Nie każde dziecko potrzebuje smoczka. Może on pomagać zaspokoić potrzebę ssania niezwiązaną z jedzeniem i ułatwiać wyciszenie, ale nie powinien zastępować karmienia, bliskości ani reagowania na inne potrzeby niemowlęcia.
Czy każde dziecko potrzebuje smoczka?
Odruch ssania jest naturalny i pojawia się już przed narodzinami. Umożliwia dziecku pobieranie pokarmu, ale niemowlę może ssać również po to, aby się uspokoić. Nasilenie tej potrzeby jest indywidualne.
Niektóre dzieci chętnie korzystają ze smoczka, inne konsekwentnie go odrzucają. Jeśli niemowlę prawidłowo się rozwija i potrafi wyciszyć się bez smoczka, nie trzeba go do niego przyzwyczajać ani wkładać mu smoczka do ust na siłę.
Płacz nie zawsze oznacza potrzebę ssania. Przed podaniem smoczka warto sprawdzić, czy dziecko:
- nie jest głodne,
- nie wymaga zmiany pieluszki,
- nie jest zmęczone lub przebodźcowane,
- nie potrzebuje bliskości,
- nie odczuwa bólu albo innego dyskomfortu.
Kiedy można podać dziecku smoczek?
Jeśli dziecko jest karmione piersią, ze wprowadzeniem smoczka zazwyczaj warto poczekać do czasu, gdy karmienie będzie już dobrze ustabilizowane. Oznacza to między innymi skuteczne przystawianie do piersi, słyszalne połykanie pokarmu i odpowiedni przyrost masy ciała. U wielu dzieci następuje to w pierwszych tygodniach życia, jednak moment ten może być różny.
Jeżeli pojawiają się trudności z karmieniem, bolesność brodawek, problemy z uchwyceniem piersi lub wątpliwości dotyczące przyrostu masy ciała, warto skonsultować wprowadzenie smoczka z położną, pediatrą albo doradcą laktacyjnym.
Wcześniaki oraz dzieci wymagające opieki neonatologicznej mogą otrzymywać smoczek w ramach postępowania zaleconego przez personel medyczny. W takiej sytuacji należy stosować się do indywidualnych wskazówek zespołu opiekującego się dzieckiem.
Jak wybrać smoczek dla noworodka i niemowlęcia?
Nie istnieje jeden rodzaj smoczka, który będzie najlepszy dla każdego dziecka. Kształt określany przez producenta jako anatomiczny lub ortodontyczny nie gwarantuje prawidłowego rozwoju zgryzu ani braku trudności z karmieniem.
Przy wyborze smoczka należy zwrócić uwagę na:
- rozmiar odpowiedni do wieku dziecka,
- jednoczęściową lub trwałą konstrukcję, która ogranicza ryzyko odłączenia małych elementów,
- tarczkę większą niż usta dziecka, wyposażoną w otwory wentylacyjne,
- brak pęknięć, odkształceń i innych uszkodzeń,
- czytelną instrukcję czyszczenia, dezynfekowania i wymiany,
- zgodność produktu z wymaganiami bezpieczeństwa właściwymi dla smoczków dziecięcych.
Smoczek powinien być używany zgodnie z przedziałem wiekowym i instrukcją producenta. Nie należy samodzielnie powiększać, nacinać ani skracać jego części przeznaczonej do ssania.
Jak bezpiecznie używać smoczka?
Przed pierwszym użyciem oraz podczas dalszego użytkowania smoczek należy myć i dezynfekować zgodnie z instrukcją producenta. Trzeba go regularnie oglądać, rozciągając delikatnie część przeznaczoną do ssania i sprawdzając, czy nie jest pęknięta, lepka, odbarwiona lub zdeformowana.
Uszkodzony albo zużyty smoczek należy od razu wymienić. Nie wolno oblizywać go przed podaniem dziecku, ponieważ w ten sposób można przenieść drobnoustroje z jamy ustnej osoby dorosłej.
Dla bezpieczeństwa należy również pamiętać, aby:
- nie zanurzać smoczka w cukrze, miodzie ani innych słodkich substancjach,
- nie podawać go zamiast posiłku ani w celu opóźnienia karmienia,
- nie zawieszać go dziecku na szyi,
- nie przypinać do smoczka sznurków, tasiemek ani przedmiotów nieprzeznaczonych do tego celu,
- nie pozostawiać smoczka w bezpośrednim słońcu ani w pobliżu źródła ciepła,
- przestrzegać częstotliwości wymiany wskazanej przez producenta.
