Trzeci trymestr rozpoczyna się w 28. tygodniu ciąży. Wraz ze wzrostem dziecka i zmianami zachodzącymi w organizmie mogą pojawiać się dolegliwości, których wcześniej nie było albo które teraz stają się bardziej odczuwalne.
Nie każda kobieta doświadcza wszystkich objawów i nie każda dolegliwość pod koniec ciąży jest „normalna”. Szczególnie ważne jest rozpoznawanie sygnałów, które mogą wskazywać na stan przedrzucawkowy, cholestazę ciężarnych, poród przedwczesny lub inne powikłania.
Jakie są najczęstsze dolegliwości w trzecim trymestrze?
Do częstych objawów należą między innymi:
- problemy ze snem,
- ból pleców i miednicy,
- zgaga i niestrawność,
- wzdęcia i zaparcia,
- skurcze nóg,
- częstsze oddawanie moczu,
- uczucie ciężaru w miednicy,
- stopniowo narastające obrzęki stóp i kostek,
- skurcze Braxtona-Hicksa,
- uczucie gorąca,
- zmęczenie,
- świąd skóry związany między innymi z jej rozciąganiem.
Nudności również mogą pojawić się ponownie w późniejszej ciąży, choć nie są charakterystycznym objawem każdego trzeciego trymestru.
Problemy ze snem w trzecim trymestrze
Rosnący brzuch, częstsze wizyty w toalecie, ruchy dziecka, zgaga czy trudność w znalezieniu wygodnej pozycji mogą utrudniać zasypianie i powodować częste wybudzenia.
Po 28. tygodniu najbezpieczniej jest zasypiać na boku – zarówno lewym, jak i prawym.
Jeżeli obudzisz się na plecach, nie ma powodu do paniki. Po prostu obróć się ponownie na bok.
Pomocne może być podłożenie poduszki pomiędzy kolana oraz pod brzuch.
Ból pleców i aktywność fizyczna
Ból pleców jest częsty w późnej ciąży. Rosnący brzuch zmienia środek ciężkości, a hormony wpływają na większą elastyczność więzadeł i stawów.
Nie ma jednak ogólnego zalecenia, aby z powodu trzeciego trymestru znacząco ograniczać aktywność fizyczną.
W prawidłowo przebiegającej ciąży regularny, dostosowany do samopoczucia ruch może wspierać sprawność, pomagać w kontroli bólu pleców i ułatwiać codzienne funkcjonowanie.
Dobrym wyborem mogą być między innymi spacery, pływanie, ćwiczenia dla kobiet w ciąży czy aktywność wzmacniająca dopasowana do wcześniejszego poziomu sprawności.
Pomocne przy bólu pleców mogą być także:
- odpoczynek w wygodnej pozycji,
- dobre podparcie podczas siedzenia,
- unikanie niepotrzebnego podnoszenia bardzo ciężkich przedmiotów,
- ciepła, ale nie gorąca kąpiel,
- delikatny masaż.
Jeśli ból jest bardzo silny, pojawia się nagle, towarzyszy mu gorączka, krwawienie, skurcze lub inne niepokojące objawy, należy skonsultować się z personelem medycznym.
Obrzęki nóg i stóp – kiedy są typowe?
Stopniowo narastające obrzęki stóp, kostek i palców są częste pod koniec ciąży. Zazwyczaj nasilają się wieczorem, podczas upałów lub po dłuższym staniu.
Pomocne może być odpoczywanie z nogami uniesionymi, noszenie wygodnego obuwia oraz regularna, łagodna aktywność.
Inaczej należy traktować nagłe nasilenie obrzęków, szczególnie twarzy i dłoni.
Jeżeli obrzękom towarzyszą:
- silny ból głowy,
- zaburzenia widzenia,
- ból pod prawym łukiem żebrowym,
- nudności lub wymioty inne niż zwykle,
- bardzo złe samopoczucie,
potrzebna jest pilna konsultacja, ponieważ mogą to być objawy stanu przedrzucawkowego.
Skurcze Braxtona-Hicksa – czym różnią się od porodowych?
