Drobne krostki i grudki na twarzy w pierwszych tygodniach życia są częste i zazwyczaj nie świadczą o poważnym problemie. Warto jednak odróżnić zmiany pojawiające się u noworodka w pierwszych 6 tygodniach od trądziku, który zaczyna się później i może wymagać konsultacji dermatologicznej.
Nie każda biała lub czerwona krostka na twarzy dziecka jest trądzikiem. Podobnie mogą wyglądać między innymi prosaki, potówki, rumień toksyczny noworodków, podrażnienie po kontakcie ze śliną czy niektóre zakażenia skóry.
Czym jest trądzik u niemowlęcia?
Określenie „trądzik niemowlęcy” jest często używane potocznie w odniesieniu do zmian trądzikopodobnych pojawiających się u najmłodszych dzieci. Z medycznego punktu widzenia warto jednak rozróżnić trądzik noworodkowy od trądziku niemowlęcego.
Zmiany mogą obejmować przede wszystkim:
- policzki,
- nos,
- czoło,
- brodę,
- skórę głowy,
- szyję,
- rzadziej klatkę piersiową lub plecy.
Ich wygląd zależy od rodzaju zmian i wieku dziecka.
Trądzik noworodkowy a trądzik niemowlęcy - czym się różnią?
Trądzik noworodkowy
Zmiany pojawiające się od urodzenia do około 6. tygodnia życia określa się jako trądzik noworodkowy. Często zaczynają być widoczne około 2.-4. tygodnia życia.
U wielu noworodków występuje także tak zwana noworodkowa krostkowica głowy, czyli neonatal cephalic pustulosis. Powoduje drobne czerwone grudki i krostki przede wszystkim na twarzy i skórze głowy. W przeciwieństwie do typowego trądziku nie występują w niej zaskórniki.
Zmiany w tym wieku zazwyczaj mają łagodny przebieg, nie pozostawiają blizn i ustępują samoistnie w ciągu kilku tygodni lub miesięcy.
Trądzik niemowlęcy
Jeżeli zmiany trądzikowe rozpoczynają się po około 6. tygodniu życia, mówi się o trądziku niemowlęcym. Najczęściej pojawia się on między 3. a 6. miesiącem życia i występuje znacznie rzadziej niż zmiany noworodkowe.
Mogą pojawić się:
- zaskórniki otwarte i zamknięte,
- grudki,
- krosty,
- głębsze guzki.
Trądzik niemowlęcy może pozostawiać blizny, dlatego zmiany rozpoczynające się po 6. tygodniu życia warto pokazać pediatrze lub dermatologowi dziecięcemu.
Skąd bierze się trądzik u niemowlęcia?
Mechanizmy zmian występujących w pierwszych tygodniach życia nie są całkowicie jednoznaczne. Dawniej często tłumaczono je głównie działaniem hormonów matki. Obecnie część zmian określanych wcześniej jako „trądzik noworodkowy” wiąże się również z naturalnym zasiedlaniem skóry przez drożdżaki z rodzaju Malassezia.
Nie należy natomiast twierdzić, że trądzik powstaje dlatego, że androgeny są przekazywane dziecku z mlekiem matki. Karmienie piersią nie jest przyczyną wymagającą przerwania karmienia, a ustąpienie zmian nie zależy od jego zakończenia.
Nie ma również podstaw, aby obwiniać wszystkie oleje mineralne o „zapychanie porów” lub działanie drażniące. U części dzieci tłuste i okluzyjne maści lub olejki nakładane na twarz mogą nasilać zmiany, niezależnie od tego, czy ich składniki są mineralne czy roślinne.
Jak wygląda trądzik noworodkowy?
Zmiany pojawiające się w pierwszych tygodniach życia najczęściej obejmują twarz. Mogą mieć postać:
- małych czerwonych grudek,
- drobnych krostek,
- zaczerwienienia wokół zmian,
- w przypadku prawdziwego trądziku także zaskórników.
Sama obecność białego lub żółtawego punktu nie pozwala jednak rozpoznać trądziku. U noworodków bardzo często występują również prosaki i inne fizjologiczne zmiany skórne.
Łagodne zmiany noworodkowe zwykle nie są bolesne i nie powodują nasilonego świądu. Jeśli dziecko wyraźnie cierpi, intensywnie pociera twarz lub zmiany są bardzo obrzęknięte i sączące, warto rozważyć inną przyczynę.
Trądzik czy prosaki?
Prosaki to bardzo częste, maleńkie białe lub żółtawe punkty, szczególnie na nosie i policzkach. Mogą być obecne już po urodzeniu.
Nie są zmianami trądzikowymi ani zakażeniem. Zwykle samoistnie znikają w pierwszych tygodniach lub miesiącach życia i nie wymagają leczenia.
Prosaków nie należy wyciskać ani przekłuwać.
