Objawy atopowego zapalenia skóry mogą różnić się w zależności od wieku, koloru skóry i nasilenia choroby. Najbardziej charakterystyczne są uporczywy świąd, suchość oraz nawracające zmiany skórne, które mogą utrudniać sen i codzienne funkcjonowanie.
Nie każda sucha, zaczerwieniona lub swędząca zmiana oznacza jednak AZS. Rozpoznanie powinien postawić lekarz na podstawie wyglądu skóry, lokalizacji zmian, przebiegu objawów oraz wywiadu medycznego.
Czym jest atopowe zapalenie skóry?
Atopowe zapalenie skóry, określane również jako AZS lub wyprysk atopowy, jest przewlekłą i nawrotową chorobą zapalną skóry. Jej rozwój wiąże się między innymi z predyspozycją genetyczną, zaburzeniami funkcjonowania bariery naskórkowej, odpowiedzią układu odpornościowego i wpływem środowiska.
AZS nie jest po prostu reakcją alergiczną na kurz, pyłki, kosmetyk lub konkretny pokarm. Niektóre alergeny i substancje drażniące mogą nasilać objawy u wybranych osób, ale ich znaczenie jest indywidualne. U części pacjentów nie udaje się wskazać jednego konkretnego czynnika odpowiedzialnego za zaostrzenia.
Choroba nie jest zakaźna i nie można zarazić się nią przez dotyk. Jej przebieg zwykle obejmuje okresy poprawy oraz zaostrzeń, podczas których świąd, suchość i zmiany skórne stają się bardziej nasilone.
Najczęstsze objawy atopowego zapalenia skóry
Podstawowym objawem AZS jest świąd. Może pojawić się jeszcze przed wyraźnie widoczną wysypką, a drapanie dodatkowo uszkadza naskórek i może nasilać dolegliwości.
Do częstych objawów atopowego zapalenia skóry należą:
- sucha, szorstka lub łuszcząca się skóra,
- uporczywe swędzenie,
- plamy i wysypka, które na jasnej skórze mogą być czerwone lub różowe,
- ciemniejsze, fioletowe, szare lub brunatne zmiany na ciemniejszych odcieniach skóry,
- drobne grudki i pęcherzyki,
- pęknięcia, przeczosy i powierzchowne nadżerki powstałe wskutek drapania,
- sączenie i tworzenie się strupów w obrębie bardziej nasilonych zmian,
- pieczenie, tkliwość lub uczucie napięcia skóry,
- problemy ze snem spowodowane świądem.
Na czym polega lichenizacja skóry?
Długotrwałe pocieranie i drapanie może prowadzić do lichenizacji, czyli pogrubienia skóry i wyraźniejszego zaznaczenia jej naturalnych linii. Zmieniony obszar może stać się szorstki, twardy, popękany i przyjmować jaśniejszy lub ciemniejszy odcień niż otaczająca skóra.
Lichenizacja jest zwykle oznaką przewlekłych lub niedostatecznie kontrolowanych objawów. Warto wówczas skonsultować dotychczasowe postępowanie z lekarzem, zamiast ograniczać się wyłącznie do zmiany kosmetyku.
Jak wyglądają objawy AZS u niemowląt, dzieci i dorosłych?
Lokalizacja zmian może zmieniać się wraz z wiekiem. Przedstawione schematy są typowe, ale AZS może pojawić się również w innych miejscach.
Objawy AZS u niemowląt
U niemowląt i małych dzieci zmiany często pojawiają się na:
- policzkach,
- czole,
- owłosionej skórze głowy,
- tułowiu,
- zewnętrznych powierzchniach rąk i nóg.
Niemowlę nie potrafi powiedzieć, że skóra swędzi, dlatego może intensywnie pocierać twarz o pościel, ubranie lub ciało opiekuna. Świąd może powodować rozdrażnienie, częste wybudzanie się oraz problemy z zasypianiem.
Objawy AZS u starszych dzieci
U starszych dzieci zmiany często obejmują zgięcia łokci i kolan. Mogą występować także na szyi, nadgarstkach, kostkach, dłoniach i w okolicy oczu.
