Zabawki kontrastowe wykorzystują wyraźne różnice między jasnymi i ciemnymi elementami, dzięki czemu mogą być łatwiejsze do zauważenia przez noworodka i młode niemowlę. Nie są jednak koniecznym elementem wyprawki ani narzędziem, bez którego wzrok dziecka nie będzie rozwijał się prawidłowo.
W pierwszych tygodniach życia równie interesująca jak kontrastowa karta czy książeczka może być dla dziecka twarz rodzica. Najważniejsze jest spokojne, dostosowane do możliwości niemowlęcia otoczenie i możliwość obserwowania ludzi oraz przedmiotów znajdujących się blisko.
Czym są zabawki kontrastowe?
Zabawki kontrastowe to książeczki, karty, obrazki, maty, zawieszki lub inne akcesoria, w których zastosowano duże, wyraźne wzory o silnym kontraście.
Najczęściej wykorzystuje się:
- czerń i biel,
- duże figury geometryczne,
- proste kontury,
- wyraźnie oddzielone od siebie kolory.
Ich zaletą nie jest specjalne „pobudzanie mózgu”, ale to, że wzór o dużej różnicy jasności jest dla młodego niemowlęcia łatwiejszy do zauważenia niż pastelowy obraz z niewielkim kontrastem.
Jak widzi noworodek?
Wzrok po narodzinach jest jeszcze niedojrzały. Noworodek widzi światło, kształty, twarze i ruch, ale obraz znajdujący się dalej jest znacznie mniej wyraźny niż u osoby dorosłej.
W pierwszych tygodniach dziecko najlepiej widzi przedmioty oddalone o około 20-30 cm. To mniej więcej odległość między twarzą dziecka a twarzą rodzica podczas karmienia lub trzymania na rękach.
Noworodki preferują twarze oraz wzory o wysokim kontraście. Zdolność śledzenia przedmiotu wzrokiem, rozróżniania kolorów i precyzyjnej współpracy obu oczu rozwija się stopniowo w kolejnych miesiącach.
Nie jest prawidłowe stwierdzenie, że wzrok staje się taki jak u dorosłego dokładnie w wieku 3 lat. Rozwój widzenia trwa przez kilka pierwszych lat życia, a układ wzrokowy dojrzewa jeszcze później.
Od kiedy można pokazywać dziecku zabawki kontrastowe?
Proste wzory o wysokim kontraście można pokazywać dziecku już od pierwszych tygodni życia, jeśli zabawka jest przeznaczona dla noworodków i używana w bezpieczny sposób.
Nie oznacza to jednak, że należy rozpocząć specjalny „trening wzroku” od pierwszego dnia życia.
Na początku wystarczające są krótkie chwile obserwowania:
- twarzy rodzica,
- prostego czarno-białego obrazka,
- kontrastowej książeczki,
- bezpiecznej zabawki znajdującej się blisko dziecka.
Jeśli dziecko odwraca wzrok, staje się niespokojne lub przestaje interesować się przedmiotem, nie trzeba przedłużać aktywności.
Dlaczego kontrast przyciąga uwagę niemowlęcia?
W pierwszych tygodniach życia zdolność dostrzegania subtelnych różnic między kolorami i odcieniami jest jeszcze ograniczona. Wyraźna granica między jasnym i ciemnym elementem jest więc dla dziecka łatwiejsza do zauważenia.
Dlatego noworodek może dłużej spoglądać na:
- czarno-biały wzór,
- wyraźny kontur,
- duży kształt,
- twarz znajdującą się blisko.
Nie oznacza to jednak, że kontrastowy obrazek musi „wydłużać koncentrację” każdego dziecka ani że dłuższe patrzenie przekłada się bezpośrednio na większe zdolności poznawcze w przyszłości.
Czy zabawki kontrastowe wspierają rozwój?
Mogą być jednym ze sposobów zapewniania dziecku interesujących doświadczeń wzrokowych. Obserwowanie wzoru, śledzenie poruszającej się zabawki lub próba sięgnięcia po nią w późniejszych miesiącach łączą widzenie z uwagą i ruchem.
Nie ma jednak podstaw, aby pisać, że dłuższa zabawa z kontrastowymi przedmiotami:
- zwiększa liczbę połączeń nerwowych w mózgu,
- przyspiesza rozwój poznawczy,
- zwiększa inteligencję,
- zapewnia lepszy rozwój wzroku,
- jest konieczna do prawidłowego dojrzewania dziecka.
W pierwszych miesiącach bardzo ważne są również kontakt wzrokowy z rodzicem, rozmowa, noszenie, swobodny ruch i możliwość obserwowania zwykłego otoczenia.
Jak używać zabawek kontrastowych?
W pierwszych tygodniach można umieścić prosty obrazek około 20-30 cm od twarzy dziecka, czyli w odległości, w której noworodek widzi najlepiej.