Trądzik a potówki na twarzy niemowlaka
Potówki powstają na skutek zablokowania przewodów potowych i częściej pojawiają się przy wysokiej temperaturze, wilgotności oraz przegrzewaniu dziecka.
Mogą wyglądać jak liczne drobne grudki, czasami z niewielkimi pęcherzykami. Najczęściej występują w miejscach, w których skóra jest ciepła i wilgotna, między innymi:
- na twarzy,
- na szyi,
- na klatce piersiowej,
- na plecach,
- w fałdach skóry.
W przeciwieństwie do trądziku poprawa przy potówkach następuje przede wszystkim po schłodzeniu skóry, ograniczeniu przegrzewania i utrzymywaniu jej w suchym, przewiewnym środowisku.
Jak pielęgnować skórę z trądzikiem noworodkowym?
Łagodny trądzik noworodkowy zwykle nie wymaga specjalistycznej pielęgnacji.
Warto:
- delikatnie oczyszczać twarz letnią wodą,
- nie szorować ani nie pocierać zmian,
- delikatnie osuszać skórę,
- unikać nakładania na zmiany ciężkich, tłustych maści i olejków bez konkretnej potrzeby,
- nie wyciskać krostek ani zaskórników.
Jeśli potrzebny jest produkt myjący, powinien być łagodny i przeznaczony do skóry niemowlęcia. Nie ma jednak konieczności stosowania kosmetyku leczniczego na prawidłowo przebiegające zmiany noworodkowe.
Czego nie stosować na trądzik niemowlęcy bez konsultacji?
Na skórę noworodka i niemowlęcia nie należy samodzielnie stosować preparatów przeciwtrądzikowych przeznaczonych dla nastolatków lub dorosłych.
Bez zalecenia lekarza nie należy stosować między innymi:
- kwasów przeciwtrądzikowych,
- retinoidów,
- nadtlenku benzoilu,
- preparatów z antybiotykiem,
- maści sterydowych,
- środków wysuszających na bazie alkoholu.
Nie ma też wystarczających podstaw, aby rutynowo przemywać zmiany wyciągiem z czarnej herbaty albo wodą z mydłem jako metodą leczenia trądziku.
Maść z cynkiem również nie jest standardowym leczeniem trądziku noworodkowego. Preparaty cynkowe mają inne zastosowania dermatologiczne, między innymi w pielęgnacji okolicy pieluszkowej, ale nie powinny być automatycznie przenoszone na zmiany trądzikowe na twarzy.
Czy trądzik u niemowlęcia wymaga leczenia?
Zmiany rozpoczynające się w pierwszych 6 tygodniach życia zazwyczaj ustępują samoistnie i nie wymagają leczenia farmakologicznego.
Nie jest prawidłowe stwierdzenie, że powinny utrzymywać się do 4.-6. miesiąca albo do zakończenia karmienia piersią. U części dzieci znikają już po kilku tygodniach, u innych utrzymują się przez kilka miesięcy.
Jeżeli zmiany rozpoczynają się po 6. tygodniu życia, są nasilone, pojawiają się głębokie guzki lub istnieje ryzyko bliznowacenia, dermatolog może zdecydować o odpowiednim leczeniu.
Leków przeciwtrądzikowych u niemowlęcia nie należy wprowadzać samodzielnie.
Kiedy skonsultować zmiany z lekarzem?
Warto skontaktować się z pediatrą lub dermatologiem, jeśli:
- zmiany rozpoczynają się po 6. tygodniu życia,
- pojawiają się liczne zaskórniki lub głębokie guzki,
- zmiany pozostawiają ślady lub blizny,
- wysypka szybko się nasila lub rozprzestrzenia,
- skóra jest bardzo bolesna, obrzęknięta lub intensywnie swędzi,
- pojawiają się pęcherze, sączenie, ropa lub strupy,
- dziecko ma gorączkę albo wyraźnie gorsze samopoczucie,
- nie masz pewności, czy zmiany rzeczywiście są trądzikiem.
Szczególnie u noworodka pęcherzykowa lub szybko rozszerzająca się wysypka nie powinna być automatycznie uznawana za trądzik, ponieważ niektóre zakażenia skóry wymagają szybkiej diagnostyki.
Podsumowanie
Drobne krostki na twarzy w pierwszych tygodniach życia są częste i zazwyczaj ustępują bez leczenia. Zmian nie należy wyciskać, intensywnie oczyszczać ani leczyć domowymi sposobami czy preparatami przeciwtrądzikowymi dla dorosłych.
Warto natomiast odróżnić łagodne zmiany noworodkowe od trądziku rozpoczynającego się po 6. tygodniu życia. Ten drugi może wymagać oceny dermatologicznej, szczególnie jeśli pojawiają się zaskórniki, guzki lub ryzyko powstawania blizn.