W trzecim trymestrze możesz częściej odczuwać skurcze Braxtona-Hicksa, nazywane skurczami przepowiadającymi lub treningowymi.
Zwykle powodują okresowe twardnienie brzucha, są nieregularne i nie nasilają się stopniowo w taki sposób jak skurcze porodowe.
Jeżeli skurcze:
- stają się regularne,
- są coraz silniejsze,
- pojawiają się coraz częściej,
- są bolesne,
mogą świadczyć o rozpoczynającym się porodzie.
Jeśli takie objawy pojawiają się przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży, należy pilnie skontaktować się z położną lub oddziałem położniczym.
Świąd skóry w trzecim trymestrze
Świąd brzucha może być związany z rozciąganiem skóry i zmianami hormonalnymi. W takiej sytuacji pomocna może być regularna pielęgnacja kosmetykiem nawilżającym i wspierającym komfort skóry.
Nie każdy świąd w ciąży należy jednak przypisywać rosnącemu brzuchowi.
Szczególnej uwagi wymaga świąd, który:
- jest bardzo intensywny,
- nasila się w nocy,
- obejmuje dłonie lub podeszwy stóp,
- nie wiąże się z wyraźną wysypką.
Takie objawy mogą wystąpić w wewnątrzwątrobowej cholestazie ciężarnych i wymagają pilnego kontaktu z personelem medycznym.
Przy zwykłym świądzie skóry pomocne mogą być chłodne lub ciepłe, ale nie gorące kąpiele, luźna odzież oraz bezzapachowy emolient lub kosmetyk nawilżający.
Rozstępy i pielęgnacja skóry
Rozstępy są bardzo częste w ciąży. Mogą pojawiać się na brzuchu, piersiach, udach czy biodrach.
Początkowo mogą być różowe, czerwone, fioletowe lub brązowe, a z czasem najczęściej bledną.
Kosmetyki mogą pomagać nawilżyć skórę, ograniczyć uczucie suchości, napięcia i świądu oraz wspierać jej komfort i elastyczność.
Nie można jednak zagwarantować, że krem lub olejek zapobiegnie powstaniu rozstępów. Dostępne dane dotyczące możliwości ich profilaktyki za pomocą kosmetyków są ograniczone.
Nie należy również obiecywać, że kosmetyk „usunie” albo całkowicie rozjaśni już powstałe rozstępy. Zwykle stają się one z czasem mniej widoczne, ale mogą nie zniknąć całkowicie.
Co zmienia się między 37. a 41. tygodniem ciąży?
Okres od 37. tygodnia nie jest jednorodny.
Współczesna terminologia rozróżnia:
- 37+0–38+6 – wczesny termin porodu,
- 39+0–40+6 – pełny termin,
- 41+0–41+6 – późny termin,
- od 42+0 – ciąża po terminie.
Dziecko urodzone w 37. tygodniu nie jest wcześniakiem, ale rozwój nadal trwa.
Między 37. a 40. tygodniem szczególnie dojrzewają jeszcze:
- płuca,
- mózg,
- układ nerwowy.
Dziecko nadal gromadzi również tkankę tłuszczową.
Płód wykonuje ruchy oddechowe, ale nie oddycha płynem owodniowym w taki sposób jak noworodek powietrzem. Przed porodem wymiana tlenu i dwutlenku węgla odbywa się poprzez łożysko.
W trzecim trymestrze intensywnie odbywa się także transport żelaza przez łożysko oraz przekazywanie dziecku przeciwciał klasy IgG od mamy. Przeciwciała te zapewniają część biernej ochrony immunologicznej po narodzinach.
Nie należy jednak zakładać, że „im dłużej trwa ciąża, tym zawsze lepiej”. Jeśli nie ma wskazań medycznych, planowego zakończenia ciąży przed 39. tygodniem zwykle się unika. Z kolei po 41. tygodniu stopniowo wzrastają niektóre ryzyka związane z dalszym trwaniem ciąży.
