Ból, zaczerwienienie lub obrzęk w okolicy brodawki podczas karmienia piersią nie zawsze oznaczają infekcję. Przyczyną może być nieprawidłowe przystawienie dziecka, uraz mechaniczny, podrażnienie lub choroba skóry, infekcja, skurcz naczyń albo stan zapalny obejmujący głębsze tkanki piersi.
Dlatego przy utrzymującym się bólu najważniejsze jest ustalenie jego przyczyny, a nie automatyczne stosowanie antybiotyku, leku przeciwgrzybiczego czy intensywnego masażu.
Zapalenie brodawki a zapalenie piersi - czym się różnią?
Brodawka sutkowa jest elementem skóry piersi. Może ulegać podrażnieniu, pękaniu, zapaleniu kontaktowemu, infekcji lub innym zmianom dermatologicznym.
Mastitis oznacza natomiast stan zapalny tkanki piersi. Najczęściej występuje u osób karmiących piersią i zwykle obejmuje jedną pierś.
Nie należy więc używać określeń „zapalenie brodawki sutkowej” i „zapalenie gruczołu piersiowego” jako synonimów.
Co może powodować ból i stan zapalny brodawki?
Najczęstszą przyczyną bolesnych lub uszkodzonych brodawek we wczesnym okresie karmienia jest nieprawidłowe przystawienie dziecka do piersi.
Inne możliwe przyczyny obejmują:
- uraz podczas karmienia lub niewłaściwego używania laktatora,
- otarcia i pęknięcia skóry,
- wyprysk kontaktowy po kosmetyku, detergencie lub wkładkach laktacyjnych,
- atopowe zapalenie skóry lub łuszczycę,
- infekcję bakteryjną uszkodzonej skóry,
- infekcję grzybiczą w odpowiedniej sytuacji klinicznej,
- skurcz naczyń brodawki, któremu może towarzyszyć zmiana jej koloru i piekący lub pulsujący ból.
Pęknięcie lub krwawienie z brodawki zwiększa ryzyko zakażenia, dlatego warto jak najwcześniej skontrolować technikę karmienia.
Jeżeli ból utrzymuje się mimo prawidłowego przystawienia dziecka, potrzebna jest ocena innych możliwych przyczyn.
Jak powstaje zapalenie piersi podczas karmienia?
Współczesne podejście opisuje mastitis jako spektrum zmian zapalnych, które może zaczynać się od miejscowego obrzęku i zwężenia przewodów mlecznych.
Nie zawsze jest to od początku infekcja bakteryjna i nie zawsze oznacza obecność „czopa z mleka”, który trzeba mechanicznie usunąć.
Ryzyko może zwiększać między innymi:
- nadprodukcja mleka,
- nadmierne odciąganie pokarmu,
- nagłe wydłużenie przerw między karmieniami,
- problemy z efektywnym pobieraniem mleka przez dziecko,
- uraz brodawki,
- ucisk piersi,
- przebyte wcześniej mastitis.
Stan zapalny może pozostać niezakaźny albo przejść w bakteryjne zapalenie piersi. U części kobiet może następnie rozwinąć się ropień.
Nie stosuje się obecnie prostego podziału mastitis na dwie obowiązkowe drogi określane jako „adenitis” i „cellulitis”.
Jakie objawy mogą wskazywać na zapalenie piersi?
Mastitis często rozwija się stosunkowo szybko i zwykle dotyczy jednej piersi.
Możliwe objawy to:
- bolesny i obrzęknięty obszar piersi,
- uczucie gorąca w piersi,
- zaczerwienienie skóry, które może być mniej widoczne przy ciemniejszej karnacji,
- miejscowe stwardnienie lub guzowaty obszar,
- ból lub pieczenie,
- gorączka, dreszcze i bóle mięśni,
- wyraźne pogorszenie samopoczucia.
