Witamina B6 to grupa związków rozpuszczalnych w wodzie, które uczestniczą między innymi w metabolizmie białek, węglowodanów i tłuszczów, tworzeniu hemoglobiny oraz prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i odpornościowego.
Zapotrzebowanie na witaminę B6 w ciąży jest większe niż przed ciążą, ale u większości zdrowych kobiet odpowiednią podaż można uzyskać z urozmaiconej diety i prawidłowo dobranego preparatu prenatalnego, jeśli jest on stosowany. Samodzielne przyjmowanie dodatkowych, wysokich dawek pirydoksyny nie jest wskazane.
Jaką rolę pełni witamina B6 w ciąży?
Witamina B6 jest potrzebna do przebiegu wielu reakcji enzymatycznych w organizmie. Uczestniczy między innymi w:
- metabolizmie aminokwasów i białek,
- przemianach energetycznych,
- syntezie neuroprzekaźników,
- tworzeniu hemoglobiny,
- prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.
Prawidłowa podaż witaminy B6 jest więc ważnym elementem dobrze zbilansowanej diety w okresie ciąży. Nie oznacza to jednak, że większe niż potrzebne dawki poprawiają rozwój płodu lub przebieg ciąży.
Ile witaminy B6 potrzeba w ciąży?
Zgodnie z aktualnymi Normami żywienia dla populacji Polski zalecane dzienne spożycie witaminy B6 wynosi:
- 1,9 mg na dobę w ciąży,
- 2,0 mg na dobę podczas laktacji.
Są to wartości odnoszące się do całkowitego dziennego spożycia, a więc przede wszystkim diety oraz ewentualnych suplementów.
Nie należy mylić zalecanego spożycia z maksymalną bezpieczną ilością. Przyjmowanie większej dawki niż potrzebna nie przynosi automatycznie dodatkowych korzyści.
W jakich produktach znajduje się witamina B6?
Witamina B6 występuje w wielu produktach, dlatego zróżnicowana dieta zwykle dostarcza jej z kilku źródeł jednocześnie.
Do produktów zawierających witaminę B6 należą między innymi:
- drób,
- ryby, na przykład łosoś i pstrąg,
- ciecierzyca i inne rośliny strączkowe,
- ziemniaki i inne warzywa skrobiowe,
- produkty pełnoziarniste,
- banany,
- orzechy i nasiona,
- niektóre wzbogacane produkty zbożowe.
Wybierając ryby w ciąży, warto kierować się aktualnymi zaleceniami dotyczącymi gatunków o niskiej zawartości rtęci i innych zanieczyszczeń.
Choć wątroba zawiera witaminę B6, nie należy polecać jej jako źródła tej witaminy kobietom w ciąży. Wątroba i produkty z niej przygotowane zawierają bardzo dużo witaminy A w postaci retinolu, której nadmierna podaż w ciąży może być szkodliwa dla rozwijającego się dziecka.
Czy witaminę B6 trzeba suplementować w ciąży?
Nie każda kobieta w ciąży potrzebuje osobnego suplementu zawierającego wysoką dawkę witaminy B6.
Światowa Organizacja Zdrowia nie rekomenduje rutynowej suplementacji witaminą B6 wyłącznie w celu poprawy wyników ciąży u wszystkich kobiet. Podstawą pozostaje odpowiednio zbilansowana dieta.
Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników w stanowisku z 2024 roku dotyczącym folianów, choliny oraz witamin B6 i B12 zwraca uwagę na znaczenie prawidłowej podaży tych składników w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu. W kontekście suplementacji folianów wskazuje również na możliwość stosowania preparatów zawierających aktywną formę witaminy B6, fosforan pirydoksalu.
Nie oznacza to jednak, że każda ciężarna powinna dodatkowo przyjmować samodzielny preparat B6. Należy uwzględnić dietę oraz skład wszystkich stosowanych preparatów prenatalnych.
Witamina B6 na nudności i wymioty w ciąży
Pirydoksyna może być wykorzystywana w leczeniu nudności i wymiotów w ciąży. W zaleceniach położniczych witamina B6 jest jedną z opcji, które można zastosować w pierwszej kolejności, a jeśli nie przynosi wystarczającej poprawy, może być łączona z doksylaminą.
Takie zastosowanie należy odróżnić od zwykłej suplementacji żywieniowej.
Nie warto samodzielnie dobierać wysokich dawek witaminy B6 na nudności na podstawie informacji znalezionych w internecie. Odpowiedni preparat i dawkowanie powinny zostać ustalone z lekarzem, położną lub farmaceutą z uwzględnieniem innych przyjmowanych produktów i leków.
Jeżeli wymioty są bardzo nasilone, kobieta nie jest w stanie utrzymać płynów, traci masę ciała, oddaje mało moczu lub ma objawy odwodnienia, nie należy ograniczać postępowania do suplementacji. Potrzebna jest konsultacja medyczna.
Czy niedobór witaminy B6 w ciąży jest częsty?
Izolowany, wyraźny niedobór witaminy B6 jest stosunkowo rzadki. Częściej może współwystępować z niedoborami innych witamin z grupy B lub pojawiać się przy zaburzeniach wchłaniania i niektórych chorobach.
