Cesarskie cięcie jest operacyjną metodą ukończenia ciąży, która w określonych sytuacjach może być najbezpieczniejszym sposobem narodzin dziecka. Może być zaplanowane wcześniej albo wykonane pilnie, jeżeli podczas ciąży lub porodu pojawi się zagrożenie dla mamy lub dziecka.
Dzieci urodzone przez cesarskie cięcie częściej niż dzieci urodzone drogą pochwową doświadczają niektórych przejściowych problemów z oddychaniem, szczególnie jeśli planowane cięcie odbywa się przed 39. tygodniem ciąży. Badania obserwacyjne wskazują także na pewne różnice dotyczące mikrobiomu oraz statystyczne związki z niektórymi chorobami w późniejszym życiu, ale nie oznacza to, że cesarskie cięcie bezpośrednio je powoduje.
Czym jest cesarskie cięcie?
Cesarskie cięcie polega na wydobyciu dziecka przez nacięcie powłok brzusznych i macicy. Zabieg najczęściej wykonuje się w znieczuleniu regionalnym, czyli podpajęczynówkowym lub zewnątrzoponowym, dzięki czemu rodząca pozostaje przytomna. W określonych sytuacjach konieczne może być znieczulenie ogólne.
Cesarskie cięcie nie jest wykonywane wyłącznie wtedy, gdy poród pochwowy jest niemożliwy. Decyzję podejmuje się po ocenie korzyści i ryzyka dla mamy i dziecka, a wskazania mogą pojawić się zarówno przed rozpoczęciem porodu, jak i w jego trakcie.
Według danych GUS w 2024 roku cesarskie cięcia stanowiły 47,6% porodów przyjętych w polskich szpitalach ogólnych.
Ile trwa cesarskie cięcie?
Czas zabiegu zależy między innymi od tego, czy operacja jest planowana czy pilna, od przebiegu wcześniejszych operacji oraz od sytuacji klinicznej. Przy niepowikłanym zabiegu cała procedura zwykle trwa około 40–50 minut, a dziecko może zostać wydobyte w pierwszych kilku lub kilkunastu minutach.
Nie należy jednak porównywać czasu samej operacji z całkowitym czasem porodu drogami natury. Cesarskie cięcie obejmuje również przygotowanie do zabiegu, znieczulenie, obserwację pooperacyjną i dłuższą rekonwalescencję.
Kiedy wykonuje się cesarskie cięcie?
Nie istnieje jedna lista sytuacji, w których cesarskie cięcie zawsze jest konieczne. Wskazania zależą od stanu mamy i dziecka oraz przebiegu ciąży i porodu.
Do sytuacji, w których lekarz może zalecić lub wykonać cesarskie cięcie, należą między innymi:
- łożysko częściowo lub całkowicie zasłaniające ujście szyjki macicy,
- niektóre przypadki nieprawidłowego położenia dziecka, na przykład położenie miednicowe,
- brak postępu porodu mimo odpowiedniego postępowania,
- objawy wskazujące na zagrożenie stanu dziecka,
- wypadnięcie pępowiny,
- niektóre przypadki stanu przedrzucawkowego lub innych poważnych chorób mamy,
- wybrane nieprawidłowości dotyczące łożyska,
- pierwotne zakażenie opryszczką narządów płciowych w późnej ciąży,
- inne sytuacje, w których kontynuowanie porodu drogami natury wiązałoby się z większym ryzykiem.
Sama ciąża wielopłodowa, poród przedwczesny, duża masa płodu czy wcześniejsze cesarskie cięcie nie oznaczają automatycznie konieczności kolejnego cięcia. Sposób porodu ustala się indywidualnie.
Jak cesarskie cięcie może wpływać na noworodka?
Dla dziecka najważniejszą dobrze udokumentowaną różnicą w porównaniu z porodem pochwowym jest większe ryzyko przejściowych zaburzeń oddychania, szczególnie w przypadku planowanego cesarskiego cięcia wykonywanego przed 39. tygodniem ciąży.
Może wystąpić między innymi przejściowe przyspieszenie oddechu noworodka, określane jako przejściowy tachypnoe noworodka. Wynika ono między innymi z wolniejszego usuwania płynu z płuc po narodzinach. Zwykle ustępuje w ciągu pierwszych dni życia, ale czasami wymaga obserwacji lub wsparcia na oddziale neonatologicznym.
