Połóg to okres intensywnych zmian fizycznych i emocjonalnych po porodzie. Organizm stopniowo adaptuje się do zakończenia ciąży, macica się obkurcza, rozpoczyna się laktacja, goją się tkanki, a poziomy hormonów gwałtownie się zmieniają.
Tempo regeneracji jest indywidualne. Część dolegliwości ustępuje po kilku dniach, inne mogą utrzymywać się przez kilka tygodni, dlatego ważne są odpoczynek, stopniowy powrót do aktywności oraz reagowanie na objawy, które wykraczają poza typowy przebieg połogu.
Połóg - co dzieje się z organizmem po porodzie?
Pierwsze tygodnie po porodzie to czas, w którym ciało przechodzi wiele procesów jednocześnie. Typowe mogą być między innymi:
- skurcze macicy,
- krwawienie i odchody połogowe,
- ból lub tkliwość krocza,
- dyskomfort w okolicy rany po cesarskim cięciu,
- obrzmienie i tkliwość piersi związane z laktacją,
- zmęczenie i zaburzenia snu,
- zmiany w oddawaniu moczu i wypróżnianiu,
- wahania nastroju.
Nie każdy objaw należy jednak automatycznie uznawać za fizjologiczny. Po porodzie mogą również wystąpić powikłania wymagające szybkiej pomocy medycznej.
Obkurczanie macicy i odchody połogowe
Po porodzie macica zaczyna stopniowo zmniejszać swoją wielkość. Jej skurcze mogą przypominać bóle miesiączkowe i bywają bardziej odczuwalne podczas karmienia piersią, ponieważ uwalniana wtedy oksytocyna pobudza skurcze macicy.
Przez kilka tygodni występują również odchody połogowe. Początkowo mogą przypominać obfitą miesiączkę, a następnie zwykle stają się mniej intensywne i zmieniają kolor.
Krwawienie może utrzymywać się około 6-8 tygodni, choć długość tego okresu jest indywidualna.
Nagłe bardzo obfite krwawienie, osłabienie, zawroty głowy, kołatanie serca, duże skrzepy lub ponowne wyraźne nasilenie krwawienia wymagają oceny medycznej.
Gojenie krocza i rany po cesarskim cięciu
Po porodzie drogami natury
Nie każda kobieta po porodzie drogami natury ma nacięte krocze. Jeśli doszło do pęknięcia tkanek albo wykonano epizjotomię, okolica może być przez pewien czas bolesna i obrzęknięta.
Do codziennej higieny zwykle wystarcza czysta, ciepła woda. Po kąpieli lub prysznicu okolicę krocza należy delikatnie osuszyć, bez pocierania.
Warto regularnie zmieniać podpaski poporodowe i obserwować ranę. Nasilający się ból, nieprzyjemny zapach wydzieliny, gorączka lub pogorszenie samopoczucia mogą wskazywać na infekcję.
Po cesarskim cięciu
Cesarskie cięcie jest operacją, dlatego regeneracja może trwać dłużej niż po niepowikłanym porodzie drogami natury.
Ranę należy pielęgnować zgodnie z instrukcjami otrzymanymi w szpitalu. Zwykle zaleca się jej delikatne mycie i dokładne osuszanie oraz noszenie luźnej odzieży, która nie powoduje ucisku i tarcia.
Jeśli rana staje się coraz bardziej zaczerwieniona, bolesna lub obrzęknięta, pojawia się z niej ropa, nieprzyjemnie pachnąca wydzielina albo rana zaczyna się rozchodzić, należy skontaktować się z personelem medycznym.
Piersi i laktacja w pierwszych tygodniach
W pierwszych dniach karmienia piersi mogą być pełne i tkliwe. Sama laktacja nie powinna jednak być z założenia bolesna.
Najczęstszą przyczyną bolesnych lub popękanych brodawek jest nieprawidłowe przystawienie dziecka do piersi. Jeśli ból występuje przy każdym karmieniu, brodawki pękają lub krwawią albo karmienie staje się coraz bardziej bolesne, warto poprosić położną lub specjalistę laktacyjnego o ocenę sposobu przystawienia.
W codziennej pielęgnacji bardzo wrażliwej skóry brodawek można zastosować Balsam do brodawek sutkowych - certyfikowany BIO Mustela. Produkt jest przeznaczony do ochrony skóry brodawek podczas karmienia, tworzy nawilżający film i wspiera pielęgnację podrażnionej skóry.
Kosmetyk nie zastępuje jednak poprawy techniki karmienia ani konsultacji, jeśli występuje utrzymujący się ból, pęknięcia, krwawienie lub podejrzenie infekcji.
Zmiany masy ciała i powrót do aktywności
Masa ciała nie wraca do wartości sprzed ciąży natychmiast po porodzie. Jej zmiana zależy między innymi od masy ciała przed ciążą, przyrostu podczas ciąży, sposobu żywienia, aktywności i indywidualnego metabolizmu.
Nie ma medycznego obowiązku szybkiego „powrotu do formy”. Pierwsze tygodnie warto wykorzystać przede wszystkim na regenerację.
Delikatne poruszanie się i krótkie spacery można zwykle wprowadzać wcześnie, jeśli samopoczucie na to pozwala. Po cesarskim cięciu oraz powikłanym porodzie zakres aktywności należy dostosować do zaleceń personelu medycznego.
