Po porodzie płodność może powrócić szybciej, niż można się spodziewać. Owulacja może wystąpić jeszcze przed pierwszą miesiączką, dlatego brak krwawienia po porodzie nie oznacza pewnej ochrony przed kolejną ciążą.
Jeśli para nie planuje kolejnej ciąży w najbliższym czasie, warto omówić antykoncepcję już w ciąży lub wkrótce po porodzie. Jeśli natomiast kolejne dziecko jest planowane, dobrze uwzględnić stan zdrowia mamy, przebieg poprzedniej ciąży i porodu oraz zalecany odstęp pomiędzy ciążami.
Kiedy wraca płodność po porodzie?
Powrót owulacji po porodzie jest bardzo indywidualny. U kobiet, które nie karmią piersią, może nastąpić już w ciągu kilku tygodni od narodzin dziecka. Karmienie piersią często opóźnia powrót płodności, ale nie pozwala przewidzieć dokładnego momentu pierwszej owulacji.
Owulacja występuje przed miesiączką. Oznacza to, że możliwe jest zajście w ciążę jeszcze przed pierwszym okresem po porodzie.
NHS wskazuje, że ciąża może być możliwa już około 3 tygodnie po porodzie. Dlatego jeśli współżycie zostanie wznowione i kolejna ciąża nie jest planowana, należy odpowiednio wcześnie pomyśleć o antykoncepcji.
Kiedy można wrócić do współżycia po porodzie?
Nie ma jednej obowiązkowej liczby tygodni, po których każda kobieta może lub powinna wrócić do współżycia. NHS podkreśla, że seks można rozpocząć wtedy, gdy kobieta czuje się fizycznie i emocjonalnie gotowa.
U części kobiet potrzeba więcej czasu ze względu na:
- ból lub gojenie krocza,
- ranę po cesarskim cięciu,
- suchość pochwy, szczególnie podczas laktacji,
- zmęczenie i niewyspanie,
- obawy przed bólem,
- brak ochoty na współżycie.
ACOG zaznacza, że wielu lekarzy rekomenduje odczekanie do około 6 tygodni po porodzie, ale nie jest to uniwersalna granica biologiczna obowiązująca każdą kobietę.
Jeśli współżycie powoduje ból, pojawia się krwawienie lub okolica krocza albo blizny nadal się nie zagoiła, warto odczekać i w razie potrzeby skonsultować się z lekarzem lub położną.
Czy karmienie piersią chroni przed ciążą?
Karmienie piersią może czasowo hamować owulację, ale samo karmienie nie jest równoznaczne ze skuteczną antykoncepcją.
Istnieje metoda LAM, czyli metoda niepłodności laktacyjnej. Może być stosowana wyłącznie wtedy, gdy jednocześnie spełnione są trzy warunki:
- miesiączka po porodzie jeszcze nie wróciła,
- dziecko ma mniej niż 6 miesięcy,
- jest karmione wyłącznie lub niemal wyłącznie piersią, bez długich przerw między karmieniami.
CDC doprecyzowuje, że przerwy pomiędzy karmieniami nie powinny przekraczać około 4 godzin w dzień i 6 godzin w nocy.
Jeśli którykolwiek z tych warunków przestaje być spełniony, należy przejść na inną metodę antykoncepcji, jeśli kolejna ciąża nie jest planowana.
LAM nie chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.
Antykoncepcja po porodzie
Metodę antykoncepcji warto omówić jeszcze przed porodem albo podczas opieki poporodowej. Część metod można rozpocząć bezpośrednio po narodzinach dziecka, również podczas karmienia piersią.
W zależności od sytuacji można rozważyć między innymi:
- prezerwatywy,
- tabletki zawierające wyłącznie progestagen,
- implant antykoncepcyjny,
- zastrzyk antykoncepcyjny,
- wkładkę wewnątrzmaciczną z miedzią,
- system wewnątrzmaciczny z lewonorgestrelem.
Nie wszystkie metody można rozpocząć w tym samym momencie. Szczególnej ostrożności wymagają preparaty zawierające estrogen, czyli antykoncepcja złożona. W pierwszych tygodniach po porodzie ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej jest zwiększone, dlatego takich preparatów nie stosuje się bezpośrednio po porodzie.
Dobór metody zależy między innymi od karmienia piersią, historii zakrzepicy, migreny, palenia papierosów, nadciśnienia i innych chorób. Warto więc dobrać ją wspólnie z lekarzem.
Jaki odstęp między ciążami jest zalecany?
Nie ma jednej wartości, którą można uznać za „idealną” dla każdej rodziny. Organizacje medyczne podają nieco różne rekomendacje, ale są zgodne co do tego, że bardzo krótki odstęp po porodzie wiąże się z większym ryzykiem powikłań.
ACOG zaleca unikanie kolejnej ciąży w okresie krótszym niż 6 miesięcy po porodzie oraz omówienie potencjalnych korzyści i ryzyka, jeśli kolejna ciąża ma rozpocząć się wcześniej niż po 18 miesiącach.
