Płodność może powrócić po porodzie szybciej, niż sugeruje pojawienie się pierwszej miesiączki. Do kolejnej ciąży może dojść już około 3 tygodnie po porodzie, również podczas karmienia piersią i jeszcze przed pierwszym krwawieniem miesiączkowym.
Możliwość zajścia w ciążę nie oznacza jednak, że jest to najlepszy moment na kolejną ciążę z medycznego punktu widzenia. Zalecany odstęp zależy od przebiegu poprzedniej ciąży i porodu, sposobu porodu, wieku, stanu zdrowia oraz indywidualnych planów reprodukcyjnych.
Kiedy wraca płodność po porodzie?
Nie można wskazać jednej daty, od której każda kobieta po porodzie ponownie jest płodna.
Owulacja może pojawić się przed pierwszą miesiączką. Dlatego brak krwawienia po porodzie nie jest pewnym dowodem braku płodności.
Do ciąży może dojść już około 21 dni po porodzie. Jeśli kobieta nie chce jeszcze kolejnej ciąży, powinna uwzględnić antykoncepcję odpowiednią dla okresu połogu i ewentualnego karmienia piersią.
U kobiet, które nie karmią wyłącznie piersią, miesiączka może wrócić już po około 5-6 tygodniach. Przy pełnym karmieniu piersią, również w nocy, miesiączki mogą nie pojawiać się przez znacznie dłuższy czas.
Tempo powrotu cyklu jest jednak bardzo indywidualne.
Czy można zajść w ciążę przed pierwszą miesiączką?
Tak. Pierwsza owulacja po porodzie występuje przed pierwszą miesiączką, dlatego zapłodnienie może nastąpić, zanim kobieta zauważy powrót krwawień miesiączkowych.
Nie należy więc czekać na pierwszą miesiączkę, aby zacząć stosować antykoncepcję, jeśli kolejna ciąża nie jest jeszcze planowana.
Czy można zajść w ciążę podczas karmienia piersią?
Tak. Karmienie piersią często opóźnia powrót owulacji, ale nie oznacza automatycznie niepłodności.
Częste ssanie piersi wpływa na układ hormonalny i może hamować owulację. Wraz z upływem czasu, zmniejszaniem liczby karmień, wydłużaniem przerw nocnych i wprowadzaniem innych pokarmów prawdopodobieństwo powrotu płodności rośnie.
Nie można jednak przewidzieć momentu pierwszej owulacji wyłącznie na podstawie częstotliwości karmień.
Kiedy karmienie piersią może działać jako metoda antykoncepcji?
LAM, czyli metoda niepłodności laktacyjnej, może być stosowana jako czasowa metoda antykoncepcji wyłącznie wtedy, gdy jednocześnie spełnione są trzy warunki:
- od porodu minęło mniej niż 6 miesięcy,
- miesiączka po porodzie jeszcze nie wróciła,
- dziecko jest karmione w pełni lub niemal w pełni piersią, z przerwami nie dłuższymi niż około 4 godziny w dzień i 6 godzin w nocy.
Jeśli którykolwiek z tych warunków przestaje być spełniony, należy zastosować inną metodę antykoncepcji, jeśli ciąża nie jest planowana.
Skuteczność LAM może być również trudniejsza do przewidzenia przy regularnym odciąganiu mleka zamiast bezpośredniego karmienia piersią.
Jaki odstęp między ciążami jest zalecany?
Rekomendacje różnych organizacji nie są identyczne, dlatego warto wiedzieć, czego dokładnie dotyczą.
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca po urodzeniu dziecka odczekać co najmniej 2 lata przed kolejnym zajściem w ciążę.
American College of Obstetricians and Gynecologists zaleca natomiast unikanie ponownego zajścia w ciążę przed upływem 6 miesięcy od porodu oraz omówienie z pacjentką korzyści i ryzyka związanego z kolejną ciążą przed upływem 18 miesięcy. Najwięcej korzyści obserwuje się przy odstępie wynoszącym około 18 miesięcy lub więcej.
Nie oznacza to, że ciąża rozpoczęta wcześniej na pewno będzie przebiegała nieprawidłowo. Krótkie odstępy są jednak w badaniach obserwacyjnych związane z większym ryzykiem niektórych powikłań, szczególnie gdy do kolejnej ciąży dochodzi w ciągu pierwszych 6 miesięcy po porodzie.
Decyzja powinna uwzględniać także wiek, wcześniejsze problemy z płodnością, przebieg poprzedniej ciąży oraz plany rodziny.
Kolejna ciąża po cesarskim cięciu - ile warto odczekać?
Nie ma osobnej uniwersalnej zasady mówiącej, że każda kobieta po cesarskim cięciu musi czekać dokładnie 12, 18 lub 24 miesiące przed kolejnym poczęciem.
Wiadomo jednak, że bardzo krótki odstęp po cesarskim cięciu może mieć większe znaczenie, szczególnie u kobiet planujących w kolejnej ciąży próbę porodu drogami natury po cesarskim cięciu.
Odstęp krótszy niż około 18 miesięcy pomiędzy kolejnymi porodami wiązano w badaniach z większym ryzykiem pęknięcia macicy podczas próby porodu po wcześniejszym cesarskim cięciu.
Szczególnie istotne jest unikanie kolejnej ciąży w pierwszych 6 miesiącach po porodzie.
Po cesarskim cięciu termin kolejnych starań najlepiej omówić z ginekologiem, uwzględniając przebieg operacji, gojenie, liczbę przebytych cięć, planowany sposób kolejnego porodu oraz inne czynniki zdrowotne.