Dieta powinna być zbilansowana, a płyny najlepiej przyjmować regularnie zgodnie z pragnieniem. Nie ma potrzeby wypijania określonej dużej ilości wody wyłącznie po to, aby „przyspieszyć regenerację”.
Baby blues a depresja poporodowa
W pierwszych dniach po porodzie gwałtownie zmieniają się poziomy hormonów, a jednocześnie pojawiają się zmęczenie, brak snu i nowe obowiązki.
Baby blues jest bardzo częstym, przejściowym stanem. Może obejmować:
- płaczliwość,
- drażliwość,
- niepokój,
- wahania nastroju,
- poczucie przytłoczenia.
Zwykle zaczyna się około 2.-3. dnia po porodzie i ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni do około 2 tygodni.
Depresja poporodowa jest czymś innym. Objawy są bardziej nasilone, utrzymują się dłużej i mogą utrudniać codzienne funkcjonowanie.
Mogą obejmować między innymi:
- utrzymujące się obniżenie nastroju,
- utratę zainteresowania lub przyjemności,
- poczucie beznadziei lub winy,
- silny lęk,
- problemy ze snem również wtedy, gdy można odpocząć,
- trudności z koncentracją,
- problemy z tworzeniem więzi z dzieckiem.
Depresja poporodowa może rozpocząć się nie tylko w pierwszych tygodniach, ale również później, w ciągu pierwszego roku po porodzie.
Jeśli obniżony nastrój utrzymuje się ponad 2 tygodnie, nasila się albo utrudnia opiekę nad sobą lub dzieckiem, warto jak najszybciej skontaktować się z lekarzem, położną lub specjalistą zdrowia psychicznego.
Wsparcie bliskich w połogu
Wsparcie partnera, rodziny lub innych bliskich może znacząco ułatwić pierwsze tygodnie po porodzie.
Praktyczna pomoc może obejmować:
- przejęcie części obowiązków domowych,
- opiekę nad starszym dzieckiem,
- przygotowanie posiłków,
- umożliwienie mamie odpoczynku i snu,
- wsparcie podczas karmienia i wizyt kontrolnych.
Nie każda kobieta potrzebuje tej samej formy pomocy. Najbardziej przydatne jest wsparcie odpowiadające na jej rzeczywiste potrzeby, a nie oczekiwanie, że powinna szybko wrócić do dotychczasowego trybu życia.
Higiena i pielęgnacja po porodzie
Po porodzie nie ma potrzeby intensywnego oczyszczania skóry ani stosowania specjalnych preparatów do każdej okolicy ciała.
W pielęgnacji krocza oraz rany po cesarskim cięciu najważniejsze są zalecenia otrzymane od personelu medycznego, delikatne mycie oraz dokładne osuszanie.
Do codziennej pielęgnacji nieuszkodzonej skóry ciała można stosować kosmetyki nawilżające. Essential Care - multifunkcyjne mleczko dla kobiet w ciąży i po porodzie Mustela jest przeznaczone do pielęgnacji skóry kobiet w ciąży i po porodzie. Może być elementem codziennego nawilżania skóry brzucha, piersi, bioder i ud.
Nie należy jednak nakładać zwykłego kosmetyku do ciała na świeżą ranę po cesarskim cięciu, niezagojone krocze ani inne uszkodzone miejsca, jeśli personel medyczny nie zalecił inaczej.
Zmiany wyglądu ciała po ciąży mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy. Nie ma jednego właściwego tempa powrotu masy ciała, napięcia skóry czy sprawności fizycznej.
Kiedy po porodzie pilnie szukać pomocy?
Po porodzie pilnej oceny medycznej wymagają między innymi:
- nagłe lub bardzo obfite krwawienie, szczególnie z osłabieniem lub zawrotami głowy,
- gorączka 38°C lub wyższa,
- silny lub nasilający się ból brzucha,
- nieprzyjemnie pachnące odchody połogowe,
- silny ból głowy, zwłaszcza z zaburzeniami widzenia,
- duszność lub ból w klatce piersiowej,
- jednostronny ból, zaczerwienienie lub obrzęk łydki,
- pogarszający się stan rany po cesarskim cięciu lub krocza,
- drgawki, dezorientacja, omamy lub inne nagłe zmiany zachowania,
- myśli o zrobieniu krzywdy sobie lub dziecku.
Niektóre powikłania związane z ciążą i porodem mogą wystąpić również po opuszczeniu szpitala, dlatego nie warto odkładać konsultacji, jeśli stan wyraźnie odbiega od typowego samopoczucia po porodzie.
Podsumowanie
Połóg to czas stopniowej regeneracji organizmu po ciąży i porodzie. Typowe są między innymi obkurczanie macicy, odchody połogowe, zmęczenie, zmiany w piersiach i przejściowe wahania nastroju.
W pielęgnacji najważniejsze są delikatność i obserwacja organizmu. Baby blues powinien ustępować w ciągu około 2 tygodni, a nasilone lub długotrwałe objawy psychiczne, bardzo obfite krwawienie, gorączka, duszność, silny ból albo niepokojące zmiany rany wymagają kontaktu ze specjalistą.