WHO rekomenduje po urodzeniu żywego dziecka odczekanie co najmniej 24 miesięcy przed rozpoczęciem starań o kolejną ciążę.
Różnica pomiędzy tymi zaleceniami wynika między innymi z odmiennego sposobu interpretowania badań i populacji, na podstawie których opracowano rekomendacje. Nie należy więc upraszczać ich do stwierdzenia, że „18 miesięcy jest minimalnym bezpiecznym odstępem”.
Największe ryzyko obserwuje się przy bardzo krótkich odstępach, szczególnie poniżej 6 miesięcy. Badania obserwacyjne wiążą takie odstępy między innymi z częstszym występowaniem porodu przedwczesnego, małej masy urodzeniowej i części powikłań u mamy. Nie wszystkie obserwowane zależności muszą mieć jednak charakter bezpośrednio przyczynowy.
Kolejna ciąża po cesarskim cięciu
Po cesarskim cięciu planowanie odstępu pomiędzy ciążami wymaga dodatkowego uwzględnienia blizny na macicy i planowanego sposobu kolejnego porodu.
ACOG wskazuje, że krótszy odstęp pomiędzy ciążami po wcześniejszym cesarskim cięciu, szczególnie gdy planowany jest później poród drogami natury po CC, wiąże się z większym ryzykiem pęknięcia macicy.
Nie oznacza to, że po cesarskim cięciu istnieje jedna obowiązkowa data, przed którą kolejna ciąża jest zawsze przeciwwskazana. Decyzję najlepiej omówić z ginekologiem, szczególnie jeśli wcześniejszy poród przebiegał z powikłaniami.
Jak przygotować się do kolejnej ciąży?
Przed rozpoczęciem starań warto spojrzeć szerzej niż tylko na odstęp od poprzedniego porodu. Okres pomiędzy ciążami jest dobrym momentem na ocenę stanu zdrowia i przygotowanie do kolejnej ciąży.
Warto:
- omówić z lekarzem przebieg poprzedniej ciąży i porodu,
- sprawdzić, czy choroby przewlekłe są odpowiednio kontrolowane,
- przejrzeć stosowane leki i suplementy,
- uzupełnić zalecane szczepienia, jeśli są potrzebne,
- zadbać o zbilansowaną dietę i regularną aktywność,
- rozpocząć odpowiednią suplementację kwasu foliowego przed zajściem w ciążę.
WHO zaleca kobietom rozpoczynającym starania o ciążę 400 mikrogramów kwasu foliowego dziennie do 12. tygodnia ciąży. ACOG rekomenduje rozpoczęcie suplementacji co najmniej miesiąc przed planowanym poczęciem. W niektórych sytuacjach potrzebna jest większa dawka, dlatego kobiety z określonymi czynnikami ryzyka powinny ustalić ją z lekarzem.
Warto również uwzględnić gotowość psychiczną, organizacyjną i rodzinną. Rekomendacje dotyczące odstępów między ciążami powinny być omawiane w kontekście wieku, płodności, wcześniejszych problemów z zajściem w ciążę i planów rodziny.
Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?
Konsultacja przed kolejną ciążą jest szczególnie ważna, jeśli poprzednia ciąża lub poród były powikłane.
Warto omówić plany z lekarzem między innymi po:
- cesarskim cięciu,
- porodzie przedwczesnym,
- stanie przedrzucawkowym lub nadciśnieniu ciążowym,
- cukrzycy ciążowej,
- znacznym krwotoku poporodowym,
- ciąży z zaburzeniami wzrastania płodu,
- powikłaniach dotyczących łożyska,
- trudnościach z płodnością lub leczeniu niepłodności.
Indywidualna konsultacja może być potrzebna również wtedy, gdy wiek lub wcześniejsze problemy z płodnością sprawiają, że długie odkładanie kolejnej ciąży może zmniejszać szansę na poczęcie. W takich sytuacjach korzyści i ryzyka krótszego odstępu należy oceniać indywidualnie.
Podsumowanie
Płodność może wrócić przed pierwszą miesiączką po porodzie, dlatego karmienie piersią ani brak okresu nie zawsze chronią przed kolejną ciążą. Jeśli kolejna ciąża nie jest obecnie planowana, antykoncepcję warto wybrać odpowiednio wcześnie.
Nie ma jednego „idealnego” odstępu pomiędzy ciążami. ACOG zaleca unikanie odstępów krótszych niż 6 miesięcy i omówienie ryzyka ciąży przed upływem 18 miesięcy, natomiast WHO rekomenduje odczekanie co najmniej 24 miesięcy przed rozpoczęciem kolejnych starań. Ostateczna decyzja powinna uwzględniać stan zdrowia, wiek, płodność, przebieg poprzedniej ciąży i porodu oraz plany rodziny.