Noworodek zwykle sygnalizuje głód zanim zacznie płakać. Wczesne oznaki mogą obejmować większą aktywność, otwieranie ust, odwracanie głowy w poszukiwaniu piersi lub butelki, mlaskanie i wkładanie dłoni do ust.
Płacz jest późnym sygnałem głodu i nie zawsze oznacza potrzebę jedzenia. Dlatego warto obserwować całe zachowanie dziecka i z czasem uczyć się rozpoznawać zarówno sygnały głodu, jak i sytości.
Jak rozpoznać głód u noworodka?
Małe dziecko nie potrafi powiedzieć, że chce jeść, ale komunikuje tę potrzebę za pomocą ruchów, mimiki i dźwięków.
Sygnały głodu mogą rozwijać się stopniowo. Na początku dziecko staje się bardziej aktywne i zaczyna szukać możliwości ssania. Jeśli karmienie nie nastąpi, może stać się niespokojne, a następnie zacząć płakać.
Najłatwiej nakarmić dziecko, zanim osiągnie etap intensywnego płaczu.
Czy płacz oznacza, że dziecko jest głodne?
Płacz może oznaczać głód, ale może mieć również wiele innych przyczyn.
Dziecko może płakać z powodu:
- zmęczenia,
- potrzeby bliskości,
- mokrej pieluszki,
- zbyt wysokiej lub niskiej temperatury,
- przebodźcowania,
- dyskomfortu,
- bólu lub choroby.
Jeżeli dziecko jest już bardzo zdenerwowane, może mieć trudność ze spokojnym uchwyceniem piersi lub smoczka butelki. W takiej sytuacji pomocne może być krótkie przytulenie, kontakt skóra do skóry lub spokojne kołysanie, a następnie ponowne zaproponowanie karmienia.
Nie należy jednak opóźniać karmienia głodnego noworodka tylko po to, aby najpierw całkowicie przestał płakać.
Jakie są wczesne sygnały głodu?
Do typowych wczesnych oznak głodu u noworodka należą:
- zwiększona czujność i aktywność,
- poruszanie głową w poszukiwaniu piersi lub butelki,
- odruch szukania po dotknięciu okolicy policzka lub ust,
- otwieranie ust,
- mlaskanie lub wykonywanie ruchów ssania,
- wkładanie dłoni do ust,
- ssanie palców lub dłoni,
- poruszanie rączkami i nóżkami,
- zaciskanie dłoni.
Nie każdy pojedynczy sygnał oznacza głód. Przykładowo wkładanie rąk do ust jest również normalnym elementem rozwoju i z czasem coraz częściej służy eksplorowaniu własnego ciała.
Najlepiej interpretować kilka zachowań razem oraz brać pod uwagę czas, jaki minął od ostatniego karmienia.
Jak rozpoznać, że niemowlę jest najedzone?
Tak samo jak głód, dziecko może sygnalizować również sytość.
Może wtedy:
- zwolnić tempo ssania,
- robić dłuższe przerwy,
- samodzielnie puścić pierś lub smoczek,
- zamknąć usta,
- odwrócić głowę od piersi lub butelki,
- rozluźnić dłonie i ciało,
- przestać interesować się dalszym karmieniem.
Nie każde najedzone dziecko zasypia. Nie należy więc traktować snu po karmieniu jako jedynego potwierdzenia sytości.
Przy karmieniu butelką nie należy zmuszać dziecka do opróżnienia całej porcji. Jeśli sygnalizuje, że ma dość, karmienie można zakończyć.
Jak często powinien jeść noworodek?
Noworodki potrzebują częstych karmień. W pierwszych tygodniach dziecko karmione piersią zwykle je co najmniej 8-12 razy w ciągu 24 godzin, a czasem częściej.
Nie musi to oznaczać równych odstępów między karmieniami. W części dnia przerwy mogą być dłuższe, a w innych godzinach dziecko może chcieć ssać ponownie już po krótkim czasie.
WHO zaleca karmienie piersią zgodnie z potrzebami dziecka zarówno w dzień, jak i w nocy.
Również przy karmieniu mlekiem modyfikowanym warto kierować się sygnałami głodu i sytości zamiast zmuszać dziecko do jedzenia według sztywnego harmonogramu lub do kończenia każdej butelki.
