Pierwsze dni po porodzie są okresem intensywnej adaptacji dziecka do życia poza organizmem mamy. Noworodek zaczyna samodzielnie oddychać, utrzymywać temperaturę ciała, przyjmować pokarm oraz regulować wiele procesów, które przed porodem były wspierane przez łożysko.
W tym czasie mogą występować tak zwane stany przejściowe noworodka. Część z nich jest fizjologicznym elementem adaptacji i ustępuje samoistnie. Ważne jest jednak rozpoznawanie sytuacji, w których podobnie wyglądający objaw może wymagać oceny położnej lub lekarza.
Czym są stany przejściowe noworodka?
Okres noworodkowy obejmuje pierwsze 28 dni życia dziecka. W tym czasie jego organizm przystosowuje się do zupełnie nowych warunków funkcjonowania.
Nie każdy noworodek doświadcza wszystkich zmian w taki sam sposób. Ich przebieg zależy między innymi od:
- wieku ciążowego w chwili narodzin,
- masy urodzeniowej,
- przebiegu porodu,
- sposobu karmienia,
- ogólnego stanu zdrowia dziecka.
Dlatego określenie „stan fizjologiczny” nie oznacza, że każdy objaw można po prostu obserwować bez zwracania uwagi na jego nasilenie i samopoczucie dziecka.
1. Fizjologiczny spadek masy ciała
W pierwszych dniach po porodzie większość noworodków traci część swojej masy urodzeniowej.
Jest to związane między innymi ze zmianą gospodarki wodnej organizmu, oddawaniem moczu i smółki oraz przystosowaniem się do nowego sposobu żywienia.
Nie jest prawidłowe stwierdzenie, że każde dziecko traci dokładnie 5% masy ciała. Wielkość spadku może być różna.
U zdrowych noworodków utrata masy zazwyczaj zatrzymuje się po pierwszych kilku dniach, po czym dziecko zaczyna ponownie przybierać.
U większości noworodków masa urodzeniowa zostaje odzyskana w ciągu pierwszych 2-3 tygodni życia.
Kiedy utrata masy ciała wymaga dokładniejszej oceny?
Jeśli noworodek straci ponad 10% masy urodzeniowej, potrzebna jest ocena jego stanu, nawodnienia oraz sposobu karmienia.
Warto zwracać uwagę również na:
- częstotliwość karmień,
- liczbę mokrych pieluszek,
- oddawanie stolca,
- aktywność dziecka podczas karmienia,
- narastającą senność lub trudność z wybudzeniem do karmienia.
Większy spadek masy nie oznacza automatycznie, że mama ma „za mało pokarmu”. Najpierw należy ocenić cały proces karmienia i stan dziecka.
2. Żółtaczka noworodkowa
Żółtaczka jest częstą zmianą obserwowaną u noworodków. Powoduje żółtawe zabarwienie skóry oraz białek oczu i wynika ze zwiększonego stężenia bilirubiny we krwi.
Po urodzeniu organizm dziecka rozkłada dużą liczbę krwinek czerwonych, a niedojrzała jeszcze wątroba nie zawsze usuwa bilirubinę równie sprawnie jak u starszego dziecka lub osoby dorosłej.
U wielu noworodków żółtaczka ma łagodny charakter i z czasem ustępuje bez leczenia. Nie należy jednak zakładać, że każda żółtaczka jest fizjologiczna.
Kiedy żółtaczka wymaga szybkiej oceny?
Żółtaczka pojawiająca się w ciągu pierwszych 24 godzin życia wymaga pilnej oceny i pomiaru bilirubiny.
Z personelem medycznym należy również skontaktować się, jeśli:
- zażółcenie wyraźnie się nasila,
- dziecko trudno wybudzić,
- dziecko słabo je lub odmawia karmienia,
- mocz jest ciemny,
- stolec staje się bardzo jasny lub kremowy,
- dziecko ma gorączkę lub obniżoną temperaturę,
- nie oddaje odpowiedniej ilości moczu.
Jeśli stężenie bilirubiny przekracza wartości właściwe dla wieku dziecka, może być potrzebna fototerapia.
3. Sucha i łuszcząca się skóra
W pierwszych dniach i tygodniach życia skóra noworodka może wyglądać inaczej niż później.
Możesz zauważyć:
- suchość,
- drobne łuszczenie,
- odchodzące fragmenty naskórka,
- większe złuszczanie szczególnie na dłoniach i stopach.
Najczęściej jest to fizjologiczny element adaptacji skóry do środowiska poza organizmem mamy i stopniowo ustępuje.
Nie należy intensywnie ścierać łuszczącego się naskórka ani wykonywać peelingów.
Do codziennej pielęgnacji wystarczy łagodne mycie i, jeśli skóra jest wyraźnie sucha, delikatny preparat nawilżający lub emolient przeznaczony dla noworodków.
Jeśli zmianom towarzyszą sączenie, silne zaczerwienienie, pęcherze, obrzęk, gorączka lub wyraźnie gorsze samopoczucie dziecka, potrzebna jest konsultacja.