Dlatego, jeżeli nie ma medycznych wskazań do wcześniejszego ukończenia ciąży, planowanego cesarskiego cięcia zwykle nie wykonuje się przed ukończeniem 39. tygodnia.
Podczas operacji istnieje również niewielkie ryzyko przypadkowego powierzchownego skaleczenia skóry dziecka podczas otwierania macicy. Najczęściej takie urazy są niewielkie.
Cesarskie cięcie a mikrobiom dziecka
Sposób porodu może wpływać na pierwsze etapy kształtowania mikrobiomu, czyli zbioru mikroorganizmów zasiedlających między innymi przewód pokarmowy dziecka.
Badania wykazują różnice pomiędzy mikrobiomem dzieci urodzonych drogą pochwową a mikrobiomem dzieci urodzonych przez cesarskie cięcie, szczególnie w pierwszych tygodniach i miesiącach życia.
Nie oznacza to jednak, że mikrobiom dziecka po cesarskim cięciu jest po prostu „gorszy” ani że cesarskie cięcie powoduje osłabienie odporności. Na rozwój mikrobiomu wpływa wiele czynników, między innymi antybiotykoterapia okołoporodowa, sposób karmienia, środowisko życia i wiek dziecka.
Nie ma również podstaw, aby na tej podstawie wykonywać samodzielnie tak zwany vaginal seeding, czyli przecieranie skóry i błon śluzowych noworodka wydzieliną z pochwy po cesarskim cięciu. Nie potwierdzono, że taka praktyka zapobiega chorobom, a może narazić dziecko na kontakt z drobnoustrojami chorobotwórczymi.
Czy cesarskie cięcie wpływa na zdrowie dziecka w przyszłości?
W badaniach obserwacyjnych dzieci urodzone przez cesarskie cięcie wykazują nieco częściej niektóre problemy zdrowotne w późniejszym życiu. Dotyczy to między innymi astmy, chorób alergicznych oraz nadwagi i otyłości.
Takich wyników nie należy jednak interpretować jako dowodu, że cesarskie cięcie powoduje te choroby. Na zdrowie dziecka wpływają równocześnie czynniki genetyczne, stan zdrowia mamy, masa ciała przed ciążą, przebieg ciąży, przyczyna wykonania cesarskiego cięcia, stosowanie antybiotyków, sposób karmienia oraz wiele innych elementów.
Przykładowo duże przeglądy badań wskazują na niewielką statystyczną zależność pomiędzy cesarskim cięciem a astmą lub niektórymi chorobami alergicznymi, ale nadal nie pozwalają stwierdzić prostego związku przyczynowo-skutkowego.
W przypadku innych chorób wyniki badań są mniej jednoznaczne. Przykładowo metaanaliza dotycząca celiakii nie wykazała zwiększonego ryzyka tej choroby u dzieci urodzonych przez cesarskie cięcie.
Kontakt skóra do skóry i karmienie po cesarskim cięciu
Cesarskie cięcie nie uniemożliwia budowania więzi z dzieckiem ani kontaktu skóra do skóry. Jeżeli stan mamy i noworodka na to pozwala, taki kontakt powinien być umożliwiony możliwie szybko po porodzie, również po cesarskim cięciu.
Po cesarskim cięciu można również karmić piersią. Personel powinien zapewnić wsparcie w rozpoczęciu karmienia możliwie szybko po narodzinach, jeśli mama chce karmić piersią i stan obojga na to pozwala.
W określonych sytuacjach kontakt lub pierwsze karmienie mogą zostać czasowo opóźnione, na przykład jeśli mama albo dziecko wymagają dodatkowej pomocy medycznej. Nie oznacza to jednak, że późniejsze budowanie relacji lub karmienie piersią są z tego powodu niemożliwe.
Jak poród drogami natury może wpływać na dziecko?
W porodzie drogami natury dziecko rodzi się przez kanał rodny. W trakcie porodu zachodzą procesy hormonalne i fizjologiczne przygotowujące noworodka do przejścia z życia wewnątrzmacicznego do samodzielnego oddychania i funkcjonowania po narodzinach.
