Jeżeli ciąża osiągnęła 42+0 tygodni, jest klasyfikowana jako ciąża po terminie. Na tym etapie nie należy czekać na samoistne rozpoczęcie porodu bez ustalonego planu opieki medycznej. Wraz z przedłużaniem ciąży stopniowo zwiększa się ryzyko niektórych powikłań dla dziecka i mamy.
Aktualny polski standard opieki okołoporodowej przewiduje już po ukończeniu 40. tygodnia ocenę dobrostanu dziecka za pomocą KTG i USG, a dalsze postępowanie powinno zostać zaplanowane tak, aby poród odbył się przed końcem 42. tygodnia ciąży.
42. tydzień ciąży - co oznacza?
W klasyfikacji położniczej wyróżnia się:
- 39+0 do 40+6 - pełny termin,
- 41+0 do 41+6 - późny termin,
- od 42+0 - ciąża po terminie.
Oznacza to, że ciąża, która osiągnęła 42+0, nie jest już jedynie ciążą trwającą kilka dni dłużej od przewidywanej daty porodu. Wymaga odpowiedniego nadzoru i ustalenia sposobu zakończenia ciąży.
42. tydzień ciąży i brak skurczów - co robić?
Brak samoistnych skurczów nie oznacza automatycznie zagrożenia, ale w 42. tygodniu nie powinien być powodem do dalszego oczekiwania bez kontaktu z personelem medycznym.
Jeżeli poród nie rozpoczął się wcześniej, kobieta powinna mieć już ustalony plan dalszego postępowania, obejmujący ocenę stanu dziecka i decyzję dotyczącą indukcji porodu lub, w określonych sytuacjach, innej metody zakończenia ciąży.
Braku rozwarcia nie można wiarygodnie ocenić samodzielnie. Stan i dojrzałość szyjki macicy ocenia lekarz lub położna podczas badania położniczego, jeśli jest ono potrzebne.
Ile waży dziecko w 42. tygodniu ciąży?
W 42. tygodniu wiele dzieci ma masę około 3-4 kg, ale zakres prawidłowych wartości jest szeroki. Nie każde dziecko w ciąży po terminie jest większe niż dziecko urodzone w 39. lub 40. tygodniu.
U części dzieci może rozwinąć się makrosomia, czyli nadmierna masa ciała, ale u innych przedłużająca się ciąża może współistnieć ze zmniejszającą się ilością płynu owodniowego lub objawami tzw. zespołu przenoszenia.
Podczas USG masa dziecka jest jedynie szacowana na podstawie pomiarów biometrycznych. Wynik nie jest tak dokładny jak ważenie dziecka po porodzie.
Ruchy dziecka w 42. tygodniu ciąży
Dziecko powinno poruszać się aż do porodu.
Pod koniec ciąży charakter ruchów może się zmieniać z powodu ograniczonej przestrzeni, ale nie należy zakładać, że dziecko może ruszać się wyraźnie mniej tylko dlatego, że jest duże.
Jeśli ruchy:
- są wyraźnie słabsze lub rzadsze niż zwykle,
- ustały,
- zmienił się ich typowy wzorzec,
należy natychmiast skontaktować się z oddziałem położniczym. Nie należy czekać do kolejnego zaplanowanego badania.
Dlaczego ciąża może trwać dłużej niż 42 tygodnie?
Nie zawsze można wskazać konkretną przyczynę ciąży po terminie.
Większe prawdopodobieństwo jej wystąpienia obserwuje się między innymi, gdy:
- jest to pierwsza ciąża,
- wcześniejsza ciąża również trwała po terminie,
- kobieta ma otyłość,
- dziecko jest płci męskiej.
Istotne jest również prawidłowe ustalenie wieku ciążowego. Błędnie określony termin porodu może sprawiać wrażenie, że ciąża trwa dłużej, niż ma to miejsce w rzeczywistości. Dlatego szczególne znaczenie ma datowanie ciąży na podstawie badania USG wykonanego we wczesnym okresie ciąży.
Nie ma podstaw do twierdzenia, że ciąża trwa dłużej dlatego, że przyszła mama nie jest psychicznie gotowa do porodu, jest zestresowana, przepracowana albo nieświadomie „wstrzymuje” rozpoczęcie porodu.
Ciąża po terminie - jakie są ryzyka dla dziecka?
Większość dzieci urodzonych po przewidywanym terminie rodzi się zdrowa. Wraz z dalszym przedłużaniem ciąży wzrasta jednak ryzyko niektórych powikłań.
Należą do nich między innymi:
- martwe urodzenie i zgon noworodka, choć bezwzględne ryzyko pozostaje niewielkie,
- makrosomia, czyli duża masa dziecka,
- zmniejszenie ilości płynu owodniowego,
- obecność smółki w płynie owodniowym,
- zespół aspiracji smółki, jeśli dziecko przed lub podczas porodu zaaspiruje płyn zawierający smółkę,
- większe prawdopodobieństwo konieczności intensywniejszej opieki po porodzie.
Zielony lub brązowy kolor płynu owodniowego może wskazywać na obecność smółki. Nie oznacza to jednak „zakażenia zielonymi wodami płodowymi”. Smółka może przede wszystkim zwiększać ryzyko problemów oddechowych, jeśli dostanie się do dróg oddechowych dziecka.
Nie jest też właściwe upraszczanie tego procesu do stwierdzenia, że łożysko nagle „starzeje się i przestaje dostarczać tlen i składniki odżywcze”. Funkcja łożyska i dobrostan dziecka są oceniane na podstawie całego obrazu klinicznego.
Jakie ryzyka dotyczą mamy?