Gorączka i objawy ogólne mogą występować także w zapalnym mastitis bez potwierdzonej infekcji bakteryjnej, dlatego sam ich fakt nie pozwala określić przyczyny.
Kiedy problem dotyczy skóry brodawki?
Zmiany ograniczone przede wszystkim do brodawki lub otoczki mogą wymagać innego postępowania niż mastitis.
Warto zwrócić uwagę na:
- pęknięcia i niegojące się szczeliny,
- sączenie lub żółtawe strupy,
- świąd i łuszczenie skóry,
- pęcherzyki, nadżerki lub wysięk,
- nietypową zmianę koloru brodawki,
- silny piekący ból utrzymujący się również po karmieniu.
Objawy te mogą wynikać z infekcji, wyprysku kontaktowego, atopowego zapalenia skóry, łuszczycy lub innych problemów dermatologicznych.
Nie należy automatycznie rozpoznawać grzybicy wyłącznie na podstawie piekącego bólu brodawek. Podobne objawy mogą występować między innymi przy uszkodzeniu skóry lub skurczu naczyń.
Jak leczy się mastitis podczas karmienia piersią?
W łagodnym i wczesnym zapaleniu podstawą jest zmniejszenie stanu zapalnego oraz unikanie nadmiernej stymulacji piersi.
Można:
- kontynuować karmienie dziecka zgodnie z jego potrzebami,
- nie próbować opróżniać piersi do końca po każdym karmieniu,
- jeśli pierś jest bardzo pełna, odciągnąć niewielką ilość mleka potrzebną do uzyskania komfortu,
- stosować chłodne okłady w celu zmniejszenia bólu i obrzęku,
- odpoczywać i przyjmować płyny zgodnie z pragnieniem,
- stosować odpowiedni lek przeciwbólowy i przeciwzapalny, jeśli nie ma przeciwwskazań.
Nie należy głęboko ugniatać bolesnego obszaru, próbować „rozbijać zastoju” ani intensywnie masować piersi w stronę brodawki. Może to zwiększać obrzęk i uraz tkanek.
Nagłe przerwanie karmienia również może nasilić problem.
Antybiotyki stosuje się wtedy, gdy lekarz rozpoznaje lub podejrzewa bakteryjne zapalenie piersi. Nie są potrzebne w każdym wczesnym przypadku stanu zapalnego.
Hamowanie laktacji nie jest standardowym elementem leczenia mastitis. W większości przypadków karmienie lub odciąganie mleka zgodnie z potrzebami może być kontynuowane.
Ropień piersi - jak go rozpoznać?
Ropień to zbiornik ropy powstający w tkance piersi, najczęściej jako powikłanie infekcji.
Może powodować:
- bolesny guz lub narastający obrzęk,
- zaczerwienienie i uczucie gorąca,
- gorączkę i złe samopoczucie,
- brak poprawy mimo leczenia mastitis.
Przy podejrzeniu ropnia wykonuje się zwykle USG piersi. Leczenie polega na odprowadzeniu ropy za pomocą nakłucia lub niewielkiego nacięcia, a w części przypadków również na zastosowaniu antybiotyku.
W większości sytuacji nie ma konieczności całkowitego zakończenia karmienia piersią podczas leczenia ropnia.
Zapalenie piersi poza okresem karmienia
Mastitis może wystąpić również u osoby, która nie karmi piersią.
Do czynników związanych z niepołogowym zapaleniem piersi należą między innymi:
- palenie tytoniu,
- uszkodzenie skóry brodawki,
- piercing brodawki,
- niektóre choroby skóry, na przykład wyprysk,
- cukrzyca i inne stany osłabiające odporność,
- implanty piersi.
Nie należy natomiast przyjmować, że niepołogowe zapalenie piersi jest najczęściej wynikiem „mastopatii”, hiperprolaktynemii lub choroby tarczycy. Diagnostykę dobiera się do objawów i obrazu klinicznego.