Ruchy dziecka pod koniec ciąży
Pod koniec ciąży dziecko ma mniej miejsca, dlatego charakter ruchów może się zmieniać, ale nie powinno po prostu zacząć ruszać się coraz mniej.
Ruchy powinny być odczuwalne aż do rozpoczęcia porodu i również podczas porodu.
Nie ma jednej prawidłowej liczby ruchów dla każdego dziecka. Najważniejsze jest poznanie jego typowego wzorca.
Jeżeli:
- dziecko rusza się wyraźnie mniej niż zwykle,
- nie czujesz jego ruchów,
- wzorzec ruchów wyraźnie się zmienił,
należy skontaktować się z oddziałem położniczym lub położną natychmiast i nie czekać do kolejnego dnia.
Jakie są zwiastuny zbliżającego się porodu?
Poród nie zawsze rozpoczyna się w ten sam sposób.
Objawy mogą obejmować:
- regularne, stopniowo nasilające się skurcze,
- odejście czopu śluzowego,
- ból pleców,
- uczucie parcia lub częstszą potrzebę skorzystania z toalety,
- odejście płynu owodniowego.
Brzuch może również obniżyć się, gdy dziecko przemieszcza się niżej w miednicy, co czasami ułatwia oddychanie, ale może zwiększać ucisk na pęcherz.
Nudności, luźniejsze stolce czy częstsze wypróżnienia mogą wystąpić u części kobiet w okresie około porodu, ale nie należy tłumaczyć ich „oczyszczaniem organizmu”. Nie są też wiarygodnym samodzielnym wskaźnikiem rozpoczęcia porodu.
Nie ma potrzeby próbować samodzielnie przyspieszać porodu domowymi metodami. Decyzje dotyczące indukcji powinny być podejmowane na podstawie sytuacji położniczej.
Co dzieje się po 40. tygodniu ciąży?
Termin porodu jest datą orientacyjną i wiele ciąż trwa nieco dłużej niż 40 tygodni.
Zgodnie z aktualnym polskim standardem opieki okołoporodowej, niezwłocznie po ukończeniu 40. tygodnia wykonuje się ocenę obejmującą między innymi KTG i USG oraz ocenę ruchów dziecka i sytuacji położniczej.
Jeśli wyniki są prawidłowe i ruchy dziecka pozostają prawidłowe, kolejną ocenę wykonuje się po 7 dniach.
Ustalany jest również termin hospitalizacji tak, aby poród odbył się przed końcem 42. tygodnia ciąży. W przypadku nieprawidłowych wyników dalsze postępowanie ustala się indywidualnie.
Które objawy w trzecim trymestrze wymagają pilnej konsultacji?
Nie czekaj na kolejną planową wizytę, jeśli pojawią się:
- wyraźnie zmniejszone lub nieobecne ruchy dziecka,
- krwawienie z dróg rodnych,
- odejście płynu owodniowego,
- regularne bolesne skurcze przed 37. tygodniem,
- silny lub nagły ból brzucha,
- nagłe nasilenie obrzęków twarzy, dłoni lub stóp,
- silny ból głowy,
- zaburzenia widzenia,
- silny ból pod żebrami,
- bardzo intensywny świąd, szczególnie dłoni i stóp i nasilający się w nocy,
- nagła duszność, ból w klatce piersiowej lub omdlenie.
Podsumowanie
Trzeci trymestr może wiązać się z bólem pleców, zaburzeniami snu, obrzękami, zgagą, częstszym oddawaniem moczu i skurczami Braxtona-Hicksa. W prawidłowo przebiegającej ciąży nie ma jednak potrzeby rezygnować z aktywności – ruch należy dostosować do samopoczucia i zaleceń osoby prowadzącej ciążę.
Szczególnej uwagi wymagają nagłe obrzęki, silny ból głowy, zaburzenia widzenia, nasilony świąd dłoni i stóp, krwawienie, odejście wód oraz zmniejszenie ruchów dziecka. Pod koniec ciąży warto także znać rzeczywiste objawy rozpoczęcia porodu i stosować się do planu kontroli ustalonego z zespołem prowadzącym ciążę.