W 15. miesiącu życia dziecko jest już w drugim roku życia i zwykle coraz aktywniej poznaje swoje otoczenie. Może stawiać pierwsze samodzielne kroki, próbować wypowiadać pierwsze słowa, wskazywać interesujące przedmioty i coraz sprawniej naśladować codzienne czynności wykonywane przez dorosłych.
Właśnie dla wieku 15 miesięcy istnieje aktualna checklista kamieni milowych CDC. Nie oznacza to jednak, że wszystkie dzieci rozwijają się identycznie. Kamienie milowe są punktami orientacyjnymi i pokazują umiejętności osiągane przez większość dzieci do określonego wieku. Nie służą samodzielnemu diagnozowaniu opóźnień rozwojowych.
15. miesiąc życia dziecka - co zmienia się na tym etapie?
Pomiędzy pierwszymi a drugimi urodzinami bardzo wyraźnie rozwijają się mobilność, komunikacja i samodzielność dziecka.
Piętnastomiesięczne dziecko może coraz częściej próbować wykonywać proste czynności bez pomocy dorosłego. Chce samo wziąć jedzenie do ręki, przynieść zabawkę, odłożyć przedmiot do pudełka albo sprawdzić, do czego służy kubek, książka czy telefon.
Nie oznacza to jednak, że jest już samodzielne w rozumieniu osoby dorosłej. Nadal potrzebuje bliskości, pomocy w regulowaniu emocji, przewidywalnej opieki i środowiska, w którym może bezpiecznie eksperymentować.
Co potrafi 15-miesięczne dziecko?
Według aktualnej checklisty CDC większość dzieci do ukończenia 15 miesięcy rozwija szereg nowych umiejętności społecznych, komunikacyjnych, poznawczych i ruchowych.
Dziecko może:
- naśladować inne dzieci podczas zabawy,
- pokazywać opiekunowi przedmiot, który je zainteresował,
- klaskać z radości lub ekscytacji,
- przytulać lalkę lub pluszową zabawkę,
- okazywać bliskim uczucia poprzez przytulanie, kontakt czy pocałunki,
- próbować wypowiadać jedno lub dwa słowa poza „mama” i „tata”,
- spojrzeć na znany przedmiot, gdy dorosły go nazwie,
- wykonać proste polecenie wspierane słowami i gestem,
- wskazywać, aby o coś poprosić lub uzyskać pomoc,
- próbować używać przedmiotów zgodnie z ich przeznaczeniem,
- ustawić jeden mały przedmiot na drugim,
- zrobić kilka samodzielnych kroków,
- samodzielnie brać część jedzenia palcami.
Nie należy traktować tej listy jak testu, który dziecko musi „zaliczyć” dokładnie w dniu ukończenia 15 miesięcy. Ważny jest również dotychczasowy przebieg jego rozwoju.
Rozwój ruchowy w 15. miesiącu życia
W tym wieku dziecko może bardzo szybko zwiększać swoją mobilność.
Część dzieci wykonuje już kilka lub kilkanaście samodzielnych kroków, inne nadal chętnie przemieszczają się przy meblach i stopniowo zwiększają odległość, którą potrafią pokonać bez podparcia.
Dziecko może również:
- samodzielnie wstawać przy stabilnym przedmiocie,
- schylać się i ponownie prostować,
- kucać podczas zabawy,
- przenosić zabawkę podczas chodzenia,
- próbować wspinać się na niskie powierzchnie,
- coraz pewniej zmieniać kierunek poruszania się.
Upadki podczas nauki chodzenia są częste. Dziecko dopiero rozwija równowagę, koordynację i umiejętność przewidywania, gdzie może bezpiecznie postawić stopę.
Czy 15-miesięczne dziecko powinno już chodzić?
Według CDC do 15. miesiąca większość dzieci potrafi wykonać kilka samodzielnych kroków.
Nie oznacza to jednak, że każde dziecko w tym wieku musi już stabilnie chodzić po całym mieszkaniu, biegać czy bez problemu wstawać z podłogi bez podparcia.
Pełniejsze samodzielne chodzenie jest kamieniem milowym kolejnego etapu. Do około 18. miesiąca większość dzieci chodzi już samodzielnie bez trzymania się innej osoby lub mebli.
