Prebiotyki coraz częściej pojawiają się w składach kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji skóry suchej, wrażliwej i skłonnej do atopii. Ich zadaniem nie jest bezpośrednie nawilżanie skóry ani dostarczanie jej żywych bakterii. Są to składniki wykorzystywane przez wybrane mikroorganizmy występujące na powierzchni skóry.
Wpływ kosmetyku zawierającego prebiotyk zależy jednak od całej formuły, rodzaju zastosowanego składnika, jego stężenia i wyników badań gotowego produktu. Sama obecność prebiotyku nie oznacza, że kosmetyk leczy atopowe zapalenie skóry, odbudowuje mikrobiom albo zapobiega nawrotom zmian.
Czym są prebiotyki stosowane w kosmetykach?
Prebiotyk jest substancją, która może być selektywnie wykorzystywana przez mikroorganizmy gospodarza i w ten sposób przynosić określoną korzyść. W kosmetykach pojęcie to odnosi się najczęściej do składników mających wspierać warunki sprzyjające wybranym mikroorganizmom naturalnie obecnym na skórze.
Prebiotyki nie są żywymi bakteriami. Nie należy więc używać zamiennie określeń „prebiotyk” i „probiotyk”.
Do składników wykorzystywanych w kosmetykach jako prebiotyki mogą należeć między innymi niektóre oligosacharydy i cukry. Ich działanie powinno być oceniane w odniesieniu do konkretnego składnika oraz gotowej formuły kosmetyku.
Czym jest mikrobiom skóry?
Mikrobiom skóry to ogół mikroorganizmów, ich materiału genetycznego oraz środowiska, w którym funkcjonują. Na powierzchni skóry występują między innymi bakterie, grzyby i wirusy.
Skład mikrobiomu nie jest jednakowy na całym ciele. Zależy między innymi od:
- wieku,
- miejsca na ciele,
- wilgotności i temperatury skóry,
- ilości wydzielanego sebum,
- stanu bariery naskórkowej,
- stosowanych kosmetyków i leków,
- warunków środowiskowych.
Mikroorganizmy obecne na skórze współuczestniczą w jej funkcjonowaniu i oddziałują z układem odpornościowym. Nie należy jednak traktować mikrobiomu jako oddzielnej „warstwy ochronnej”, która samodzielnie decyduje o odporności skóry.
Podstawową barierę fizyczną tworzy naskórek, a zwłaszcza jego warstwa rogowa wraz z lipidami. Mikrobiom jest jednym z elementów złożonego układu obejmującego barierę naskórkową, odpowiedź immunologiczną i warunki panujące na powierzchni skóry.
Jak prebiotyki działają na skórę?
Prebiotyki są często opisywane jako „pożywienie dla dobrych bakterii”. Jest to uproszczenie, które pomaga wyjaśnić ogólną zasadę ich działania, ale nie oddaje całej złożoności mikrobiomu.
Mikroorganizmów skóry nie można jednoznacznie podzielić na wyłącznie „dobre” i „złe”. Ten sam gatunek może być neutralnym elementem mikrobiomu w określonych warunkach, a w innych uczestniczyć w rozwoju problemów skórnych.
W zależności od rodzaju składnika prebiotyk może:
- być wykorzystywany przez wybrane mikroorganizmy skóry,
- wpływać na warunki panujące na jej powierzchni,
- wspierać pielęgnację skóry o zaburzonej barierze,
- stanowić uzupełnienie formuły zawierającej składniki nawilżające i natłuszczające.
Nie oznacza to jednak, że każdy prebiotyk automatycznie namnaża korzystne bakterie, usuwa mikroorganizmy niepożądane albo przywraca jeden prawidłowy skład mikrobiomu. Nie istnieje uniwersalny mikrobiom idealny dla wszystkich osób i wszystkich obszarów skóry.
Prebiotyki, probiotyki i postbiotyki – czym się różnią?
Prebiotyki
Są substratami, które mogą być selektywnie wykorzystywane przez określone mikroorganizmy. Nie zawierają żywych bakterii.
Probiotyki
Są żywymi mikroorganizmami, które podane w odpowiedniej ilości mogą przynieść korzyść zdrowotną. Utrzymanie żywych mikroorganizmów w kosmetyku jest trudne ze względu na konieczność zachowania stabilności i bezpieczeństwa mikrobiologicznego produktu.