Warto:
- pokazywać jeden lub dwa proste wzory zamiast wielu jednocześnie,
- dawać dziecku czas na spokojne przyjrzenie się,
- powoli przesuwać przedmiot, gdy dziecko zaczyna śledzić go wzrokiem,
- kończyć zabawę, gdy maluch traci zainteresowanie,
- wraz z wiekiem proponować coraz bardziej zróżnicowane kolory, kształty i faktury.
Nie ma określonej liczby minut dziennie ani schematu ćwiczeń, który należałoby realizować.
Czy zabawki muszą być czarno-białe?
Nie. Czerń i biel dają bardzo wyraźny kontrast, dlatego są często wykorzystywane w produktach dla najmłodszych dzieci.
Nie ma jednak podstaw, aby twierdzić, że zestaw czerni, bieli i czerwieni ma wyjątkowe właściwości rozwojowe albo że inne kolory są dla niemowlęcia nieprzydatne.
Około 4. miesiąca dziecko coraz lepiej widzi kolory i ich odcienie, dlatego z czasem warto proponować również bardziej kolorowe książeczki, zabawki i obrazy.
Nie trzeba też urządzać całego pokoju w wysokim kontraście. Pastelowe ściany czy spokojne kolory wyposażenia nie hamują rozwoju wzroku.
Jak wybrać bezpieczną zabawkę kontrastową?
Bezpieczeństwo jest ważniejsze niż kolor lub stopień kontrastu.
Przed zakupem sprawdź:
- czy zabawka jest przeznaczona dla wieku dziecka,
- czy ma wymagane oznakowanie CE,
- czy producent lub importer jest możliwy do zidentyfikowania,
- czy nie ma małych lub łatwo odczepianych elementów,
- czy nie ma ostrych krawędzi,
- czy szwy i mocowania są trwałe,
- czy produkt nie jest uszkodzony,
- czy posiada wymagane ostrzeżenia i instrukcję.
Oznaczenie „0+” oznacza, że producent przeznacza produkt również dla najmłodszej grupy wiekowej. Nie jest jednak dodatkowym certyfikatem jakości ani dowodem szczególnych korzyści rozwojowych.
Nie należy również zakładać, że produkt renomowanej marki jest wolny od wszystkich potencjalnie szkodliwych substancji. Bezpieczeństwo chemiczne ocenia się poprzez zgodność z wymaganiami prawa i odpowiednie badania, a nie na podstawie zapachu, miękkości czy popularności producenta.
Karuzele i zawieszki nad łóżeczkiem - na co uważać?
Kontrastowa karuzela może być interesująca dla niemowlęcia, ale wymaga szczególnej uwagi ze względu na miejsce montażu.
Zawieszka lub karuzela powinna znajdować się poza zasięgiem dziecka i być solidnie zamocowana.
Gdy dziecko zaczyna unosić się na dłoniach i kolanach albo najpóźniej około 5. miesiąca życia, wiszące nad łóżeczkiem zabawki należy usunąć, jeśli mogłyby znaleźć się w jego zasięgu.
Miękkich książeczek, maskotek, kart kontrastowych ani innych luźnych zabawek nie należy pozostawiać w łóżeczku podczas snu. Przestrzeń snu niemowlęcia powinna pozostać wolna od miękkich i luźnych przedmiotów.
Kiedy skonsultować rozwój wzroku dziecka?
Rozwój wzroku przebiega stopniowo, ale warto skonsultować się z pediatrą, jeśli:
- około 3. miesiąca dziecko nie nawiązuje stabilnego kontaktu wzrokowego,
- około 3. miesiąca nie próbuje śledzić poruszającego się przedmiotu,
- wydaje się nie reagować na twarze lub przedmioty znajdujące się blisko,
- po 4. miesiącu oczy regularnie uciekają do środka lub na zewnątrz,
- jedno oko porusza się inaczej niż drugie,
- rodzic zauważa białą źrenicę, nieprawidłowy refleks lub inne niepokojące zmiany.
Rutynowe badania dziecka obejmują również ocenę oczu i widzenia. Wczesne wykrycie problemów wzrokowych ma znaczenie dla dalszego rozwoju widzenia.
Podsumowanie
Zabawki kontrastowe mogą zainteresować noworodka, ponieważ w pierwszych tygodniach życia łatwiej dostrzega on duże, wyraźne wzory niż subtelne różnice kolorystyczne. Można pokazywać je od początku życia, ale nie są obowiązkowym elementem wyprawki ani narzędziem koniecznym do prawidłowego rozwoju wzroku.
Najlepiej traktować je jako jedną z wielu form spokojnej zabawy. Wraz z rozwojem widzenia warto stopniowo wprowadzać także inne kolory, kształty i przedmioty, zawsze pamiętając o bezpieczeństwie oraz obserwowaniu reakcji dziecka.