Kolka niemowlęca to okresy nasilonego, trudnego do ukojenia płaczu u zdrowego niemowlęcia. Może być bardzo obciążająca dla dziecka i rodziców, ale zwykle ustępuje wraz z dojrzewaniem układu nerwowego. Zanim płacz zostanie przypisany kolce, warto upewnić się, że nie wynika z głodu, dyskomfortu, choroby lub innej dolegliwości.
Czym jest kolka niemowlęca?
Nie ma jednego badania, które potwierdzałoby kolkę. Rozpoznanie opiera się na charakterze płaczu, prawidłowym rozwoju dziecka oraz wykluczeniu innych przyczyn.
Kolka zwykle pojawia się w pierwszych tygodniach życia, często nasila się późnym popołudniem lub wieczorem i stopniowo słabnie w kolejnych miesiącach. Niemowlę pomiędzy epizodami płaczu zazwyczaj zachowuje się jak zwykle, prawidłowo je i przybiera na masie.
Płacz może być intensywny, a dziecko może zaciskać dłonie, prężyć ciało, podciągać nóżki lub mieć zaczerwienioną twarz. Objawy te nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla kolki.
Kolka a dyschezja niemowlęca
Dyschezja niemowlęca jest zaburzeniem koordynacji podczas oddawania stolca, które może występować u zdrowych niemowląt. Dziecko przez kilka lub kilkanaście minut napina się, płacze i czerwieni, a następnie oddaje miękki stolec.
W dyschezji problemem nie jest twardy stolec, lecz niedojrzała koordynacja mięśni brzucha i dna miednicy. Zwykle dolegliwość ustępuje samoistnie i nie wymaga stosowania czopków, termometrów ani innych metod pobudzania wypróżnienia.
Kolka wiąże się przede wszystkim z nawracającymi epizodami płaczu, które nie muszą kończyć się oddaniem stolca.
Jakie są możliwe przyczyny kolki?
Dokładna przyczyna kolki nie została jednoznacznie ustalona. Najprawdopodobniej jest to zjawisko wieloczynnikowe, na które mogą wpływać między innymi:
- niedojrzałość układu nerwowego i trudność w samouspokajaniu,
- duża wrażliwość na bodźce,
- trudności z karmieniem lub zbyt szybkie przyjmowanie pokarmu,
- połykanie powietrza podczas karmienia,
- indywidualna reakcja dziecka na zmianę rytmu dnia.
Samo występowanie gazów nie oznacza, że są one przyczyną kolki. Niemowlęta często oddają gazy, ponieważ uczą się koordynować ssanie, połykanie i oddychanie.
Nietolerancja laktozy nie jest tym samym co alergia na białka mleka krowiego i rzadko jest przyczyną kolki u zdrowego niemowlęcia. Alergia może być brana pod uwagę, jeśli oprócz płaczu występują na przykład krew lub śluz w stolcu, nasilone wymioty, ból podczas karmienia albo nieprawidłowe przybieranie na masie.
Nie należy obwiniać rodzica za kolkę. Stres i zmęczenie opiekuna mogą utrudniać uspokajanie dziecka, ale nie oznacza to, że emocje matki lub ojca wywołują kolkę. Podobnie nie zaleca się rutynowych diet eliminacyjnych u osoby karmiącej piersią bez konsultacji z lekarzem lub dietetykiem.
Jak pomóc dziecku podczas kolki?
Nie istnieje jedna metoda, która działa u każdego niemowlęcia. Możesz spokojnie wypróbować kilka sposobów i obserwować reakcję dziecka.
- Przytul dziecko i trzymaj je blisko siebie.
- Mów spokojnym głosem lub nuć cichą melodię.
- Delikatnie kołysz dziecko, bez gwałtownych ruchów.
- Spróbuj noszenia w bezpiecznej pozycji, z podparciem głowy i szyi.