Jeśli dziecko w wieku 15 miesięcy nie wykonuje jeszcze samodzielnych kroków, warto zwrócić uwagę na cały jego rozwój ruchowy. Znaczenie ma między innymi to, czy podciąga się do stania, chodzi przy meblach, obciąża obie nogi i podobnie wykorzystuje obie strony ciała.
Nie należy intensywnie ćwiczyć chodzenia, ciągnąć dziecka za ręce ani stawiać go na siłę. Najwięcej możliwości do rozwijania równowagi daje bezpieczna przestrzeń do swobodnego ruchu.
Mowa i komunikacja 15-miesięcznego dziecka
W wieku 15 miesięcy komunikacja nadal w dużej mierze opiera się na gestach, mimice, spojrzeniu, gaworzeniu i pierwszych próbach używania słów.
Według CDC większość dzieci w tym wieku próbuje wypowiadać jedno lub dwa słowa poza „mama” i „tata”. Słowo nie musi jeszcze brzmieć dokładnie tak jak w mowie dorosłego. Dziecko może na przykład używać uproszczonej wersji o stałym znaczeniu.
Równie ważne jest rozumienie języka.
Piętnastomiesięczne dziecko zwykle:
- spogląda na znajomy przedmiot, gdy dorosły go nazwie,
- reaguje na część często używanych słów,
- rozumie proste polecenia, jeśli są wspierane gestem,
- wskazuje, aby o coś poprosić,
- wyciąga rękę, gdy potrzebuje pomocy,
- próbuje naśladować dźwięki i słowa dorosłych.
Nie należy oczekiwać zdań ani dużego zasobu słów. W tym wieku język dopiero intensywnie się rozwija.
Wspierając mowę, warto odpowiadać na próby komunikacji i rozwijać je o poprawne słowo. Jeśli dziecko wskazuje piłkę i mówi „ba”, można odpowiedzieć: „Tak, piłka. Chcesz piłkę?”.
Rozwój poznawczy i zabawa
W 15. miesiącu dziecko coraz lepiej rozumie, że poszczególne przedmioty mają określone zastosowanie.
Może próbować:
- przykładać telefon do ucha,
- pić z kubka,
- otwierać książkę i oglądać strony,
- czesać włosy szczotką,
- naśladować proste czynności wykonywane przez dorosłych.
Coraz bardziej rozwija się również umiejętność rozwiązywania prostych problemów. Dziecko może wkładać przedmioty do pojemników, wyjmować je, ustawiać dwa klocki jeden na drugim, otwierać pudełka lub próbować dostać się do interesującego przedmiotu.
To dobry moment na bardzo proste zabawy przyczynowo-skutkowe, ale nie trzeba kupować specjalistycznych zabawek edukacyjnych. Kubki, klocki, pojemniki, piłka czy książeczka mogą oferować wiele wartościowych możliwości zabawy.
Emocje i rozwój społeczny
Piętnastomiesięczne dziecko coraz wyraźniej komunikuje swoje preferencje i emocje.
Może intensywnie okazywać:
- radość,
- frustrację,
- złość,
- zaciekawienie,
- niepewność,
- potrzebę bliskości.
CDC wskazuje również, że w tym okresie mogą pojawiać się napady złości. Są one związane między innymi z tym, że dziecko coraz więcej chce zrobić samodzielnie, ale jego możliwości językowe i zdolność regulowania emocji nadal są ograniczone.
Nie należy traktować protestu czy płaczu jako świadomego „buntu przeciwko rodzicom”.
Pomaga spokojna obecność dorosłego, proste nazywanie emocji i jasne granice dotyczące zachowania. Dziecko może być złe, ale nie powinno na przykład bić innej osoby.
W tym wieku może również naśladować zachowania innych dzieci, pokazywać opiekunowi interesujące przedmioty, przytulać zabawki i wyraźnie okazywać uczucia bliskim osobom.
Co je 15-miesięczne dziecko?
Po ukończeniu pierwszego roku życia dziecko może stopniowo jeść większość odpowiednio przygotowanych potraw spożywanych przez rodzinę.
Codzienna dieta powinna być różnorodna i może zawierać między innymi:
- warzywa,
- owoce,
- pełnoziarniste i inne produkty zbożowe,
- mięso,
- ryby,
- jaja,
- rośliny strączkowe,
- mleko i naturalne produkty mleczne,
- orzechy i nasiona w formie bezpiecznej dla małego dziecka,
- oleje roślinne i inne odpowiednie źródła tłuszczu.