Na skutek drapania skóra może stać się pogrubiała, popękana i pokryta przeczosami. U dzieci z ciemniejszą karnacją zmiany nie zawsze mają wyraźnie czerwony kolor i mogą być lepiej widoczne jako szare, fioletowe lub brunatne obszary, grudki albo zmiana struktury skóry.
Objawy AZS u dorosłych
U osób dorosłych atopowe zapalenie skóry może zajmować między innymi:
- dłonie i nadgarstki,
- stopy,
- zgięcia łokci i kolan,
- szyję,
- twarz, powieki i okolice oczu.
Zmiany na dłoniach są narażone na częsty kontakt z wodą, detergentami, środkami dezynfekującymi i innymi substancjami drażniącymi. Mogą przez to pękać, boleć i utrudniać codzienne czynności.
Zmiany w strukturze włosów i paznokci nie należą do podstawowych objawów diagnostycznych AZS. Jeżeli pojawiają się wyraźne uszkodzenia paznokci, nasilone wypadanie włosów lub zmiany w obrębie skóry głowy, warto skonsultować je z dermatologiem, ponieważ mogą mieć inną przyczynę.
Zaostrzenie AZS a zakażenie skóry
Podczas zaostrzenia skóra może stać się bardziej swędząca, sucha, obrzęknięta i podrażniona. Mogą pojawić się nowe grudki, pęcherzyki, przeczosy lub sączące obszary. Samo nasilenie zmian nie zawsze oznacza jednak zakażenie.
Na możliwe zakażenie bakteryjne mogą wskazywać:
- żółte lub złociste strupy,
- ropa albo nasilone sączenie,
- ból, obrzęk i wyraźne ucieplenie skóry,
- szybko rozszerzające się zaczerwienienie lub zmiana koloru skóry,
- nagłe pogorszenie zmian mimo dotychczasowego leczenia,
- gorączka lub pogorszenie ogólnego samopoczucia.
Pilnej oceny lekarskiej wymagają liczne bolesne pęcherzyki lub drobne nadżerki, zwłaszcza gdy towarzyszą im gorączka, osłabienie albo kontakt z osobą mającą opryszczkę. Mogą być objawem wyprysku opryszczkowego, który wymaga szybkiego leczenia.
Co może nasilać objawy AZS?
Przyczyna choroby nie jest tym samym co czynnik wywołujący zaostrzenie. Objawy mogą nasilać się pod wpływem różnych bodźców, ale nie każdy pacjent reaguje na nie w ten sam sposób.
Do częstych czynników nasilających dolegliwości należą:
- mydła, detergenty i silnie perfumowane kosmetyki,
- gorąca woda i długie kąpiele,
- przegrzewanie i pocenie się,
- bardzo suche lub gorące powietrze,
- szorstkie tkaniny i ubrania zwiększające tarcie,
- drapanie i pocieranie skóry,
- infekcje,
- stres i brak snu,
- indywidualnie występujące alergeny kontaktowe, wziewne lub pokarmowe.
Nie należy eliminować pokarmów, zwierząt domowych ani wielu elementów otoczenia wyłącznie na podstawie podejrzeń. Nadmierne ograniczenia mogą być nieskuteczne, a dieta eliminacyjna u dziecka może prowadzić do niedoborów pokarmowych. Podejrzenie alergii warto omówić z pediatrą lub alergologiem.
Jak pielęgnować skórę z AZS?
Regularne stosowanie emolientów pomaga ograniczać suchość i utratę wody z naskórka. Jest ważnym elementem pielęgnacji skóry z rozpoznanym AZS, również w okresach, gdy widoczne zmiany są mniej nasilone.
W codziennej pielęgnacji warto:
- myć skórę krótko w letniej, a nie gorącej wodzie,
- wybierać łagodny preparat myjący bez mydła, przeznaczony do skóry suchej lub skłonnej do atopii,
- unikać intensywnego pocierania skóry gąbką lub ręcznikiem,
- po kąpieli delikatnie osuszyć skórę przez przykładanie ręcznika,
- nałożyć emolient niedługo po kąpieli, gdy skóra jest jeszcze lekko wilgotna,
- stosować produkt regularnie, zazwyczaj co najmniej dwa razy dziennie lub tak często, jak zaleci lekarz,
- kontynuować pielęgnację również pomiędzy zaostrzeniami.
