Ciąża rzekoma, czyli pseudociąża lub pseudocyesis, to rzadki stan, w którym osoba jest przekonana, że jest w ciąży i doświadcza rzeczywistych objawów przypominających ciążę, mimo że badania nie potwierdzają obecności ciąży.
Innym zjawiskiem jest nierozpoznana lub nieuświadomiona ciąża. W tym przypadku ciąża rzeczywiście istnieje, ale osoba przez długi czas nie zdaje sobie z niej sprawy. Oba stany wymagają zupełnie innego postępowania medycznego.
Czym jest ciąża rzekoma?
Ciąża rzekoma, nazywana również pseudocyesis, wiąże się z przekonaniem o byciu w ciąży oraz występowaniem objawów fizycznych przypominających prawdziwą ciążę.
Mogą występować między innymi brak miesiączki, powiększenie brzucha, zmiany w piersiach, nudności, zwiększenie masy ciała czy odczuwanie ruchów interpretowanych jako ruchy dziecka.
Jednocześnie badanie USG i odpowiednia diagnostyka nie wykazują rozwijającej się ciąży.
Pseudociąża jest rzadka i nie jest świadomym udawaniem objawów.
Dlaczego dochodzi do ciąży rzekomej?
Dokładny mechanizm pseudociąży nie jest w pełni poznany.
Uważa się, że znaczenie może mieć złożona interakcja pomiędzy układem nerwowym, hormonalnym i czynnikami psychologicznymi.
W literaturze opisywano związek między pseudociążą a takimi doświadczeniami jak:
- silne pragnienie posiadania dziecka,
- trudności z zajściem w ciążę,
- utrata ciąży lub dziecka,
- silny lęk przed ciążą,
- stres i trudne doświadczenia emocjonalne,
- niektóre zaburzenia psychiczne.
Nie oznacza to jednak, że można wskazać jedną typową przyczynę u każdej osoby.
Objawy przypominające ciążę mogą również występować w przebiegu zaburzeń hormonalnych lub innych chorób, dlatego przed rozpoznaniem pseudociąży należy wykluczyć przyczyny somatyczne.
Jakie są objawy ciąży rzekomej?
Objawy mogą bardzo przypominać prawdziwą ciążę i różnić się między osobami.
Mogą obejmować:
- brak miesiączki lub zmianę jej charakteru,
- powiększenie brzucha,
- powiększenie lub tkliwość piersi,
- wydzielinę z piersi,
- nudności,
- zmiany apetytu,
- przyrost masy ciała,
- odczuwanie ruchów interpretowanych jako ruchy płodu,
- w rzadkich przypadkach nawet odczucia przypominające skurcze porodowe.
Występowanie takich objawów nie pozwala samodzielnie odróżnić pseudociąży od prawdziwej ciąży lub innego problemu zdrowotnego.
Jak rozpoznaje się ciążę rzekomą?
Pierwszym etapem jest potwierdzenie lub wykluczenie prawdziwej ciąży.
W zależności od sytuacji lekarz może wykorzystać:
- test z moczu lub oznaczenie beta-hCG we krwi,
- badanie ginekologiczne,
- USG.
USG pozwala potwierdzić brak rozwijającej się ciąży i jest szczególnie pomocne, gdy objawy są nasilone.
Lekarz może również zlecić dodatkowe badania, jeśli istnieje podejrzenie zaburzeń hormonalnych, chorób ginekologicznych lub innych problemów mogących powodować brak miesiączki, powiększenie brzucha czy wydzielinę z piersi.
Ciąża rzekoma a urojenie ciąży - jaka jest różnica?
Pseudociąża i urojenie ciąży nie są tym samym.
W pseudociąży przekonaniu o ciąży towarzyszą rzeczywiste objawy somatyczne przypominające ciążę.
Urojenie ciąży jest natomiast fałszywym przekonaniem o byciu w ciąży występującym w kontekście zaburzenia psychotycznego i nie musi wiązać się z typowymi fizycznymi objawami pseudociąży.
Rozróżnienie tych stanów ma znaczenie, ponieważ dalsze leczenie może być zupełnie inne.
Jak wygląda leczenie ciąży rzekomej?
Nie istnieje jeden schemat leczenia pseudociąży odpowiedni dla każdej osoby.
Pierwszym krokiem jest jasne i jednocześnie empatyczne przedstawienie wyników badań potwierdzających brak ciąży.
Następnie należy ocenić:
- czy występuje choroba lub zaburzenie hormonalne wymagające leczenia,
- jak osoba reaguje emocjonalnie na rozpoznanie,
- czy występują objawy depresji, lęku, psychozy lub innego zaburzenia psychicznego,
- czy potrzebne jest wsparcie psychologiczne lub psychiatryczne.
Psychoterapia lub wsparcie psychologiczne mogą być pomocne, szczególnie jeśli pseudociąża wiąże się z doświadczeniem niepłodności, utraty ciąży, żałoby, lęku lub innym silnym obciążeniem emocjonalnym.
Leczenie psychiatryczne nie jest jednak automatycznie konieczne u każdej osoby z pseudociążą. Jest wskazane, jeśli występuje współistniejące zaburzenie psychiczne lub inne konkretne wskazanie.
Podobnie leczenie hormonalne nie jest standardowym sposobem leczenia samej pseudociąży. Może być potrzebne, jeśli badania ujawnią określone zaburzenie hormonalne wymagające terapii.
Jak wspierać osobę z ciążą rzekomą?
Objawy pseudociąży są realnym doświadczeniem fizycznym i emocjonalnym, dlatego nie powinny być wyśmiewane ani bagatelizowane.