Przedłużanie ciąży może wiązać się również z większym prawdopodobieństwem:
- indukcji porodu,
- porodu zabiegowego lub cesarskiego cięcia w określonych sytuacjach,
- trudniejszego porodu przy dużej masie dziecka,
- urazów krocza i dróg rodnych,
- krwotoku poporodowego.
Ciąża po terminie nie jest natomiast uznaną bezpośrednią przyczyną endometriozy, przerostu błony śluzowej macicy ani zapalenia błon płodowych wyłącznie z powodu samego przekroczenia terminu porodu.
Jakie badania wykonuje się po terminie porodu?
Aktualny polski standard opieki okołoporodowej przewiduje niezwłocznie po ukończeniu 40. tygodnia ciąży:
- badanie podmiotowe i przedmiotowe,
- badanie położnicze,
- ocenę ruchów płodu,
- pomiar ciśnienia tętniczego,
- pomiar masy ciała,
- ocenę ryzyka ciążowego,
- KTG,
- USG zgodnie z rekomendacjami PTGiP.
Jeśli KTG i USG są prawidłowe, a ruchy dziecka są odczuwane prawidłowo, standard przewiduje ponowną ocenę po 7 dniach. Podczas tej wizyty powinna również zostać ustalona data hospitalizacji, tak aby poród odbył się przed końcem 42. tygodnia.
Test oksytocynowy nie jest wymieniony w aktualnym polskim standardzie jako rutynowe badanie obowiązkowe u każdej kobiety po terminie. Dodatkowe badania wykonuje się, jeśli wynikają z indywidualnej sytuacji klinicznej.
Indukcja porodu po terminie
Indukcja porodu polega na medycznym rozpoczęciu porodu, gdy akcja porodowa nie rozpoczęła się samoistnie lub istnieją wskazania do wcześniejszego zakończenia ciąży.
Już po 41+0 tygodniu należy omówić z kobietą korzyści i ryzyka dalszego oczekiwania oraz indukcji. Aktualne wytyczne wskazują, że indukcja od 41+0 może zmniejszać część ryzyk związanych z dalszym trwaniem ciąży.
Metoda indukcji zależy między innymi od dojrzałości szyjki macicy, położenia dziecka, stanu mamy i dziecka oraz przebiegu wcześniejszych ciąż i porodów.
W zależności od sytuacji mogą być stosowane między innymi:
- leki przygotowujące szyjkę macicy do porodu,
- metody mechaniczne, na przykład cewnik balonowy,
- amniotomia, czyli kontrolowane przebicie pęcherza płodowego,
- oksytocyna podawana dożylnie.
Nie każda metoda jest odpowiednia dla każdej kobiety.
Czy brak porodu oznacza konieczność cesarskiego cięcia?
Nie. Sam brak skurczów lub rozwarcia nie jest automatycznym wskazaniem do cesarskiego cięcia.
Jeżeli nie ma przeciwwskazań do porodu drogami natury, zwykle można rozważyć indukcję porodu.
Cesarskie cięcie może być potrzebne, jeśli pojawiają się określone wskazania położnicze, na przykład nieprawidłowy dobrostan dziecka, przeciwwskazanie do indukcji lub porodu drogami natury albo niepowodzenie indukcji ocenione zgodnie z aktualnymi zasadami.
Czy można samodzielnie przyspieszyć poród?
Nie ma domowej metody, która w sposób potwierdzony, przewidywalny i bezpieczny wywołuje poród.
Nie należy traktować jako zalecanych metod indukcji:
- długich lub gorących kąpieli,
- intensywnego chodzenia po schodach,
- forsownych ćwiczeń,
- naparów i preparatów ziołowych,
- akupresury lub akupunktury,
- olejków eterycznych,
- stosunków seksualnych.
Spacer lub zwykła aktywność mogą być kontynuowane, jeśli nie ma przeciwwskazań, ale nie powinny być przedstawiane jako metoda wywoływania porodu.
Stosunek seksualny nie jest udowodnionym sposobem indukcji. Po odejściu wód płodowych należy go unikać ze względu na ryzyko zakażenia.
W 42. tygodniu ciąży priorytetem jest uzgodnienie dalszego postępowania z personelem medycznym, a nie eksperymentowanie z domowymi metodami.
Kiedy pilnie zgłosić się do szpitala?
Pilnego kontaktu z oddziałem położniczym wymagają:
- wyraźnie mniejsze, zmienione lub niewyczuwalne ruchy dziecka,
- odejście lub podejrzenie sączenia się wód płodowych,
- zielony, brązowy lub nieprzyjemnie pachnący płyn po odejściu wód,
- krwawienie z dróg rodnych,
- silny lub stały ból brzucha,
- regularne, nasilające się skurcze,
- silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub nagły znaczny obrzęk,
- gorączka lub wyraźne pogorszenie samopoczucia.
Jeżeli ciąża osiągnęła 42. tydzień, a kobieta nie ma ustalonego planu dalszego postępowania lub terminu hospitalizacji, również powinna skontaktować się z osobą lub placówką prowadzącą opiekę.
Podsumowanie
Ciąża od 42+0 jest klasyfikowana jako ciąża po terminie. Większość kobiet rodzących po przewidywanym terminie ma prawidłowy przebieg porodu i rodzi zdrowe dzieci, jednak dalsze trwanie ciąży wiąże się ze stopniowym wzrostem ryzyka niektórych powikłań.
Aktualny polski standard przewiduje monitorowanie KTG i USG już po ukończeniu 40. tygodnia oraz ustalenie planu hospitalizacji tak, aby poród odbył się przed końcem 42. tygodnia. Brak skurczów nie oznacza automatycznie cesarskiego cięcia. Metodę zakończenia ciąży, w tym ewentualną indukcję, należy dobierać indywidualnie w warunkach opieki medycznej.