia dla dzieci poniżej 3. roku życia. Powinno mu towarzyszyć wskazanie konkretnego zagrożenia, na przykład obecności małych elementów, które dziecko mogłoby połknąć lub którymi mogłoby się zadławić.
Nawet jeśli dziecko dobrze radzi sobie z bardziej złożonymi zadaniami, nie należy ignorować ograniczenia wiekowego wynikającego z bezpieczeństwa produktu.
Jednocześnie nie każda informacja typu „3+” oznacza, że młodsze dziecko nie poradziłoby sobie intelektualnie z zabawką. Oznaczenie należy interpretować razem z ostrzeżeniami i instrukcją producenta.
Co oznacza znak CE na zabawce?
Zabawka wprowadzana na rynek Unii Europejskiej powinna posiadać oznakowanie CE.
CE jest deklaracją producenta, że produkt spełnia odpowiednie wymagania prawa Unii Europejskiej. Nie jest to jednak nagroda, niezależny certyfikat jakości ani informacja, że zabawka została przebadana przez jedną konkretną instytucję.
Przy zakupie warto sprawdzić, czy oznakowanie jest czytelne oraz czy produkt ma dane umożliwiające identyfikację producenta lub importera.
Nie należy używać określenia „certyfikat WE” jako zamiennika znaku CE.
Na co zwrócić uwagę przy wykonaniu zabawki?
Nawet prawidłowo oznaczoną zabawkę warto obejrzeć przed przekazaniem jej dziecku.
Sprawdź, czy:
- nie ma pęknięć i ostrych krawędzi,
- elementy nie odpadają po lekkim pociągnięciu,
- szwy w zabawkach pluszowych są trwałe,
- zabawka nie ma nieosłoniętych ostrych zakończeń,
- mechanizmy nie tworzą miejsc, w których mogą zostać przycięte palce,
- sznurki i linki są odpowiednie do wieku i konstrukcji produktu,
- zabawka nie została uszkodzona podczas transportu lub wcześniejszego użytkowania.
Nietypowy, bardzo intensywny zapach może być powodem do ostrożności, ale samo powąchanie produktu nie pozwala ocenić, czy zawiera on niedozwolone substancje chemiczne. Taka ocena wymaga odpowiednich badań.
Małe elementy, magnesy i baterie - na co uważać?
U najmłodszych dzieci jednym z najważniejszych zagrożeń są niewielkie elementy, które mogą zostać włożone do ust i spowodować zadławienie.
Szczególnej uwagi wymagają również:
Baterie guzikowe
Połknięcie baterii guzikowej może prowadzić do ciężkich uszkodzeń przewodu pokarmowego w bardzo krótkim czasie. Komora baterii w zabawce powinna być tak zabezpieczona, aby dziecko nie mogło jej samodzielnie otworzyć.
Małe silne magnesy
Połknięcie więcej niż jednego silnego magnesu może spowodować przyciąganie się elementów przez ściany jelita i doprowadzić do poważnych obrażeń. Uszkodzona zabawka, z której wydostały się magnesy, nie powinna pozostawać w zasięgu dziecka.
Odczepiane elementy
Oczy pluszaka, koła samochodzika, koraliki czy elementy dekoracyjne powinny być odpowiednio zamocowane. Zabawki małych dzieci warto regularnie kontrolować także po zakupie, ponieważ z czasem mogą się zużywać.
Czy materiał zabawki ma znaczenie?
Zabawki dostępne na rynku Unii Europejskiej muszą spełniać wymagania dotyczące między innymi właściwości mechanicznych, fizycznych i chemicznych.
Nie jest jednak prawidłowe oczekiwanie, że zabawka będzie całkowicie „wolna od chemii”. Każdy materiał jest zbudowany z substancji chemicznych. Przepisy określają natomiast ograniczenia lub zakazy dotyczące konkretnych substancji stwarzających zagrożenie.
Nie wszystkie ftalany są po prostu „zakazane w każdej zabawce”. Prawo ogranicza stosowanie określonych substancji i ich stężenia w zależności od rodzaju produktu oraz ryzyka.
Podobnie zabawka wykonana z drewna nie jest automatycznie bezpieczniejsza od plastikowej. Znaczenie mają cała konstrukcja, powłoki, farby, drobne elementy, sposób użytkowania oraz zgodność z wymaganiami bezpieczeństwa.
Czy dodatkowe certyfikaty oznaczają bezpieczniejszą zabawkę?
