„Uczulenie na słońce” to potoczne określenie różnych reakcji skórnych pojawiających się po ekspozycji na promieniowanie słoneczne. Nie jest jedną konkretną chorobą i nie każda wysypka po pobycie na słońcu oznacza alergię.
Zmiany mogą być związane między innymi z polimorficzną osutką świetlną, pokrzywką słoneczną, reakcją na lek lub substancję znajdującą się na skórze, oparzeniem słonecznym albo potówkami. Znaczenie mają wygląd zmian, czas ich pojawienia się, miejsce występowania oraz dodatkowe objawy.
Co oznacza uczulenie na słońce u dziecka?
Fotodermatozy to grupa chorób i reakcji skórnych, w których promieniowanie ultrafioletowe odgrywa istotną rolę w powstawaniu zmian.
Jedną z częstszych postaci jest polimorficzna osutka świetlna. Zwykle pojawia się po pierwszych intensywniejszych ekspozycjach na słońce wiosną lub na początku lata i może nawracać przy kolejnych ekspozycjach.
Nie ma podstaw, aby uznawać, że fotodermatozy dotyczą przede wszystkim dzieci do 2. roku życia. Mogą pojawić się w różnym wieku. Szczególną postacią występującą częściej u chłopców w wieku szkolnym jest młodzieńcza osutka wiosenna obejmująca głównie uszy.
Skąd bierze się wysypka po słońcu?
Przyczyna zależy od rodzaju reakcji. Możliwe są między innymi:
- polimorficzna osutka świetlna,
- pokrzywka słoneczna,
- reakcje fototoksyczne związane z lekami lub substancjami na powierzchni skóry,
- reakcje fotoalergiczne,
- fitofotodermatoza po kontakcie z niektórymi roślinami lub owocami i późniejszej ekspozycji na UVA,
- rzadsze choroby przebiegające z nadwrażliwością na światło.
Skóra niemowlęcia jest bardziej podatna na uszkodzenia wywołane promieniowaniem UV niż skóra osoby dorosłej, dlatego wymaga szczególnej ochrony. Nie należy jednak wyjaśniać fotodermatoz wyłącznie małą ilością melaniny. Mechanizmy poszczególnych reakcji są znacznie bardziej złożone.
Jak wygląda uczulenie na słońce u dziecka?
Objawy zależą od rodzaju fotodermatozy. W przypadku polimorficznej osutki świetlnej zmiany zwykle pojawiają się w ciągu kilku godzin lub kilku dni po ekspozycji na słońce.
Mogą występować:
- małe wypukłe grudki,
- zaczerwienione lub różowe plamy,
- drobne pęcherzyki,
- świąd,
- pieczenie skóry.
Zmiany często występują na ramionach, nogach lub klatce piersiowej, szczególnie w miejscach, które przez większość roku nie są regularnie eksponowane na słońce.
Jak szybko pojawia się reakcja?
Czas pojawienia się zmian może być ważną wskazówką. Polimorficzna osutka świetlna zwykle rozwija się po kilku godzinach lub dniach. Pokrzywka słoneczna może pojawić się znacznie szybciej, natomiast fitofotodermatoza zwykle rozwija się około 24-48 godzin po kontakcie skóry z substancją roślinną i późniejszej ekspozycji na UVA.
Nie każda wysypka po słońcu jest alergią
Oparzenie słoneczne, potówki oraz przegrzanie mogą być mylone z „alergią na słońce”.
Oparzenie słoneczne powoduje przede wszystkim:
- zaczerwienienie,
- bolesność,
- uczucie gorąca skóry,
- w cięższych przypadkach pęcherze.
Potówki są natomiast związane z przegrzaniem i zablokowaniem przewodów potowych, a nie z reakcją na promieniowanie UV.
Gorączka, dreszcze, biegunka, silny ból głowy czy wyraźne pogorszenie samopoczucia nie są typowymi objawami łagodnej polimorficznej osutki świetlnej. Jeśli pojawiają się razem ze zmianami skórnymi, trzeba uwzględnić także inne przyczyny.
Jak chronić dziecko przed słońcem?
Ochrona przed promieniowaniem UV powinna łączyć kilka metod. Sam kosmetyk przeciwsłoneczny nie zastępuje cienia ani odzieży.
- Wybieraj cień, szczególnie w godzinach największego nasłonecznienia.
- Ograniczaj długotrwałe przebywanie w pełnym słońcu.
- Zakładaj dziecku lekką odzież osłaniającą skórę.
- Wybieraj kapelusz lub czapkę osłaniającą twarz, uszy i kark.
- Na odsłonięte obszary skóry stosuj odpowiedni preparat zapewniający wysoką ochronę UVA i UVB.
Kosmetyk przeciwsłoneczny należy nakładać obficie i równomiernie przed ekspozycją. Aplikację należy ponawiać zgodnie z instrukcją producenta, zwykle co około 2 godziny oraz po kąpieli, intensywnym spoceniu się lub wytarciu skóry ręcznikiem.
