Tygodniowe dziecko nadal jest noworodkiem. Pierwsze dni życia to przede wszystkim czas adaptacji do warunków poza organizmem mamy, częstych karmień, snu oraz stopniowego poznawania głosu, zapachu i dotyku opiekunów.
Nie istnieje jednak jedna lista umiejętności, które każde dziecko powinno posiadać dokładnie po 7 dniach. Duże różnice dotyczą między innymi długości snu, częstotliwości karmień, zachowania podczas czuwania i wyglądu dziecka.
Jak wygląda 1. tydzień życia noworodka?
Pierwsze dni dziecko zwykle spędza wraz z mamą na oddziale położniczo-noworodkowym. Długość pobytu zależy od przebiegu porodu, stanu zdrowia mamy i noworodka oraz tego, czy potrzebna jest dodatkowa obserwacja lub leczenie.
W tym czasie personel monitoruje stan dziecka, wspiera rodziców w karmieniu i pielęgnacji oraz wykonuje badania i procedury przewidziane dla okresu noworodkowego.
Po powrocie do domu codzienność tygodniowego dziecka nadal składa się głównie z:
- snu,
- karmienia,
- przewijania,
- krótkich okresów czuwania,
- bliskiego kontaktu z opiekunami.
Nie ma potrzeby wprowadzania na tym etapie sztywnego planu dnia. Noworodek nie ma jeszcze dojrzałego rytmu dobowego.
Rozwój noworodka w 1. tygodniu życia
Duża część ruchów tygodniowego dziecka jest odruchowa i nieskoordynowana. Układ nerwowy intensywnie dojrzewa, ale noworodek nie ma jeszcze dobrej kontroli nad głową i kończynami.
W pierwszych tygodniach można obserwować między innymi:
- odruch ssania i szukania piersi lub smoczka butelki,
- odruch chwytny,
- odruch Moro w odpowiedzi na nagły dźwięk lub zmianę położenia,
- poruszanie głową na boki,
- zginanie rąk i nóg,
- zaciskanie dłoni,
- reakcję na dźwięk, dotyk i światło.
Ssanie nie jest umiejętnością, której zdrowy noworodek dopiero uczy się od początku po porodzie. Odruch ssania rozwija się już przed urodzeniem. Dziecko i osoba karmiąca mogą natomiast potrzebować czasu, aby nauczyć się skutecznego przystawiania do piersi i znaleźć wygodny sposób karmienia.
Płacz jest jednym ze sposobów komunikowania potrzeb, ale nie zawsze można na jego podstawie jednoznacznie określić, czy dziecko jest głodne, zmęczone, potrzebuje bliskości czy odczuwa dyskomfort.
Co widzi i słyszy tygodniowe dziecko?
W pierwszych tygodniach wzrok jest jeszcze niedojrzały. Noworodek najlepiej widzi z odległości około 20–30 cm, czyli mniej więcej takiej, jaka dzieli jego twarz od twarzy opiekuna podczas karmienia.
Dziecko dostrzega:
- światło,
- kształty,
- ruch,
- twarze znajdujące się blisko,
- wyraźnie kontrastujące wzory.
Obraz znajdujący się dalej jest jeszcze niewyraźny. Oczy mogą czasami poruszać się niezależnie albo na krótko zezować, co w pierwszych tygodniach może być fizjologiczne.
Słuch jest natomiast znacznie bardziej dojrzały. Noworodek reaguje na nagłe dźwięki i może zwracać uwagę na znajome głosy. Głos mamy jest mu znany już z okresu prenatalnego.
Jak wygląda noworodek w pierwszym tygodniu?
Wygląd dziecka po porodzie może różnić się od oczekiwań rodziców i zmieniać się bardzo szybko w pierwszych dniach.
Kształt głowy
Po porodzie drogami natury głowa może być przejściowo wydłużona lub asymetryczna. Jest to związane z dopasowywaniem się kości czaszki do kanału rodnego.
Obrzęk i zmiana kształtu najczęściej stopniowo ustępują w pierwszych dniach i tygodniach.
Skóra
Skóra może być zaczerwieniona, plamista, miejscami sucha lub łuszcząca się. Kolor skóry zależy także od naturalnej pigmentacji dziecka i zmienia się po porodzie.
Nie należy oczekiwać, że skóra każdego noworodka po kilku dniach stanie się po prostu „jasna i gładka”.
Meszek płodowy
Na ramionach, plecach lub innych częściach ciała może być widoczny delikatny meszek, czyli lanugo. Jest częstszy u wcześniaków i zwykle zanika samoistnie w kolejnych tygodniach.