Każde zapalenie piersi u osoby niekarmiącej wymaga konsultacji lekarskiej.
Jeśli zaczerwienienie, obrzęk lub pogrubienie skóry nie ustępują zgodnie z oczekiwaniem mimo leczenia albo szybko się nasilają, konieczna jest ponowna diagnostyka. Rzadko podobny obraz może występować w innych chorobach piersi, w tym w zapalnym raku piersi.
Jak zmniejszyć ryzyko problemów z piersiami podczas karmienia?
Nie wszystkim przypadkom mastitis można zapobiec, ale warto ograniczać czynniki sprzyjające urazom i nadprodukcji.
Pomocne jest:
- ocenienie prawidłowego przystawienia dziecka do piersi, szczególnie jeśli karmienie boli,
- karmienie zgodnie z potrzebami dziecka bez celowego „opróżniania piersi”,
- unikanie niepotrzebnego dodatkowego odciągania dużych ilości mleka,
- unikanie intensywnego masażu piersi,
- noszenie wygodnego biustonosza bez punktowego ucisku,
- unikanie drażniących kosmetyków i silnych detergentów na brodawkach,
- wczesna konsultacja przy pęknięciach brodawki, utrzymującym się bólu lub problemach z przystawieniem.
Nie ma potrzeby specjalnego mycia piersi przed i po każdym karmieniu. Nadmierne mycie oraz stosowanie mydła mogą wysuszać i dodatkowo podrażniać skórę brodawki.
Jak pielęgnować podrażnioną skórę brodawek?
Jeżeli skóra brodawki jest jedynie sucha lub podrażniona i nie ma cech infekcji, odpowiednio dobrany preparat pielęgnacyjny może wspierać jej nawilżenie i ochronę.
Balsam do brodawek sutkowych - certyfikowany BIO Mustela jest przeznaczony do pielęgnacji bardzo wrażliwej skóry brodawek podczas karmienia. Jest bezzapachowy, a jego aktualna formuła zawiera między innymi organiczną oliwę z oliwek, glicerynę i witaminę E.
Produkt może być elementem codziennej pielęgnacji podrażnionej skóry, ale nie leczy mastitis, infekcji bakteryjnej, grzybicy ani ropnia.
Jeśli brodawka jest popękana, krwawi, sączy się, pojawia się ropna wydzielina albo ból utrzymuje się mimo poprawy techniki karmienia, potrzebna jest konsultacja zamiast dalszego leczenia wyłącznie kosmetykiem.
Kiedy skontaktować się z lekarzem?
Konsultacja jest wskazana, jeśli:
- objawy piersi pogarszają się w dowolnym momencie,
- po 12-24 godzinach postępowania domowego nie ma poprawy,
- pojawia się gorączka, dreszcze lub wyraźne złe samopoczucie,
- pierś jest bardzo bolesna, gorąca lub znacznie obrzęknięta,
- pojawia się narastający guz lub podejrzenie ropnia,
- brodawka jest pęknięta, krwawiąca lub objęta rozległym stanem zapalnym,
- ból uniemożliwia karmienie,
- mastitis nawraca,
- zapalenie piersi występuje poza okresem karmienia,
- zmiany nie ustępują mimo zastosowanego leczenia.
Podsumowanie
Ból i stan zapalny brodawki nie są tym samym co mastitis. Przyczyną zmian na brodawce może być nieprawidłowe przystawienie dziecka, uraz, wyprysk, infekcja lub skurcz naczyń, natomiast mastitis obejmuje głębsze tkanki piersi i może mieć początkowo charakter zapalny bez infekcji bakteryjnej.
Przy mastitis nie zaleca się intensywnego masażu ani opróżniania piersi do końca. Karmienie zwykle można kontynuować, a przy braku poprawy w ciągu 12-24 godzin, nasileniu objawów lub podejrzeniu ropnia potrzebna jest konsultacja medyczna.