Mleczko przeciwsłoneczne SPF 50+ Mustela jest obecnie przeznaczone do ochrony skóry przed promieniowaniem UVA i UVB. Według aktualnych informacji producenta może być stosowane od 1. dnia życia, w tym u wcześniaków poza oddziałem neonatologii, w przypadku nieuniknionej ekspozycji najmłodszych dzieci na słońce.
Produkt należy stosować zgodnie z instrukcją na opakowaniu. Możliwość stosowania od urodzenia nie oznacza, że najmłodsze niemowlęta powinny być rutynowo wystawiane na bezpośrednie działanie słońca.
Jak chronić niemowlę przed słońcem?
Niemowlęta poniżej 6. miesiąca życia powinny być przede wszystkim chronione poprzez pozostawanie w cieniu, odpowiednią odzież oraz nakrycie głowy.
Jeśli nie można odpowiednio zabezpieczyć niewielkiego odsłoniętego obszaru skóry ubraniem i cieniem, można zastosować na nim odpowiedni kosmetyk przeciwsłoneczny.
U starszych niemowląt i dzieci krem przeciwsłoneczny powinien być stosowany jako uzupełnienie innych metod ochrony, a nie ich zamiennik.
Leki i rośliny a nadwrażliwość na słońce
Niektóre leki mogą zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie UV. Jeśli nietypowa reakcja pojawiła się po rozpoczęciu nowego leczenia, warto sprawdzić ulotkę preparatu oraz skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Fitofotodermatoza
Kontakt z niektórymi roślinami lub ich sokiem, a następnie ekspozycja na słońce może wywołać reakcję fototoksyczną. Dotyczy to między innymi limonki, selera, pasternaku czy soku niektórych innych roślin.
Zmiany mogą być silnie zaczerwienione, pęcherzowe i mieć charakterystyczny nieregularny lub smugowaty kształt odpowiadający miejscu kontaktu skóry z substancją.
Po ustąpieniu reakcji może pozostać przebarwienie. Fitofotodermatoza nie jest klasyczną alergią, ponieważ nie wymaga udziału mechanizmu immunologicznego.
Co zrobić, gdy po słońcu pojawi się wysypka?
Jeśli po ekspozycji na słońce pojawi się wysypka, w pierwszej kolejności należy przerwać dalszą ekspozycję i przenieść dziecko w zacienione, chłodniejsze miejsce.
Do czasu ustalenia przyczyny:
- nie wystawiaj zmienionej skóry na dalsze działanie słońca,
- nie przebijaj pęcherzy,
- nie stosuj na własną rękę leków przeciwalergicznych lub przeciwzapalnych bez sprawdzenia ich przeznaczenia i dawkowania,
- na suchą, nieuszkodzoną skórę można zastosować łagodny emolient odpowiedni dla wieku dziecka,
- obserwuj stan skóry i ogólne samopoczucie dziecka.
Przy łagodnej polimorficznej osutce świetlnej zmiany często ustępują po unikaniu dalszej ekspozycji na słońce. Jeśli jednak wysypka nawraca, jest nasilona lub rozpoznanie jest niepewne, warto skonsultować się z lekarzem.
Kosmetyki pielęgnacyjne nie leczą fotodermatozy ani pokrzywki słonecznej i nie powinny zastępować diagnostyki lub leczenia zaleconego przez lekarza.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Konsultacja jest wskazana szczególnie wtedy, gdy wysypka pojawia się po raz pierwszy, nawraca po kolejnych ekspozycjach lub jej przyczyna nie jest jasna.
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli:
- wysypka jest rozległa, nasilona lub bardzo swędząca,
- pojawiają się liczne pęcherze,
- zmiany nasilają się lub nie poprawiają się po około tygodniu,
- wysypka jest wyraźnie obrzęknięta,
- zmianom towarzyszą bóle stawów, mięśni lub nietypowo silne zmęczenie,
- reakcja pojawiła się po rozpoczęciu nowego leku,
- problem dotyczy niemowlęcia i zmiany są nasilone lub rozległe.
Pilnej pomocy wymaga dziecko, u którego pojawiają się trudności w oddychaniu, obrzęk ust, języka lub gardła, utrata przytomności, znaczne osłabienie, ciężkie przegrzanie lub rozległe oparzenie słoneczne.
Podsumowanie
„Uczulenie na słońce” u dziecka nie jest jedną chorobą. Wysypkę po ekspozycji na światło mogą powodować między innymi polimorficzna osutka świetlna, pokrzywka słoneczna oraz reakcje związane z lekami lub roślinami. Podobne objawy mogą jednak występować również przy oparzeniu słonecznym lub potówkach.
Podstawą profilaktyki jest ograniczanie bezpośredniej ekspozycji na promieniowanie UV, korzystanie z cienia, odpowiedniej odzieży i nakrycia głowy oraz prawidłowe stosowanie kosmetyku przeciwsłonecznego. Nawracające lub nasilone zmiany skórne wymagają ustalenia przyczyny.