4. Rumień toksyczny noworodków
Rumień toksyczny noworodków jest częstą i zwykle łagodną wysypką pojawiającą się w pierwszych dniach życia.
Może wyglądać jak czerwone plamki lub grudki, czasami z niewielkim jaśniejszym punktem w środku.
Zmiany mogą występować między innymi na:
- twarzy,
- tułowiu,
- ramionach,
- udach.
Rumień może pojawiać się w jednym miejscu, znikać, a następnie występować w innym.
Mimo swojej nazwy nie jest „rumieniem alergicznym” i nie oznacza, że dziecko ma alergię na otoczenie, kosmetyk czy pokarm.
U zdrowego noworodka rumień toksyczny zwykle nie wymaga leczenia i samoistnie ustępuje.
Jeśli jednak dziecko z wysypką ma gorączkę, jest bardzo senne, źle się czuje, trudno je wybudzić, źle je lub wysypka nie blednie pod naciskiem, konieczna jest pilna ocena medyczna.
5. Przejściowe zmiany hormonalne
Po porodzie w organizmie noworodka nadal widoczny jest wpływ hormonów, na które dziecko było narażone podczas ciąży.
U dziewczynek i chłopców może wystąpić przejściowe powiększenie gruczołów piersiowych.
Czasami z brodawki może pojawić się niewielka ilość mlecznej wydzieliny. Nie należy jej wyciskać ani masować piersi dziecka, ponieważ może to podrażnić tkanki i zwiększyć ryzyko zakażenia.
Zmiany u noworodków płci żeńskiej
U dziewczynek w pierwszych dniach życia wargi sromowe mogą wydawać się bardziej obrzęknięte.
Może również pojawić się:
- biała lub przezroczysta wydzielina z pochwy,
- niewielka ilość różowej lub krwistej wydzieliny.
Tak zwane pseudomiesiączkowanie jest związane ze spadkiem działania hormonów mamy po porodzie i zwykle ustępuje samoistnie.
Nie należy natomiast uznawać każdego krwawienia z dróg rodnych noworodka za prawidłowe. Jeśli jest ono obfite, utrzymuje się, pojawia się nieprzyjemny zapach, gorączka lub silne zaczerwienienie, dziecko powinno zostać ocenione przez lekarza.
Czy podwyższona temperatura jest stanem przejściowym?
Nie. Gorączki u noworodka nie należy traktować jako zwykłego elementu adaptacji po porodzie.
Temperatura 38°C lub wyższa u dziecka poniżej 3. miesiąca życia wymaga pilnej konsultacji medycznej.
Nie należy samodzielnie próbować „zbijać” gorączki u noworodka chłodną kąpielą ani czekać, czy po karmieniu temperatura się unormuje.
Nie należy również podawać tak małemu dziecku leków przeciwgorączkowych bez wcześniejszego zalecenia personelu medycznego.
Również zbyt niska temperatura może być niepokojąca, szczególnie jeśli dziecko jest senne, słabo je, jest wiotkie lub ma problemy z oddychaniem.
Kiedy objawy noworodka wymagają konsultacji?
W okresie noworodkowym stan dziecka może zmieniać się szybko. Warto więc kierować się nie tylko nazwą danego „stanu przejściowego”, ale również ogólnym zachowaniem dziecka.
Pilnej oceny medycznej wymagają między innymi:
- temperatura 38°C lub wyższa,
- temperatura poniżej 36°C wraz z gorszym samopoczuciem,
- trudność z wybudzeniem dziecka,
- wyraźne osłabienie lub wiotkość,
- odmowa karmienia lub znacznie słabsze jedzenie,
- problemy z oddychaniem, bardzo szybki oddech lub stękanie,
- sine, szare, bardzo blade lub marmurkowate zabarwienie skóry,
- brak moczu przez dłuższy czas,
- wysypka, która nie blednie pod naciskiem,
- żółtaczka w pierwszych 24 godzinach życia,
- narastająca żółtaczka po wypisie ze szpitala,
- bardzo duża utrata masy ciała lub problemy z karmieniem.
Jeśli noworodek zachowuje się wyraźnie inaczej niż zwykle i jego stan Cię niepokoi, nie trzeba czekać na pojawienie się wszystkich wymienionych objawów przed kontaktem z personelem medycznym.
Podsumowanie
Pierwsze 28 dni życia to okres intensywnego przystosowania organizmu dziecka do życia poza organizmem mamy. Fizjologiczny spadek masy ciała, część przypadków żółtaczki, łuszczenie skóry, rumień toksyczny czy przejściowe zmiany związane z hormonami mamy mogą być normalnymi elementami tego procesu.
Nie każdy objaw występujący w pierwszych dniach życia jest jednak stanem przejściowym. Szczególnie gorączka, problemy z oddychaniem, znaczna senność, trudności z karmieniem czy żółtaczka pojawiająca się w pierwszej dobie wymagają szybkiej oceny medycznej.