Czy można podawać smoczek do snu?
Smoczek można zaproponować niemowlęciu podczas układania do drzemki i snu nocnego. Badania obserwacyjne wskazują na związek między używaniem smoczka podczas zasypiania a mniejszym ryzykiem zespołu nagłej śmierci niemowląt, jednak mechanizm tej zależności nie został w pełni wyjaśniony.
Jeśli dziecko nie chce smoczka, nie należy go zmuszać. Gdy smoczek wypadnie po zaśnięciu, nie trzeba wkładać go ponownie do ust.
Podanie smoczka nie zastępuje pozostałych zasad bezpiecznego snu. Niemowlę należy zawsze układać na plecach, na płaskim i stabilnym materacu, bez poduszki, ochraniaczy, luźnej pościeli i zabawek w miejscu snu. Do smoczka używanego podczas snu nie należy mocować zawieszki, sznurka ani maskotki.
Smoczek czy ssanie kciuka?
Zarówno ssanie smoczka, jak i kciuka może zaspokajać naturalną potrzebę ssania. Smoczek łatwiej kontrolować, utrzymać w czystości i stopniowo wycofać z codziennego używania. Nie oznacza to jednak, że zawsze zapobiegnie ssaniu palca.
Utrwalone i intensywne ssanie kciuka może wpływać na skórę palca oraz rozwój zębów i zgryzu. Podobne konsekwencje stomatologiczne mogą wystąpić również przy długotrwałym i częstym używaniu smoczka. Znaczenie ma przede wszystkim czas trwania, częstotliwość i intensywność nawyku.
Kiedy odstawić smoczek?
Smoczka nie trzeba odstawiać przed pojawieniem się pierwszych zębów. Warto jednak stopniowo ograniczać jego używanie, gdy dziecko przestaje potrzebować częstego ssania dla uspokojenia.
Ograniczanie smoczka można rozpocząć w drugiej połowie pierwszego roku życia. Na początku najlepiej pozostawić go tylko na czas zasypiania lub szczególnie trudnych sytuacji, a podczas zabawy, gaworzenia i rozmowy odkładać poza zasięg dziecka.
Długotrwałe używanie smoczka, szczególnie po ukończeniu około 18 miesięcy, może wpływać na rozwój zgryzu. Amerykańska Akademia Stomatologii Dziecięcej zaleca zakończenie nawyku ssania nieodżywczego najpóźniej przed ukończeniem 3. roku życia.
W odstawianiu smoczka pomagają:
- stopniowe ograniczanie sytuacji, w których jest dostępny,
- zastępowanie go przytuleniem, spokojną rozmową lub innym rytuałem wyciszającym,
- chwalenie dziecka za zasypianie lub uspokojenie się bez smoczka,
- spójne podejście wszystkich opiekunów,
- unikanie zawstydzania, karania i straszenia dziecka.
Nie należy nacinać ani celowo niszczyć smoczka, aby zniechęcić dziecko do jego używania. Uszkodzony produkt może stwarzać ryzyko oderwania fragmentu i zadławienia.
Kiedy skonsultować się ze specjalistą?
Porady pediatry, doradcy laktacyjnego lub neurologopedy może wymagać sytuacja, w której dziecko:
- ma trudności z uchwyceniem piersi lub smoczka butelki,
- krztusi się, kaszle albo szybko męczy podczas karmienia,
- nie przybiera prawidłowo na wadze,
- stale oddycha przez usta lub ma trudności z oddychaniem,
- ma nietypowo słaby albo nieobecny odruch ssania.
Konsultacja ze stomatologiem dziecięcym jest wskazana, jeśli rodzice zauważą zmiany w ustawieniu zębów lub szczęk, a także wtedy, gdy intensywne używanie smoczka albo ssanie kciuka utrzymuje się w wieku przedszkolnym.
Podsumowanie
Smoczek nie jest niezbędnym elementem wyprawki dla każdego dziecka, ale może pomagać niektórym niemowlętom w zaspokojeniu potrzeby ssania i wyciszeniu. Jeśli dziecko jest karmione piersią, z jego wprowadzeniem zazwyczaj warto poczekać do ustabilizowania karmienia.
Należy wybrać smoczek dopasowany do wieku, regularnie kontrolować jego stan i używać go zgodnie z instrukcją producenta. W drugiej połowie pierwszego roku życia warto zacząć ograniczać jego stosowanie, aby nie utrwalać nawyku mogącego wpływać na zgryz i rozwój mowy.