„Uczulenie na słońce” to potoczne określenie różnych reakcji skóry pojawiających się po ekspozycji na promieniowanie słoneczne. Nie jest jedną konkretną chorobą i nie każda wysypka po pobycie na słońcu oznacza alergię.
Zmiany mogą być związane między innymi z osutką świetlną, reakcją na lek lub substancję znajdującą się na skórze, pokrzywką słoneczną, oparzeniem słonecznym albo potówkami. Dlatego znaczenie mają wygląd wysypki, czas jej pojawienia się, lokalizacja oraz inne objawy występujące u dziecka.
Co oznacza „uczulenie na słońce” u dziecka?
Fotodermatozy to grupa chorób i reakcji skórnych, w których promieniowanie słoneczne, przede wszystkim UVA lub UVB, odgrywa istotną rolę w wywoływaniu zmian.
Jedną z bardziej znanych postaci jest polimorficzna osutka świetlna. Zmiany zwykle pojawiają się po pierwszych intensywniejszych ekspozycjach na słońce wiosną lub wczesnym latem i mogą nawracać.
Osutka świetlna może występować u dzieci, ale nie ma podstaw, aby twierdzić, że jest szczególnie typowa dla niemowląt i dzieci do 2. roku życia. U chłopców w wieku szkolnym występuje również jej szczególna postać określana jako młodzieńcza osutka wiosenna, która najczęściej obejmuje uszy.
Skąd bierze się wysypka po słońcu?
Przyczyna zależy od rodzaju reakcji. Możliwe są między innymi:
- polimorficzna osutka świetlna, czyli reakcja skóry wywoływana promieniowaniem UV,
- pokrzywka słoneczna, w której bąble pokrzywkowe pojawiają się szybko po ekspozycji na światło,
- reakcje fototoksyczne lub fotoalergiczne związane z określonymi lekami albo substancjami stosowanymi na skórę,
- fitofotodermatoza, czyli reakcja po kontakcie skóry z niektórymi roślinami lub sokami roślinnymi, a następnie z promieniowaniem UVA,
- rzadsze choroby przebiegające z nadwrażliwością na światło.
Skóra niemowlęcia rzeczywiście jest bardziej podatna na uszkodzenia wywołane promieniowaniem słonecznym niż skóra osoby dorosłej, dlatego szczególnie ważna jest odpowiednia fotoprotekcja. Nie należy jednak wyjaśniać fotodermatoz wyłącznie tym, że dzieci mają „za mało melaniny” i promieniowanie w związku z tym dociera do głębszych warstw skóry. Mechanizmy poszczególnych chorób są bardziej złożone.
Jak wygląda uczulenie na słońce u dziecka?
Objawy zależą od rodzaju fotodermatozy. W polimorficznej osutce świetlnej zmiany zwykle pojawiają się w ciągu kilku godzin lub kilku dni po ekspozycji na słońce.
Mogą występować:
- małe wypukłe grudki,
- zaczerwienione lub różowe plamy,
- drobne pęcherzyki,
- świąd,
- pieczenie skóry.
Zmiany pojawiają się najczęściej w miejscach eksponowanych na słońce, na przykład na ramionach, nogach lub klatce piersiowej. Ich rozmieszczenie może jednak różnić się zależnie od rodzaju reakcji.
Jak szybko pojawia się reakcja?
Czas również może podpowiadać przyczynę. Polimorficzna osutka świetlna zwykle rozwija się po kilku godzinach lub dniach. Pokrzywka słoneczna może wystąpić znacznie szybciej, natomiast reakcja po kontakcie skóry z niektórymi roślinami i późniejszej ekspozycji na słońce często rozwija się po około 24-48 godzinach.
Nie każda wysypka po słońcu jest alergią
Oparzenie słoneczne, potówki i przegrzanie mogą być mylone z „alergią na słońce”. Oparzenie powoduje przede wszystkim zaczerwienienie, bolesność i uczucie gorąca skóry, a w cięższych przypadkach również pęcherze.
Potówki są natomiast związane z przegrzaniem i zaburzeniem odpływu potu, a nie z reakcją na promieniowanie UV.
Gorączka, dreszcze, silny ból głowy, biegunka czy wyraźne pogorszenie samopoczucia nie są typowymi objawami łagodnej polimorficznej osutki świetlnej. Jeśli występują razem ze zmianami skórnymi, należy brać pod uwagę między innymi oparzenie słoneczne, przegrzanie, infekcję lub inną przyczynę i ocenić stan dziecka szerzej.
Jak chronić dziecko przed słońcem?
Ochrona dziecka przed promieniowaniem UV powinna opierać się na kilku uzupełniających się metodach. Sam kosmetyk przeciwsłoneczny nie zastępuje cienia ani odpowiedniego ubrania.
- Wybieraj cień, szczególnie gdy promieniowanie UV jest intensywne.
- Unikaj długiego przebywania w pełnym słońcu w godzinach największego nasłonecznienia.
- Zakładaj dziecku lekkie ubranie osłaniające możliwie dużą powierzchnię skóry.
- Wybieraj kapelusz lub czapkę z rondem osłaniającą twarz, uszy i kark.
- Na odsłoniętą skórę stosuj odpowiedni preparat zapewniający ochronę UVA i UVB.
Kosmetyk przeciwsłoneczny należy nakładać obficie i równomiernie przed wyjściem na słońce. Aplikację trzeba ponawiać zgodnie z instrukcją produktu, zazwyczaj co około 2 godziny oraz po kąpieli, intensywnym spoceniu się lub wytarciu ręcznikiem.