Postbiotyki
Są preparatami zawierającymi nieożywione mikroorganizmy lub ich składniki, które mogą przynosić określoną korzyść. W kosmetykach spotyka się również fermenty, lizaty i metabolity mikroorganizmów, ale nie każdy taki składnik automatycznie spełnia naukową definicję postbiotyku.
O tym, do której grupy należy składnik, powinny decydować jego rzeczywiste właściwości i dokumentacja, a nie wyłącznie sposób przedstawienia go w komunikacji marketingowej.
Czy prebiotyki pomagają skórze atopowej?
Atopowe zapalenie skóry jest przewlekłą, zapalną chorobą związaną między innymi z zaburzeniem bariery naskórkowej, nieprawidłową odpowiedzią immunologiczną oraz zmianami w składzie mikroorganizmów obecnych na skórze.
W okresie zaostrzeń obserwuje się często mniejszą różnorodność mikroorganizmów i większy udział niektórych szczepów gronkowca złocistego. Nie oznacza to jednak, że zaburzenie mikrobiomu jest jedyną przyczyną AZS ani że jego modyfikacja za pomocą kosmetyku wystarczy do leczenia choroby.
Składniki prebiotyczne są badane pod kątem ich możliwego wpływu na mikrobiom, barierę skóry i objawy różnych problemów dermatologicznych. Wyniki są obiecujące, ale zależą od konkretnego preparatu i nie pozwalają przypisać wszystkim prebiotykom jednakowego działania.
Kosmetyk z prebiotykiem może być elementem codziennej pielęgnacji skóry skłonnej do atopii, ale nie zastępuje:
- emolientów dopasowanych do potrzeb skóry,
- leków przeciwzapalnych zaleconych przez lekarza,
- leczenia zakażeń,
- unikania rozpoznanych czynników nasilających objawy,
- regularnych konsultacji w przypadku ciężkiego lub nawracającego AZS.
Co jest podstawą pielęgnacji skóry atopowej?
Najważniejszym elementem codziennej pielęgnacji skóry skłonnej do atopii jest regularne stosowanie odpowiedniego emolientu. Kosmetyk pomaga ograniczać suchość, uzupełniać lipidy i zmniejszać utratę wody przez naskórek.
W codziennej rutynie warto również:
- stosować krótkie kąpiele lub prysznice w letniej wodzie,
- wybierać łagodne preparaty myjące,
- unikać intensywnego pocierania skóry,
- nakładać emolient bezpośrednio po kąpieli,
- unikać produktów, które wyraźnie nasilają pieczenie lub świąd,
- stosować leczenie przepisane przez lekarza podczas zaostrzenia choroby.
Sam kosmetyk pielęgnacyjny nie powinien być przedstawiany jako produkt redukujący stan zapalny, leczący AZS czy zastępujący terapię dermatologiczną, chyba że ma status produktu leczniczego i odpowiednie wskazania.
Czym jest Bioecolia®?
Bioecolia® jest nazwą handlową składnika, którego nazwa w wykazie INCI to Alpha-Glucan Oligosaccharide. Jest to oligosacharyd wykorzystywany w wybranych kosmetykach jako składnik prebiotyczny.
Jego obecność w formule może być komunikowana w odniesieniu do mikrobiomu skóry, jeśli deklaracje są zgodne z dokumentacją surowca oraz badaniami przeprowadzonymi dla gotowego produktu.
Należy zachować ostrożność przy stwierdzeniach, że Bioecolia®:
- odbudowuje mikrobiom,
- hamuje szkodliwe bakterie,
- redukuje stany zapalne,
- zapobiega zaostrzeniom AZS,
- trwale poprawia odporność skóry.
Są to konkretne deklaracje dotyczące efektu biologicznego lub klinicznego, które wymagają odpowiednich badań. Wyników badań składnika nie należy automatycznie przenosić na każdy kosmetyk, który go zawiera.
Stelatopia+ w pielęgnacji skóry skłonnej do atopii
Krem uzupełniający lipidy Stelatopia+ jest przeznaczony do pielęgnacji skóry bardzo suchej i skłonnej do atopii. Może być stosowany u niemowląt, dzieci i dorosłych zgodnie ze wskazaniami oraz sposobem użycia podanymi na opakowaniu.