Nie oznacza to jednak, że każdy rodzinny posiłek nadaje się dla małego dziecka bez zmian. Nadal warto ograniczać sól, dodany cukier, słodkie napoje, wysoko przetworzone przekąski i produkty zwiększające ryzyko zadławienia.
Karmienie piersią może być kontynuowane również po pierwszym roku życia.
Po ukończeniu 12 miesięcy do diety można również wprowadzić pasteryzowane mleko krowie, jeśli dziecko nie ma przeciwwskazań. Nie ma natomiast obowiązku stosowania mieszanek typu „junior” u każdego zdrowego dziecka.
Ile posiłków powinno jeść 15-miesięczne dziecko?
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca dzieciom w wieku 12-23 miesięcy około 3-4 posiłków dziennie. W zależności od apetytu można proponować również 1-2 wartościowe przekąski.
Nie oznacza to, że każda porcja musi mieć identyczną wielkość. Apetyt małego dziecka może wyraźnie zmieniać się między poszczególnymi dniami i posiłkami.
Pomocne jest karmienie responsywne:
- dorosły decyduje, co i kiedy proponuje,
- dziecko decyduje, czy chce jeść i jak dużo,
- nie zmusza się dziecka do kończenia porcji,
- nie stosuje się jedzenia jako nagrody lub kary.
Warto zachować regularny rytm posiłków i przekąsek, aby dziecko miało możliwość odczuwać naturalny głód i sytość.
Samodzielne jedzenie i picie
CDC wskazuje samodzielne jedzenie części pokarmu palcami jako jeden z kamieni milowych 15. miesiąca.
W tym okresie warto umożliwiać dziecku próby:
- jedzenia rękami,
- nabierania pokarmu łyżeczką,
- picia z otwartego kubka,
- odkładania łyżki i ponownego sięgania po nią.
Nie trzeba oczekiwać sprawnego posługiwania się sztućcami. Nauka jest początkowo nieprecyzyjna i zwykle wiąże się z rozsypywaniem oraz rozlewaniem jedzenia.
Podczas każdego posiłku dziecko powinno siedzieć stabilnie i pozostawać pod bezpośrednim nadzorem osoby dorosłej.
Nadal należy unikać produktów stwarzających szczególne ryzyko zadławienia, takich jak całe orzechy, całe winogrona, twarde kawałki surowego jabłka lub marchewki, popcorn, twarde cukierki czy duże kawałki kiełbasy.
Ile śpi 15-miesięczne dziecko?
Dzieci w wieku od 1 do 2 lat powinny regularnie spać około 11-14 godzin na dobę, wliczając drzemki.
Nie istnieje jedna obowiązkowa liczba drzemek dla 15-miesięcznego dziecka.
Część dzieci nadal potrzebuje dwóch krótszych drzemek, podczas gdy inne stopniowo przechodzą już do jednej dłuższej drzemki w ciągu dnia.
Pomocne są:
- względnie regularne pory snu i pobudki,
- spokojna rutyna przed snem,
- ograniczenie intensywnych aktywności tuż przed snem,
- przewidywalny rytm dnia.
Nocne pobudki mogą nadal się zdarzać i nie muszą oznaczać problemu rozwojowego.
Ile powinno ważyć 15-miesięczne dziecko?
Nie ma jednej prawidłowej masy ciała dla wszystkich dzieci w wieku 15 miesięcy.
Do oceny wzrastania stosuje się siatki wzrastania odpowiednie dla wieku i płci. Bierze się pod uwagę nie tylko masę ciała, ale również długość lub wysokość oraz wcześniejsze pomiary.
Znacznie ważniejsze od porównania dziecka z jedną średnią wartością jest to, czy rozwija się ono wzdłuż swojego dotychczasowego toru wzrastania.
Po pierwszych urodzinach tempo przyrostu masy i długości ciała jest wolniejsze niż w okresie niemowlęcym, dlatego również apetyt może stać się bardziej zmienny.
Jak wspierać rozwój 15-miesięcznego dziecka?
Wspieranie rozwoju nie oznacza ciągłego ćwiczenia nowych umiejętności. Dziecko najwięcej uczy się podczas codziennych interakcji i swobodnej zabawy.