W przypadku dzieci z rozpoznaną nadwrażliwością na światło lekarz może zalecić szczególnie wysoką ochronę przeciwsłoneczną i dodatkowe postępowanie dostosowane do rodzaju fotodermatozy.
Krem przeciwsłoneczny Mustela
Mleczko przeciwsłoneczne SPF 50+ Mustela jest obecnie przeznaczone do ochrony skóry przed promieniowaniem UVA i UVB. Według aktualnych informacji producenta może być stosowane od 1. dnia życia, w tym u wcześniaków poza oddziałem neonatologii, wyłącznie w przypadku nieuniknionej ekspozycji najmłodszych dzieci na słońce.
Produkt należy stosować zgodnie z instrukcją na opakowaniu. Deklaracja możliwości użycia kosmetyku od urodzenia nie zmienia podstawowej zasady, że najmłodsze niemowlęta powinny być przede wszystkim chronione przed bezpośrednią ekspozycją na słońce.
Ochrona przeciwsłoneczna niemowląt
Niemowlęta poniżej 6. miesiąca życia powinny być przede wszystkim chronione poprzez unikanie bezpośredniego słońca, odpowiednie ubranie, nakrycie głowy i przebywanie w cieniu.
Jeżeli nie można zapewnić pełnej ochrony ubraniem i cieniem, zgodnie z zaleceniami pediatrycznymi niewielką ilość odpowiedniego kosmetyku przeciwsłonecznego można zastosować na małe odsłonięte obszary skóry.
U starszych niemowląt i dzieci kosmetyk przeciwsłoneczny stosuje się na odsłoniętą skórę jako uzupełnienie, a nie zamiennik innych metod ochrony.
Leki i rośliny a nadwrażliwość na słońce
Jeżeli po rozpoczęciu przyjmowania nowego leku u dziecka pojawia się nietypowa reakcja skóry na światło, warto sprawdzić ulotkę i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Niektóre leki mogą zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie słoneczne.
Reakcję może wywołać również połączenie światła słonecznego z substancją znajdującą się na powierzchni skóry.
Cytrusy i niektóre rośliny
Kontakt między innymi z sokiem z limonki, selerem, pasternakiem czy niektórymi innymi roślinami, a następnie ekspozycja na światło UVA może prowadzić do fitofotodermatozy.
Zmiany bywają intensywnie zaczerwienione, mogą tworzyć pęcherze i często mają nieregularny lub smugowaty kształt odpowiadający miejscu kontaktu skóry z substancją. Po ustąpieniu zmian może utrzymywać się przebarwienie.
Fitofotodermatoza nie jest klasyczną alergią. Jest reakcją fototoksyczną.
Co zrobić, gdy po słońcu pojawi się wysypka?
Jeśli u dziecka pojawi się wysypka mogąca mieć związek ze słońcem, przede wszystkim przerwij dalszą ekspozycję na promieniowanie i przenieś dziecko w zacienione, chłodniejsze miejsce.
Do czasu ustalenia przyczyny:
- nie wystawiaj zmienionej skóry na dalsze działanie słońca,
- nie przebijaj pęcherzy,
- nie stosuj na własną rękę leków przeciwzapalnych ani przeciwalergicznych u małego dziecka bez sprawdzenia ich przeznaczenia i dawkowania,
- możesz zastosować łagodny emolient, jeśli skóra jest sucha i nie ma otwartych zmian, o ile produkt jest odpowiedni dla wieku dziecka,
- obserwuj ogólne samopoczucie dziecka i rozwój zmian.
Przy łagodnej polimorficznej osutce świetlnej zmiany często ustępują po unikaniu dalszej ekspozycji na słońce. Jeśli wysypka jest nasilona, nawraca lub rozpoznanie jest niepewne, dziecko powinien ocenić lekarz.
Kosmetyki pielęgnacyjne nie leczą fotodermatozy ani pokrzywki słonecznej i nie powinny zastępować diagnostyki lub leczenia zaleconego przez lekarza.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Konsultacja jest wskazana szczególnie wtedy, gdy wysypka po słońcu pojawia się po raz pierwszy, regularnie nawraca albo jej przyczyna nie jest jasna.
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli:
- wysypka jest rozległa, nasilona lub bardzo swędząca,
- pojawiają się liczne pęcherze,
- zmiany nie poprawiają się po kilku dniach unikania słońca lub utrzymują się około tygodnia,
- wysypka jest wyraźnie obrzęknięta,
- zmianom towarzyszą bóle stawów, mięśni albo nietypowo silne zmęczenie,
- reakcja pojawiła się po rozpoczęciu nowego leku,
- problem dotyczy niemowlęcia i zmiany są nasilone lub rozległe.
Pilnej pomocy wymaga dziecko, u którego pojawiają się trudności w oddychaniu, obrzęk ust, języka lub gardła, utrata przytomności, znaczne osłabienie, bardzo wysoka temperatura albo ciężkie, rozległe oparzenie słoneczne.
Podsumowanie
„Uczulenie na słońce” u dziecka nie jest jedną chorobą. Wysypkę po ekspozycji na światło mogą powodować między innymi polimorficzna osutka świetlna, pokrzywka słoneczna, reakcje związane z lekami lub roślinami, ale podobnie mogą wyglądać potówki i oparzenie słoneczne.
Podstawą profilaktyki jest ograniczanie bezpośredniej ekspozycji na promieniowanie UV, cień, odpowiednia odzież, nakrycie głowy i prawidłowo stosowany kosmetyk przeciwsłoneczny. Nawracające lub nasilone reakcje skórne wymagają ustalenia przyczyny, a nie wyłącznie stosowania kosmetyków łagodzących.