Bliscy mogą pomóc poprzez:
- spokojne słuchanie bez oceniania,
- unikanie komentarzy sugerujących, że osoba „wszystko sobie wymyśliła”,
- wsparcie podczas konsultacji medycznych, jeśli osoba tego chce,
- zachęcanie do skorzystania ze wsparcia psychologicznego, jeśli doświadczenie powoduje znaczny stres,
- umożliwienie przeżycia smutku lub poczucia straty bez narzucania określonej reakcji.
Nie należy jednak zakładać, że bliscy muszą uczestniczyć w terapii ani że każda osoba potrzebuje długotrwałego leczenia psychologicznego.
Czym jest nierozpoznana lub nieuświadomiona ciąża?
Nierozpoznana ciąża oznacza sytuację, w której osoba rzeczywiście jest w ciąży, ale przez długi czas nie jest świadoma tego faktu.
W literaturze stosuje się określenia takie jak pregnancy denial, cryptic pregnancy lub unperceived pregnancy. Terminologia nie jest całkowicie jednolita.
Część publikacji definiuje to zjawisko jako brak świadomości ciąży po 20. tygodniu, a w skrajnych przypadkach ciąża może zostać rozpoznana dopiero podczas porodu.
Nie oznacza to automatycznie psychozy, celowego zaprzeczania faktom ani świadomego ukrywania ciąży.
Dlaczego można długo nie wiedzieć o ciąży?
Mechanizm tego zjawiska nie jest dobrze poznany i prawdopodobnie nie ma jednej przyczyny.
U części osób typowe objawy ciąży mogą być słabo zaznaczone lub interpretowane w inny sposób. Dotyczy to na przykład zmian masy ciała, nudności, ruchów dziecka czy nieregularnych krwawień interpretowanych jako miesiączka.
W niektórych przypadkach współistnieją zaburzenia psychiczne, trauma lub poważny konflikt związany z ciążą. Aktualne badania pokazują jednak, że wiele przypadków nierozpoznanej ciąży występuje u osób bez rozpoznanego zaburzenia psychiatrycznego.
Dlatego nie należy automatycznie tłumaczyć nierozpoznanej ciąży depresją, schizofrenią, traumą lub mechanizmem wyparcia.
Jakie ryzyko wiąże się z późnym rozpoznaniem ciąży?
Najważniejszym problemem jest brak lub późne rozpoczęcie opieki prenatalnej.
Może to oznaczać między innymi:
- brak wykonanych badań przesiewowych i USG w odpowiednim czasie,
- nierozpoznane nadciśnienie lub inne powikłania ciąży,
- brak przygotowania do porodu,
- ryzyko niespodziewanego porodu poza szpitalem,
- silne obciążenie psychiczne związane z nagłym rozpoznaniem zaawansowanej ciąży lub porodem.
Samo nierozpoznanie ciąży nie oznacza jednak, że u dziecka na pewno wystąpią powikłania.
Nierozpoznana ciąża a świadome ukrywanie ciąży
Te sytuacje należy od siebie odróżnić.
Przy nierozpoznanej ciąży osoba nie wie, że jest w ciąży lub nie rozpoznaje znaczenia występujących objawów.
Świadome ukrywanie ciąży oznacza natomiast, że osoba wie o ciąży, ale celowo nie informuje o niej otoczenia lub unika ujawnienia tego faktu.
Przyczyny ukrywania ciąży mogą być bardzo różne, na przykład obawa przed reakcją rodziny lub partnera, przemoc, brak poczucia bezpieczeństwa, trudna sytuacja społeczna lub lęk przed konsekwencjami ujawnienia ciąży.
Świadome ukrywanie ciąży nie jest tym samym co pseudociąża ani nierozpoznana ciąża.
Co zrobić po późnym rozpoznaniu ciąży?
Po potwierdzeniu zaawansowanej ciąży najważniejsza jest możliwie szybka ocena medyczna.
Lekarz lub położna mogą ocenić między innymi:
- wiek ciąży,
- stan mamy,
- ciśnienie tętnicze,
- rozwój i dobrostan dziecka,
- położenie łożyska i dziecka,
- które badania prenatalne można jeszcze wykonać,
- plan dalszej opieki i porodu.
Wsparcie psychologiczne może być szczególnie ważne, jeśli informacja o ciąży pojawiła się nagle na bardzo późnym etapie.
Jeśli występują objawy psychozy, ciężkiej depresji, zaburzenia świadomości lub istnieje ryzyko skrzywdzenia siebie albo dziecka, potrzebna jest pilna ocena psychiatryczna.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
W przypadku potwierdzonej lub możliwej ciąży pilnej konsultacji wymagają między innymi:
- silny lub nagły ból brzucha,
- obfite krwawienie,
- odejście lub podejrzenie odejścia wód płodowych,
- regularne bolesne skurcze przy nieznanym wieku ciąży,
- wyraźne zmniejszenie lub brak ruchów dziecka w zaawansowanej ciąży,
- utrata przytomności lub ciężkie zaburzenia świadomości,
- objawy psychotyczne,
- myśli o samookaleczeniu, samobójstwie albo skrzywdzeniu dziecka.
Podsumowanie
Ciąża rzekoma i nierozpoznana ciąża to dwa odmienne zjawiska. W pseudociąży występuje przekonanie o ciąży i rzeczywiste objawy ją przypominające, ale badania nie potwierdzają rozwijającej się ciąży.
W nierozpoznanej ciąży ciąża rzeczywiście istnieje, lecz osoba przez długi czas nie jest jej świadoma. Nie należy automatycznie uznawać tego zjawiska za objaw zaburzenia psychicznego lub świadomego zaprzeczania. W obu sytuacjach potrzebne jest indywidualne, nieoceniające podejście oraz odpowiednia ocena medyczna, a wsparcie psychologiczne lub psychiatryczne dobiera się do rzeczywistych potrzeb.