- Możesz wykonać delikatny masaż brzucha, jeśli dziecko jest spokojne i dobrze go toleruje.
- Połóż dziecko na plecach i wykonuj łagodne ruchy nóżkami przypominające pedałowanie.
- Zapewnij spokojne, przyciemnione otoczenie i ogranicz nadmiar bodźców.
Jeśli używasz olejku do masażu, wybierz produkt przeznaczony dla wieku dziecka, sprawdź sposób stosowania i unikaj kontaktu z oczami, ustami oraz uszkodzoną skórą. Kosmetyk może ułatwiać masaż i wspierać pielęgnację skóry, ale nie leczy kolki.
Możesz zastosować ciepły, ale nie gorący okład przez ubranie. Zawsze sprawdź temperaturę własną dłonią i nie zostawiaj dziecka bez nadzoru. Nie przykładaj do skóry termoforu ani bardzo ciepłej pieluszki.
Jednostajny, cichy szum lub spokojne kołysanie mogą pomagać niektórym dzieciom się wyciszyć. Dźwięk nie powinien być głośny, a urządzenia, takie jak suszarka czy odkurzacz, nie powinny znajdować się blisko dziecka.
Jeśli czujesz narastające zmęczenie lub bezradność, odłóż dziecko na plecach do pustego, bezpiecznego łóżeczka i poproś inną osobę o pomoc. Nigdy nie potrząsaj niemowlęciem.
Czego unikać?
- Nie podawaj niemowlęciu herbatki z kopru włoskiego, melisy, rumianku ani innych naparów bez konsultacji z lekarzem.
- Nie stosuj preparatów na kolkę, kropli, probiotyków ani leków bez omówienia ich z pediatrą.
- Nie zmieniaj mleka modyfikowanego ani nie wprowadzaj diety eliminacyjnej na własną rękę.
- Nie używaj czopków, termometru ani innych przedmiotów do pobudzania wypróżnienia.
- Nie stosuj gorących okładów ani nie zostawiaj dziecka z termoforem.
- Nie potrząsaj dzieckiem, nawet jeśli płacz trwa długo i trudno je uspokoić.
- Nie układaj dziecka na brzuchu do snu. Po uspokojeniu niemowlę powinno spać na plecach, na płaskiej i twardej powierzchni.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli dziecko:
- ma gorączkę, szczególnie jeśli ma mniej niż 3 miesiące,
- nie chce jeść lub przyjmuje wyraźnie mniej pokarmu,
- ma powtarzające się lub gwałtowne wymioty,
- ma krew w stolcu, uporczywą biegunkę albo bardzo twarde stolce,
- ma wyraźnie wzdęty lub twardy brzuch,
- jest nietypowo senne, wiotkie albo trudno je wybudzić,
- ma trudności z oddychaniem, sinieje lub pojawia się wysypka,
- nie przybiera prawidłowo na masie,
- płacze w sposób nagły, bardzo intensywny lub nie daje się uspokoić.
Jeśli płacz jest dla Ciebie trudny do zniesienia albo obawiasz się, że możesz stracić kontrolę, odłóż dziecko w bezpiecznym miejscu i natychmiast poproś bliską osobę o pomoc. W razie zagrożenia zdrowia lub życia skontaktuj się z numerem alarmowym.
Podsumowanie
Kolka niemowlęca nie ma jednej potwierdzonej przyczyny. Najprawdopodobniej wiąże się z niedojrzałością układu nerwowego, dużą wrażliwością na bodźce i trudnością w samouspokajaniu.
Dziecku może pomóc przytulanie, spokojne kołysanie, cichy szum, delikatny masaż i ciepły, ale nie gorący okład. Nie podawaj naparów ziołowych ani leków bez konsultacji. Wysoka gorączka, wymioty, krew w stolcu, trudności z oddychaniem lub wyraźne osłabienie nie powinny być przypisywane kolce i wymagają oceny lekarskiej.