Nie należy kierować się zasadą „im więcej certyfikatów, tym bezpieczniej”. Poszczególne oznaczenia dotyczą różnych cech produktu, a część z nich jest dobrowolna.
TÜV
Oznaczenia organizacji TÜV mogą potwierdzać, że konkretny produkt został poddany określonym badaniom przez niezależną jednostkę. Zakres badań zależy jednak od konkretnego znaku i certyfikatu.
Przykładowo certyfikacja zabawki może obejmować wymagania norm EN 71 dotyczące właściwości mechanicznych, palności lub wybranych zagrożeń chemicznych. Sam napis „TÜV” bez informacji o zakresie certyfikacji nie mówi jednak, co dokładnie zostało sprawdzone.
Pozytywna Opinia Instytutu Matki i Dziecka
Instytut Matki i Dziecka prowadzi dobrowolny proces opiniowania produktów przeznaczonych między innymi dla niemowląt i dzieci, w tym zabawek.
Pozytywna Opinia dotyczy konkretnego produktu i ma określony numer oraz termin ważności. Nie należy opisywać jej jako potwierdzenia, że produkt „przeszedł wszystkie możliwe testy”.
Atest NIZP PZH - PIB
Atest lub świadectwo NIZP PZH - PIB również odnosi się do konkretnego produktu i określonego zakresu oceny. Nie zastępuje wymaganego prawem oznakowania CE zabawki.
PEFC
PEFC nie jest certyfikatem bezpieczeństwa zabawki. Oznaczenie dotyczy pochodzenia materiałów leśnych i systemu kontroli ich łańcucha dostaw.
W przypadku drewnianej zabawki znak PEFC może więc dostarczać informacji o pochodzeniu drewna, ale nie potwierdza sam w sobie bezpieczeństwa mechanicznego, chemicznego ani odpowiedniości zabawki dla konkretnego wieku.
Czy zabawka musi być edukacyjna?
Zabawka nie musi mieć oznaczenia „edukacyjna”, aby tworzyć wartościowe warunki do rozwoju.
Proste klocki mogą służyć do budowania, sortowania, tworzenia historii i zabawy symbolicznej. Pudełko może stać się garażem, domem albo statkiem, a figurki mogą być wykorzystane w wielu różnych scenariuszach.
Przy wyborze warto zastanowić się przede wszystkim, czy zabawka:
- jest bezpieczna dla dziecka,
- odpowiada jego możliwościom,
- wzbudza zainteresowanie,
- pozwala dziecku samodzielnie działać,
- może być wykorzystywana na więcej niż jeden sposób.
Bardziej skomplikowana zabawka nie musi lepiej wspierać rozwoju. Często większą przestrzeń do kreatywności dają proste przedmioty, w których to dziecko decyduje o przebiegu zabawy.
Jak sprawdzić zabawkę otrzymaną w prezencie?
Przed przekazaniem dziecku nowej zabawki warto sprawdzić ją również wtedy, gdy pochodzi od rodziny lub znajomych.
Zwróć uwagę na:
- oznaczenie CE i ostrzeżenia,
- przeznaczenie wiekowe,
- małe i łatwo odczepiane części,
- stan komory baterii,
- obecność małych magnesów,
- ostre krawędzie i uszkodzenia,
- instrukcję użytkowania.
W przypadku używanych zabawek warto dodatkowo sprawdzić ich stan techniczny i upewnić się, że nie zostały wycofane z rynku ze względów bezpieczeństwa.
Jeśli zabawka jest uszkodzona, ma nieznane pochodzenie, brakuje wymaganych oznaczeń albo zawiera dostępne elementy mogące stwarzać zagrożenie, lepiej nie przekazywać jej dziecku.
Podsumowanie
Bezpieczna zabawka powinna być dopasowana do wieku i umiejętności dziecka, prawidłowo oznakowana oraz wykonana w sposób ograniczający ryzyko urazu, zadławienia lub połknięcia niebezpiecznych elementów.
Najważniejsze są znak CE, dane producenta lub importera, ostrzeżenia, instrukcja i rzeczywisty stan produktu. Dodatkowe certyfikaty mogą dostarczać przydatnych informacji, ale należy zawsze sprawdzić, czego konkretnie dotyczą. Nie ma również potrzeby wybierania wyłącznie produktów oznaczonych jako „edukacyjne” - prosta, bezpieczna zabawka może tworzyć bardzo dobre warunki do samodzielnej i kreatywnej zabawy.