Wiek mamy a planowanie kolejnej ciąży
Wiek wpływa na prawdopodobieństwo naturalnego poczęcia, ale nie dlatego, że kobieta po 35. roku życia „wolniej odzyskuje płodność po porodzie”.
Spadek płodności związany z wiekiem jest procesem niezależnym od połogu i dotyczy przede wszystkim zmniejszania się liczby oraz jakości komórek jajowych.
U kobiet po 35. roku życia lub z wcześniejszymi problemami z płodnością korzyści wynikające z dłuższego odstępu między ciążami warto więc zestawić z postępującym spadkiem płodności.
Nie oznacza to automatycznie konieczności bardzo szybkiego rozpoczęcia starań. Najlepiej omówić indywidualną sytuację podczas konsultacji przedkoncepcyjnej.
Jak przygotować się do kolejnej ciąży?
Przygotowanie do kolejnej ciąży nie wymaga specjalnej diety ani rozbudowanego zestawu suplementów.
Warto przede wszystkim:
- omówić z lekarzem choroby przewlekłe i stosowane leki,
- sprawdzić, czy potrzebne są szczepienia przed ciążą,
- nie palić papierosów,
- zrezygnować z alkoholu podczas starań o ciążę,
- zadbać o zbilansowaną dietę i regularną aktywność fizyczną,
- rozpocząć suplementację folianów przed poczęciem zgodnie z aktualnymi zaleceniami,
- omówić z lekarzem ewentualne powikłania poprzedniej ciąży, takie jak nadciśnienie, cukrzyca ciążowa czy poród przedwczesny.
W populacji ogólnej zalecane jest dostarczanie około 400 mikrogramów kwasu foliowego dziennie już przed zajściem w ciążę. W określonych grupach ryzyka lekarz może zalecić inne dawkowanie lub formę suplementacji.
Cynk, witamina D, kwasy omega-3 i inne suplementy nie powinny być rutynowo traktowane jako środki zwiększające płodność, jeśli nie ma konkretnego wskazania lub niedoboru.
Jak zwiększyć szansę na naturalne poczęcie?
Okno płodne obejmuje około 6 dni kończących się w dniu owulacji.
Największe prawdopodobieństwo poczęcia występuje przy współżyciu co 1-2 dni w okresie płodnym.
Nie trzeba jednak dokładnie planować każdego stosunku. Regularne współżycie co 2-3 dni przez cały cykl również daje dużą szansę na trafienie w okres płodny.
Po porodzie, szczególnie podczas karmienia piersią, cykle mogą być początkowo nieregularne. Dlatego metoda oparta wyłącznie na kalendarzu może być mniej wiarygodna.
Obserwacja śluzu szyjkowego czy testy owulacyjne mogą być pomocne, ale nie są konieczne u każdej pary.
Owulacja nie zawsze występuje dokładnie 14 dni przed kolejną miesiączką, a długość okresu płodnego może różnić się pomiędzy cyklami.
Czy przed kolejną ciążą trzeba wykonać badania hormonalne?
Nie ma zalecenia, aby każda zdrowa kobieta po porodzie przed rozpoczęciem kolejnych starań rutynowo oznaczała prolaktynę, TSH, witaminę D czy szeroki panel hormonów płciowych.
Badania dobiera się do wywiadu, objawów i wcześniejszych chorób.
Przykładowo diagnostyka może być wskazana, jeśli:
- miesiączki po zakończeniu intensywnej laktacji pozostają bardzo nieregularne lub nie wracają,
- występują objawy choroby tarczycy,
- wcześniej rozpoznano zaburzenia hormonalne,
- poprzednia ciąża była powikłana chorobą wymagającą kontroli przed kolejną ciążą,
- występują trudności z ponownym zajściem w ciążę.
Konsultacja przedkoncepcyjna służy przede wszystkim ocenie całego stanu zdrowia, leków, szczepień, wcześniejszej historii położniczej oraz indywidualnych czynników ryzyka, a nie automatycznemu wykonywaniu jednego zestawu badań laboratoryjnych.
Kiedy skonsultować starania z lekarzem?
Po rozpoczęciu starań diagnostykę płodności zwykle rozważa się:
- przed 35. rokiem życia - po 12 miesiącach regularnego współżycia bez ciąży,
- po 35. roku życia - po około 6 miesiącach bezskutecznych starań,
- po 40. roku życia - od razu po podjęciu decyzji o kolejnej ciąży.
Nie trzeba czekać tak długo, jeśli wcześniej występowały problemy z płodnością, brak owulacji, endometrioza, choroby jajowodów, leczenie onkologiczne lub inne znane czynniki mogące utrudniać poczęcie.
Podsumowanie
Płodność może powrócić już około 3 tygodnie po porodzie i do kolejnej ciąży może dojść jeszcze przed pierwszą miesiączką. Karmienie piersią może opóźniać owulację, ale działa jako metoda antykoncepcji wyłącznie przy spełnieniu ściśle określonych warunków LAM.
WHO zaleca co najmniej 2 lata od porodu do kolejnego zajścia w ciążę, natomiast ACOG szczególnie odradza odstęp krótszy niż 6 miesięcy i zaleca omówienie ryzyka ciąży rozpoczętej przed upływem 18 miesięcy. Optymalny moment powinien być ustalany indywidualnie, zwłaszcza po cesarskim cięciu, po powikłanej ciąży, u kobiet po 35. roku życia lub z wcześniejszymi problemami z płodnością.