Poród pochwowy wiąże się z mniejszym ryzykiem niektórych przejściowych zaburzeń oddychania niż planowane cesarskie cięcie bez wcześniejszej akcji porodowej, szczególnie przed 39. tygodniem ciąży.
Dziecko ma także kontakt z mikroorganizmami obecnymi w drogach rodnych i otoczeniu mamy, co wpływa na początkowe kształtowanie mikrobiomu. Nie należy jednak przedstawiać tego jako gwarancji „lepszej odporności” lub ochrony przed chorobami w przyszłości.
Poród pochwowy również wiąże się z określonym ryzykiem. W zależności od przebiegu porodu mogą wystąpić między innymi niedotlenienie, urazy porodowe lub konieczność użycia próżnociągu albo kleszczy. Jeżeli podczas porodu pojawi się zagrożenie dla mamy lub dziecka, najbezpieczniejszym rozwiązaniem może stać się pilne cesarskie cięcie.
Cesarskie cięcie czy poród drogami natury – co jest bezpieczniejsze?
Nie istnieje jeden sposób porodu, który jest zawsze bezpieczniejszy dla każdego dziecka i każdej kobiety. W ciąży przebiegającej bez powikłań planowany poród drogami natury jest bezpieczną opcją, natomiast w wielu sytuacjach medycznych cesarskie cięcie zmniejsza zagrożenie dla zdrowia lub życia mamy albo dziecka.
Najważniejsze jest więc nie porównywanie obu sposobów porodu w kategoriach „lepszy” i „gorszy”, ale ocena konkretnej sytuacji klinicznej.
Przy podejmowaniu decyzji uwzględnia się między innymi:
- stan zdrowia mamy,
- stan i położenie dziecka,
- lokalizację i funkcjonowanie łożyska,
- przebieg obecnej i wcześniejszych ciąż,
- przebieg porodu, jeśli już się rozpoczął,
- wcześniejsze operacje macicy,
- indywidualne ryzyko oraz preferencje rodzącej po otrzymaniu rzetelnej informacji medycznej.
Jeżeli istnieją wskazania do cesarskiego cięcia, jego wykonanie nie powinno być traktowane jako rozwiązanie mniej wartościowe czy mniej „naturalne”. Celem jest przede wszystkim bezpieczne zakończenie ciąży.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Większość dzieci po cesarskim cięciu nie doświadcza poważnych problemów związanych ze sposobem porodu. Po powrocie do domu pilnej konsultacji wymaga jednak każdy niepokojący stan noworodka.
Do objawów wymagających szybkiej oceny medycznej należą między innymi:
- utrudnione, bardzo szybkie lub nietypowe oddychanie,
- sinienie lub szarawy kolor skóry,
- temperatura 38°C lub wyższa u dziecka poniżej 3. miesiąca życia,
- wyraźna senność, wiotkość lub trudność z wybudzeniem dziecka,
- niechęć do karmienia lub nagła wyraźna zmiana sposobu karmienia,
- inne nagłe zmiany zachowania lub stanu dziecka, które budzą niepokój opiekunów.
Jeżeli stan dziecka gwałtownie się pogarsza albo występują poważne trudności z oddychaniem, należy uzyskać pilną pomoc medyczną.
Podsumowanie
Cesarskie cięcie jest operacyjnym sposobem porodu, który w wielu sytuacjach jest najbezpieczniejszą metodą narodzin dziecka. Jednym z najlepiej udokumentowanych krótkoterminowych skutków dla noworodka jest większe ryzyko przejściowych problemów z oddychaniem, szczególnie gdy planowane cięcie wykonuje się przed 39. tygodniem ciąży.
Sposób porodu wpływa także na początkowe kształtowanie mikrobiomu. Badania obserwacyjne wskazują na niewielkie związki cesarskiego cięcia z niektórymi chorobami alergicznymi czy nadwagą w przyszłości, ale nie dowodzą, że cesarskie cięcie jest ich bezpośrednią przyczyną.
Poród drogami natury i cesarskie cięcie mają własne korzyści, ograniczenia i możliwe powikłania. Najbezpieczniejszy sposób narodzin zależy od indywidualnego stanu mamy i dziecka i powinien być ustalany na podstawie aktualnej sytuacji klinicznej.