Niedobór witaminy B6 może być związany między innymi z:
- niedokrwistością mikrocytarną,
- zapaleniem języka,
- zmianami w okolicy ust,
- zmianami skórnymi,
- zaburzeniami neurologicznymi i nastroju w przypadku znacznego niedoboru.
Objawy te są nieswoiste i mogą mieć wiele innych przyczyn. Nie należy na ich podstawie samodzielnie rozpoznawać niedoboru B6.
Niedokrwistość megaloblastyczna jest charakterystyczna przede wszystkim dla niedoboru folianów lub witaminy B12, a nie witaminy B6. Nie ma również podstaw do twierdzenia, że niedobór B6 u ciężarnej powoduje wodogłowie u dziecka.
Czy można przyjąć za dużo witaminy B6?
Tak. Szczególnie długotrwałe przyjmowanie zbyt dużych dawek witaminy B6 może uszkadzać nerwy obwodowe i prowadzić do neuropatii czuciowej.
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności ustalił obecnie górny tolerowany poziom spożycia witaminy B6 dla dorosłych, w tym kobiet w ciąży i karmiących piersią, na 12 mg na dobę.
Limit dotyczy całkowitej podaży ze wszystkich źródeł. Nie jest to jednak zalecana dawka ani cel, do którego należy dążyć. Jest to górna wartość odnosząca się do przewlekłego spożycia w populacji ogólnej.
Starsze materiały mogą nadal podawać wartość 25 mg na dobę. Był to wcześniejszy europejski limit, który został zmieniony po ponownej ocenie danych dotyczących ryzyka neuropatii.
Dawki wykorzystywane w leczeniu określonych dolegliwości powinny być rozpatrywane oddzielnie i stosowane pod kontrolą osoby prowadzącej leczenie.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze suplementu?
Jeśli kobieta przyjmuje preparat prenatalny, warto sprawdzić na etykiecie ilość witaminy B6 w jednej porcji.
Trzeba uwzględnić również inne stosowane produkty, takie jak:
- preparaty witamin z grupy B,
- preparaty magnezu z witaminą B6,
- suplementy na zmęczenie,
- inne wieloskładnikowe preparaty prenatalne.
Łączenie kilku produktów może nieświadomie zwiększać całkowitą dawkę B6.
Nie jest prawdą, że lek zawierający witaminę B6 zawsze składa się wyłącznie z pirydoksyny, a suplement zawsze zawiera dodatkowe witaminy, minerały lub ekstrakty roślinne. Zarówno leki, jak i suplementy mogą występować jako preparaty jedno- lub wieloskładnikowe.
W okresie ciąży należy także zachować ostrożność wobec suplementów zawierających ekstrakty roślinne. Sam fakt, że składnik jest pochodzenia roślinnego, nie oznacza, że jest bezpieczny dla kobiety w ciąży.
Witamina B6 podczas karmienia piersią
Podczas laktacji zalecane dzienne spożycie witaminy B6 wynosi 2,0 mg.
Także w tym okresie EFSA ustala górny tolerowany poziom spożycia na 12 mg na dobę dla populacji ogólnej.
W większości przypadków dobrze zbilansowana dieta wraz z prawidłowo dobraną suplementacją poporodową, jeśli jest potrzebna, pozwala pokryć zapotrzebowanie.
Nie należy samodzielnie stosować wysokich dawek pirydoksyny podczas karmienia piersią.
Kiedy skonsultować suplementację z lekarzem?
Warto omówić przyjmowanie witaminy B6 z lekarzem, położną lub farmaceutą szczególnie wtedy, gdy:
- stosujesz kilka suplementów jednocześnie,
- preparat zawiera wysoką dawkę witaminy B6,
- chcesz zastosować B6 w leczeniu nudności i wymiotów,
- masz chorobę przewodu pokarmowego powodującą zaburzenia wchłaniania,
- przyjmujesz leki mogące wpływać na metabolizm witaminy B6,
- podejrzewasz niedobór witamin lub niedokrwistość,
- pojawiają się mrowienie, drętwienie lub inne zaburzenia czucia podczas stosowania suplementów.
Przy objawach niedokrwistości nie należy zakładać, że przyczyną jest B6. W ciąży znacznie częściej konieczna jest ocena między innymi gospodarki żelazowej, folianów i witaminy B12.
Podsumowanie
Zapotrzebowanie na witaminę B6 w ciąży wynosi 1,9 mg na dobę, a podczas karmienia piersią 2,0 mg. Witamina występuje w wielu produktach spożywczych, dlatego podstawą jej podaży powinna być urozmaicona dieta oraz odpowiednio dobrana suplementacja prenatalna, jeśli jest stosowana.
Nie ma potrzeby samodzielnego przyjmowania wysokich dawek pirydoksyny przez każdą kobietę w ciąży. Witamina B6 może być wykorzystywana w postępowaniu przy nudnościach i wymiotach, ale dawkowanie należy wtedy ustalić indywidualnie. W Europie górny tolerowany poziom spożycia dla kobiet w ciąży i karmiących piersią wynosi obecnie 12 mg na dobę.