Nie ma jednego emolientu odpowiedniego dla każdej osoby. Produkt powinien być dopasowany do wieku, miejsca aplikacji, stopnia suchości oraz indywidualnej tolerancji skóry. Jeżeli powoduje pieczenie, nasila zaczerwienienie lub świąd, należy przerwać jego stosowanie i skonsultować wybór innej formuły.
Czy emolient leczy stan zapalny?
Emolient pielęgnuje i nawilża skórę, ale nie zastępuje leków przeciwzapalnych. Podczas zaostrzenia lekarz może zalecić między innymi miejscowy kortykosteroid lub inny produkt leczniczy dostosowany do wieku, lokalizacji i nasilenia zmian.
Nie należy samodzielnie odstawiać przepisanych leków ani zastępować ich kosmetykiem. Właściwy plan postępowania często łączy codzienną pielęgnację emolientową z leczeniem stosowanym podczas zaostrzeń.
Produkty Stelatopia w codziennej pielęgnacji
Krem uzupełniający lipidy Stelatopia+ jest przeznaczony do codziennej pielęgnacji suchej skóry ze skłonnością do atopii u niemowląt, dzieci i dorosłych. Może być nakładany na oczyszczoną skórę ciała zgodnie z instrukcją znajdującą się na opakowaniu.
Do pielęgnacji skóry twarzy niemowlęcia można wykorzystać Krem emolient do twarzy Stelatopia®, przeznaczony do skóry ze skłonnością do atopii.
Olejek myjący Stelatopia® oraz Żel do mycia Stelatopia® są produktami przeznaczonymi do oczyszczania skóry. Należy je spłukać po umyciu, dlatego nie zastępują kremu emolientowego pozostawianego na skórze.
Produkty kosmetyczne z linii Stelatopia mogą być elementem pielęgnacji, ale nie leczą atopowego zapalenia skóry, nie zastępują leków i nie gwarantują zapobiegania kolejnym zaostrzeniom. Należy stosować je zgodnie z aktualną instrukcją na opakowaniu i obserwować reakcję skóry.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Konsultacja z pediatrą lub dermatologiem jest wskazana, gdy:
- suchość, świąd lub wysypka nawracają albo utrzymują się mimo łagodnej pielęgnacji,
- zmiany utrudniają dziecku sen, jedzenie lub codzienne funkcjonowanie,
- obejmują dużą powierzchnię skóry, twarz, powieki lub okolice oczu,
- pojawiają się pęknięcia, sączenie, pęcherze albo strupy,
- dotychczasowe leczenie przestało przynosić poprawę,
- nie masz pewności, czy objawy są związane z AZS, alergią kontaktową, infekcją lub inną chorobą skóry.
Pilnej pomocy medycznej wymaga szybkie pogorszenie stanu skóry z gorączką, bólem, rozległym sączeniem, ropnymi zmianami lub licznymi bolesnymi pęcherzykami.
Natychmiastowej pomocy wymaga również obrzęk ust, języka lub gardła, problemy z oddychaniem albo utrata przytomności po kontakcie z pokarmem lub inną substancją. Nie są to typowe objawy samego AZS, lecz mogą świadczyć o ciężkiej reakcji alergicznej.
Podsumowanie
Najbardziej charakterystyczne objawy atopowego zapalenia skóry to świąd, suchość oraz nawracające zmiany skórne. Ich wygląd i lokalizacja mogą różnić się w zależności od wieku i koloru skóry.
Regularne stosowanie emolientów wspiera pielęgnację skóry i pomaga ograniczać jej przesuszenie, ale kosmetyki nie leczą stanu zapalnego. W okresie zaostrzenia konieczne może być leczenie zalecone przez lekarza.
Sączenie, żółte strupy, ropa, ból, gorączka lub nagłe pogorszenie zmian mogą wskazywać na zakażenie i wymagają konsultacji. Wczesne rozpoznanie oraz indywidualnie dobrany plan pielęgnacji i leczenia pomagają lepiej kontrolować objawy choroby.