Oczy
Powieki mogą być lekko obrzęknięte po porodzie. Obrzęk zwykle stopniowo ustępuje w pierwszym tygodniu lub dwóch.
Utrata masy ciała po urodzeniu
W pierwszych dniach życia noworodek fizjologicznie traci część masy urodzeniowej.
U zdrowych dzieci spadek może sięgać około 5–10% masy urodzeniowej. Następnie dziecko powinno rozpocząć ponowny przyrost, a masa urodzeniowa jest zwykle odzyskiwana w ciągu około 2 tygodni.
Fizjologiczna utrata masy nie wynika z tego, że dziecko „nie potrafi jeszcze ssać”. Jest związana między innymi ze zmianami gospodarki wodnej organizmu po urodzeniu oraz przystosowaniem do żywienia poza organizmem mamy.
Spadek przekraczający około 10% masy urodzeniowej wymaga oceny dziecka i sposobu karmienia przez personel medyczny.
Jak często je tygodniowy noworodek?
Zdrowego noworodka warto karmić zgodnie z jego potrzebami i wczesnymi sygnałami głodu.
Karmienie piersią
W pierwszych dniach wiele dzieci potrzebuje około 8–12 karmień na dobę, czasem więcej. Nie trzeba czekać, aż dziecko zacznie płakać.
Wczesne sygnały głodu to między innymi:
- zwiększona aktywność,
- otwieranie ust,
- obracanie głowy i wykonywanie ruchów poszukujących,
- oblizywanie ust,
- wkładanie dłoni do ust.
Płacz jest późnym sygnałem głodu.
Nie każde karmienie trwa tyle samo i nie musi odbywać się w identycznych odstępach. W pierwszych dniach częste karmienia mogą następować również seriami.
Karmienie mlekiem modyfikowanym
Jeśli dziecko jest karmione mlekiem modyfikowanym, preparat należy przygotowywać dokładnie według instrukcji producenta. Również przy karmieniu butelką warto reagować na sygnały głodu i sytości, zamiast zmuszać dziecko do wypicia określonej objętości.
Sposób karmienia powinien być ustalony zgodnie ze stanem zdrowia i potrzebami dziecka. Mleko modyfikowane nie jest stosowane wyłącznie wtedy, gdy istnieją „przeciwwskazania do karmienia piersią”.
Ile śpi tygodniowe dziecko?
Noworodki przesypiają dużą część doby, ale nie istnieje jedna obowiązkowa liczba godzin.
American Academy of Pediatrics podaje średnio około 16–17 godzin snu na dobę. Poszczególne dzieci mogą jednak spać krócej lub dłużej.
Sen jest podzielony na wiele krótkich odcinków. Noworodek może budzić się co 1–3 godziny, między innymi na karmienie.
Nie ma jeszcze ustalonego rytmu dnia i nocy, dlatego częste nocne pobudki są w tym wieku prawidłowe.
Jak powinien spać noworodek?
Podczas każdego snu dziecko powinno być układane na plecach.
Bezpieczna powierzchnia do snu powinna być:
- płaska,
- twarda,
- niepochylona,
- wolna od poduszek, ochraniaczy, pluszaków i innych miękkich przedmiotów.
Nie należy układać zdrowego noworodka do snu na brzuchu lub na boku ani stosować poduszek i klinów do pozycjonowania.
Jeśli dziecko zaśnie w chuście, nosidle, foteliku samochodowym lub innym urządzeniu, które nie jest przeznaczone do stałego snu, po zakończeniu podróży lub noszenia należy przenieść je na bezpieczną, płaską powierzchnię.
Bliskość, kontakt skóra do skóry i noszenie
Bliski kontakt z rodzicem jest ważnym elementem opieki nad noworodkiem. Kontakt skóra do skóry wspiera między innymi stabilizację temperatury ciała i rozpoczęcie karmienia piersią.
Dziecko można:
- przytulać,
- nosić,
- delikatnie kołysać,
- mówić i śpiewać do niego,
- układać na klatce piersiowej dorosłego podczas czuwania i pod nadzorem.
Nie należy jednak pozwalać, aby noworodek spał bez nadzoru na klatce piersiowej śpiącego opiekuna, kanapie czy fotelu.
Czy można nosić tygodniowe dziecko w chuście?
Chusta może być używana od pierwszych tygodni, jeśli jest odpowiednia dla noworodka i prawidłowo założona.
Szczególnie ważne jest, aby:
- twarz dziecka była przez cały czas widoczna,
- nos i usta pozostawały odsłonięte,
- broda nie była przyciśnięta do klatki piersiowej,
- głowa i tułów były odpowiednio podparte.