Formuła zawiera między innymi:
- Alpha-Glucan Oligosaccharide, określany jako prebiotyk Bioecolia®,
- glicerynę,
- olej słonecznikowy,
- masło shea,
- olej z awokado,
- składniki uzupełniające fazę lipidową formuły.
Jako emolient krem może wspierać codzienną pielęgnację poprzez natłuszczanie, nawilżanie i ograniczanie uczucia suchości skóry. Efekty odnoszące się do zaczerwienienia, świądu, nawrotów silnej suchości lub mikrobiomu powinny być przedstawiane dokładnie w zakresie potwierdzonym badaniami gotowego produktu.
Należy unikać określenia, że Stelatopia+ ma „silne działanie przeciwświądowe” lub „redukuje stany zapalne”, jeśli mogłoby to sugerować działanie lecznicze. Bezpieczniejsze jest wskazanie, że produkt:
- jest przeznaczony do skóry bardzo suchej i skłonnej do atopii,
- pomaga ograniczyć uczucie suchości i dyskomfortu,
- wspiera pielęgnację bariery skóry,
- może być stosowany jako element codziennej rutyny emoliencyjnej.
W przypadku zaostrzenia AZS kosmetyk nie zastępuje leku przeciwzapalnego zaleconego przez lekarza.
Jak wybrać kosmetyk z prebiotykiem?
Sama informacja o obecności prebiotyku nie wystarcza do oceny kosmetyku. Przed zakupem warto sprawdzić:
- dla jakiego rodzaju skóry produkt jest przeznaczony,
- od jakiego wieku może być stosowany,
- czy jest to produkt do mycia, krem, balsam czy emolient,
- jakie inne składniki nawilżające i natłuszczające zawiera,
- czy jego działanie zostało ocenione na gotowej formule,
- czy opis produktu nie sugeruje leczenia choroby,
- czy nie zawiera składników wcześniej źle tolerowanych przez skórę.
W przypadku niemowląt, dzieci z AZS oraz osób z bardzo reaktywną skórą nowy produkt warto najpierw zastosować na niewielkim obszarze skóry i obserwować reakcję.
Jeżeli kosmetyk powoduje nasilone pieczenie, świąd, obrzęk lub zaczerwienienie, należy przerwać jego stosowanie.
Kiedy skonsultować stan skóry z lekarzem?
Konsultacja z pediatrą lub dermatologiem jest wskazana, gdy:
- świąd jest silny i utrudnia sen,
- zmiany szybko się nasilają lub obejmują dużą powierzchnię ciała,
- skóra sączy się, krwawi albo pokrywa żółtymi strupami,
- pojawiają się pęcherze, krosty lub objawy zakażenia,
- dziecko ma gorączkę lub jest wyraźnie osłabione,
- pielęgnacja emolientowa nie przynosi poprawy,
- objawy często nawracają,
- istnieje podejrzenie atopowego zapalenia skóry lub alergii kontaktowej.
AZS wymaga indywidualnego postępowania. Odpowiednia pielęgnacja jest bardzo ważna, ale podczas zaostrzeń może być konieczne zastosowanie leczenia przeciwzapalnego, przeciwinfekcyjnego lub innej terapii dobranej przez lekarza.
Podsumowanie
- Prebiotyki nie są żywymi mikroorganizmami.
- Mogą być selektywnie wykorzystywane przez określone mikroorganizmy obecne na skórze.
- Mikrobiom współuczestniczy w funkcjonowaniu skóry, ale nie jest oddzielną warstwą ochronną.
- Nie istnieje jeden prawidłowy skład mikrobiomu dla każdego człowieka i każdego obszaru ciała.
- Sama obecność prebiotyku nie oznacza, że kosmetyk leczy AZS lub odbudowuje mikrobiom.
- Skuteczność należy oceniać na podstawie badań konkretnego składnika i gotowej formuły.
- Podstawą pielęgnacji skóry skłonnej do atopii pozostaje regularne stosowanie odpowiednio dobranych emolientów.
- Kosmetyki nie zastępują leczenia zaleconego przez pediatrę lub dermatologa.
Prebiotyki są interesującą grupą składników wykorzystywanych w nowoczesnych kosmetykach, ale ich roli nie należy przedstawiać jako uniwersalnego sposobu na odbudowę mikrobiomu lub leczenie problemów skórnych. Najważniejsze są właściwości całej formuły, jej tolerancja oraz dopasowanie pielęgnacji do rzeczywistych potrzeb skóry.