Warto:
- rozmawiać i nazywać przedmioty, które dziecko wskazuje,
- robić krótką pauzę i dawać dziecku możliwość odpowiedzi dźwiękiem, gestem lub słowem,
- czytać krótkie książeczki i wspólnie oglądać ilustracje,
- śpiewać piosenki połączone z prostymi gestami,
- bawić się klockami i pojemnikami,
- pozwalać na naśladowanie prostych czynności domowych,
- zapewniać bezpieczną przestrzeń do samodzielnego chodzenia i ruchu,
- pozwalać dziecku pomagać w prostych codziennych czynnościach,
- umożliwiać samodzielne próby jedzenia i picia,
- nazywać proste emocje pojawiające się w codziennych sytuacjach.
Nie trzeba stale przepytywać dziecka ani wymagać powtarzania słów. Znacznie bardziej naturalne jest podążanie za tym, czym aktualnie się interesuje.
Jeśli pokazuje samochód, warto powiedzieć: „Samochód. Jedzie samochód”, zamiast wielokrotnie pytać: „Co to jest? Powiedz samochód”.
Bezpieczeństwo coraz bardziej samodzielnego dziecka
Mobilne 15-miesięczne dziecko może szybko dotrzeć do miejsc, które wcześniej były poza jego zasięgiem. Jednocześnie nie potrafi jeszcze realistycznie ocenić zagrożenia.
Szczególnej uwagi wymagają:
- schody,
- okna i balkony,
- niestabilne meble, które dziecko może przewrócić,
- gorące napoje i powierzchnie,
- leki i środki chemiczne,
- zbiorniki z wodą, wanna i basen,
- baterie guzikowe i magnesy,
- małe przedmioty stwarzające ryzyko zadławienia.
Nie należy polegać wyłącznie na zakazach. Dziecko w tym wieku nie ma jeszcze zdolności do konsekwentnego zapamiętywania i przestrzegania wszystkich zasad bezpieczeństwa, dlatego ważniejsze jest odpowiednie przygotowanie otoczenia.
Kiedy warto skonsultować rozwój z pediatrą?
Pojedyncza różnica w tempie rozwoju nie oznacza automatycznie zaburzenia. Warto jednak omówić rozwój z pediatrą, jeśli do około 15. miesiąca dziecko nie osiąga jednej lub kilku ważnych umiejętności albo cokolwiek w jego zachowaniu budzi niepokój.
Warto zwrócić uwagę między innymi, gdy dziecko:
- nie podejmuje prób samodzielnych kroków,
- nie podciąga się i nie próbuje stać z podparciem,
- wyraźnie mniej używa jednej strony ciała,
- nie wskazuje, aby poprosić o przedmiot lub pomoc,
- nie próbuje używać żadnych słów poza gaworzeniem,
- nie patrzy na znany przedmiot po usłyszeniu jego nazwy,
- nie reaguje na proste polecenie połączone ze wskazującym gestem,
- nie próbuje używać znanych przedmiotów zgodnie z ich funkcją,
- nie interesuje się kontaktem i wspólną aktywnością z bliskimi,
- ma istotne trudności z jedzeniem lub połykaniem,
- jest wyraźnie bardzo wiotkie lub wyjątkowo sztywne.
Nie oznacza to, że pojedynczy brak automatycznie wskazuje na zaburzenie. Jest natomiast powodem, aby omówić rozwój z lekarzem.
Szczególnie ważnym sygnałem jest utrata umiejętności, którą dziecko wcześniej posiadało. W takiej sytuacji nie należy czekać, aż dziecko „samo nadrobi”.
U dzieci urodzonych ponad 3 tygodnie przed terminem rozwój w pierwszych latach życia należy oceniać z uwzględnieniem wieku skorygowanego.
Podsumowanie
W 15. miesiącu życia większość dzieci wykonuje już kilka samodzielnych kroków, coraz aktywniej komunikuje potrzeby gestami, próbuje wypowiadać pierwsze słowa i wykorzystuje znane przedmioty zgodnie z ich funkcją. Rozwija się również samodzielność podczas jedzenia, zabawy i codziennych czynności.
Nie wszystkie dzieci zdobywają te umiejętności dokładnie w tym samym momencie. Najważniejsze jest obserwowanie całego przebiegu rozwoju, zapewnienie bezpiecznej przestrzeni do ruchu i poznawania świata oraz reagowanie, jeśli dziecko traci wcześniej nabyte umiejętności lub jego rozwój wyraźnie budzi niepokój.