Noworodki urodzone przedwcześnie oraz dzieci z problemami oddechowymi wymagają szczególnej ostrożności przy stosowaniu nosideł i chust.
Jakie badania wykonuje się w pierwszych dniach życia?
W czasie pobytu na oddziale noworodkowym dziecko przechodzi badania i obserwacje mające ocenić jego adaptację po urodzeniu oraz umożliwić wczesne wykrycie wybranych problemów zdrowotnych.
Badania przesiewowe z krwi
W Polsce między 48. a 72. godziną życia pobiera się kilka kropli krwi z pięty na specjalną bibułę.
Aktualny program badań przesiewowych obejmuje 30 chorób wrodzonych, w tym między innymi:
- wrodzoną niedoczynność tarczycy,
- fenyloketonurię,
- mukowiscydozę,
- wrodzony przerost nadnerczy,
- rdzeniowy zanik mięśni (SMA),
- deficyt biotynidazy,
- liczne rzadkie wrodzone wady metabolizmu.
Przed opuszczeniem oddziału warto sprawdzić, czy w Książeczce Zdrowia Dziecka znajduje się naklejka z numerem próbki i datą jej pobrania.
Badanie słuchu
Noworodki w Polsce są objęte powszechnym przesiewowym badaniem słuchu. Badanie jest wykonywane na oddziale noworodkowym i jest bezbolesne.
Nie należy jednak podawać zasady, że musi zostać wykonane dokładnie do 3. doby życia. Jeśli wynik wymaga ponownej kontroli, rodzice otrzymują informację o dalszym postępowaniu.
Ocena żółtaczki
W pierwszych dniach personel obserwuje dziecko również pod kątem żółtaczki. W razie potrzeby stężenie bilirubiny można ocenić za pomocą pomiaru przezskórnego lub badania krwi.
Żółtaczka jest bardzo częsta u noworodków i w większości przypadków ma łagodny przebieg. Jeśli jednak zażółcenie jest nasilone lub pojawia się w nietypowym czasie, dziecko wymaga dodatkowej oceny.
Opieka położnej po powrocie do domu
Po opuszczeniu szpitala rodzice nie zostają sami z oceną stanu noworodka.
Zgodnie z aktualnym standardem opieki okołoporodowej położna podstawowej opieki zdrowotnej odbywa co najmniej cztery wizyty patronażowe. Pierwsza powinna odbyć się nie później niż w ciągu 48 godzin, z wyjątkiem dni wolnych, od otrzymania przez położną zgłoszenia o urodzeniu dziecka lub wypisie mamy ze szpitala.
Podczas wizyty położna może między innymi:
- ocenić stan mamy i noworodka,
- obserwować karmienie,
- pomóc w problemach laktacyjnych,
- kontrolować masę i rozwój dziecka,
- ocenić gojenie kikuta pępowinowego,
- odpowiedzieć na pytania dotyczące pielęgnacji i opieki.
Kiedy skontaktować się z lekarzem?
U noworodka próg do konsultacji powinien być niski. Pilnej oceny medycznej wymaga między innymi:
- temperatura 38°C lub wyższa,
- trudność w wybudzeniu dziecka,
- znaczne osłabienie lub wyraźna zmiana zachowania,
- problemy z oddychaniem, postękiwanie lub sinienie,
- wyraźne pogorszenie karmienia lub odmowa jedzenia,
- znacznie mniej mokrych pieluszek,
- nawracające lub gwałtowne wymioty,
- zielone lub krwiste wymioty,
- narastająca żółtaczka,
- zaczerwienienie, obrzęk lub ropna wydzielina z okolicy pępka,
- drgawki lub inne nietypowe ruchy.
Jeśli rodzic ma poczucie, że noworodek zachowuje się inaczej niż zwykle albo coś w jego stanie budzi niepokój, warto skontaktować się z pediatrą również wtedy, gdy objaw nie znajduje się na tej liście.
Podsumowanie
Pierwszy tydzień życia to czas intensywnej adaptacji noworodka. Dziecko dużo śpi, często je, reaguje na dotyk i dźwięk, a najlepiej widzi twarze oraz przedmioty znajdujące się około 20–30 cm od oczu.
Nie ma potrzeby porównywania tygodniowego dziecka z bardzo szczegółowym kalendarzem rozwoju. Ważniejsze są skuteczne karmienie, obserwacja masy ciała i liczby mokrych pieluszek, bezpieczny sen, bliskość z opiekunami oraz korzystanie z kontroli położnej i pediatry w razie wątpliwości.