W pierwszych dniach życia lekarz lub położna mogą jednak zalecić budzenie dziecka do karmienia, szczególnie jeśli jest ono bardzo senne, urodziło się przedwcześnie, ma żółtaczkę albo wymaga kontroli masy ciała.
Dlaczego niemowlę czasem chce jeść bardzo często?
Okresy, w których dziecko chce być karmione wielokrotnie w krótkich odstępach, określa się jako cluster feeding.
Jest to częste szczególnie w pierwszych 3-4 miesiącach życia. Może występować przez kilka godzin lub przez kilka dni i samo w sobie nie oznacza, że rodzic ma za mało mleka albo że dziecko jest stale głodne.
Przy karmieniu piersią częstsze ssanie pomaga dostosowywać produkcję mleka do potrzeb dziecka.
Nie warto natomiast przypisywać każdego okresu częstego karmienia konkretnemu, zaplanowanemu „skokowi rozwojowemu”. Wzrost i zmiany apetytu nie przebiegają według jednego kalendarza wspólnego dla wszystkich niemowląt.
Przy karmieniu butelką również może pojawić się okres częstszego domagania się mleka. Ważne jest jednak obserwowanie sygnałów sytości i unikanie nakłaniania dziecka do wypijania większej ilości niż chce.
Czy w upał niemowlę może chcieć częściej ssać?
Tak. Dziecko karmione piersią może podczas upałów częściej domagać się piersi.
Zdrowe niemowlę karmione wyłącznie piersią w pierwszych 6 miesiącach nie potrzebuje dodatkowej wody nawet podczas gorących dni. Mleko kobiece dostarcza mu również płynów potrzebnych do nawodnienia.
Nie należy jednak zakładać, że każde częstsze karmienie w lecie oznacza wyłącznie pragnienie. Nadal warto obserwować wszystkie sygnały dziecka.
Jak sprawdzić, czy dziecko dostaje wystarczająco dużo mleka?
Same częste karmienia nie oznaczają, że dziecko otrzymuje za mało pokarmu. Znacznie bardziej miarodajne są przyrost masy ciała, oddawanie moczu i zachowanie podczas karmienia.
Po pierwszych dniach życia na prawidłowe pobieranie pokarmu mogą wskazywać między innymi:
- regularny przyrost masy ciała po początkowym fizjologicznym spadku,
- około 6 lub więcej mokrych pieluszek na dobę po pierwszych kilku dniach,
- jasny lub bladożółty mocz,
- widoczne lub słyszalne połykanie podczas karmienia piersią,
- spokojne, rytmiczne ssanie,
- samodzielne kończenie większości karmień,
- dobry stan ogólny i czujność w okresach aktywności.
Liczba stolców zmienia się wraz z wiekiem i sposobem karmienia, dlatego nie należy oceniać ilości pokarmu wyłącznie na podstawie częstotliwości wypróżnień.
Na czym polega karmienie responsywne?
Karmienie responsywne polega na obserwowaniu sygnałów dziecka i reagowaniu zarówno na głód, jak i sytość.
W praktyce oznacza to:
- oferowanie karmienia, gdy dziecko sygnalizuje głód,
- nieczekanie rutynowo na płacz,
- pozwalanie dziecku regulować tempo karmienia,
- robienie przerw, jeśli ich potrzebuje,
- kończenie karmienia, gdy sygnalizuje sytość,
- niezmuszanie do opróżnienia butelki.
Takie podejście można stosować zarówno podczas karmienia piersią, mlekiem modyfikowanym, jak i później podczas rozszerzania diety.
Głód czy inna potrzeba?
Jeśli dziecko niedawno jadło, ale ponownie jest niespokojne, może potrzebować nie tylko kolejnego posiłku.
Warto sprawdzić między innymi:
- czy potrzebuje bliskości,
- czy jest zmęczone,
- czy pieluszka wymaga zmiany,
- czy nie jest mu zbyt ciepło lub zimno,
- czy nie jest przebodźcowane,
- czy nie wykazuje objawów choroby.
Ssanie może również pełnić funkcję uspokajającą, dlatego dziecko karmione piersią może czasem szukać piersi także z potrzeby bliskości, a nie wyłącznie z głodu.
Nie należy natomiast zakładać, że płacz, podkurczanie nóg i oddawanie gazów automatycznie oznaczają kolkę. Kolka jest rozpoznaniem dotyczącym nawracających, długich epizodów płaczu u poza tym zdrowego niemowlęcia, a jej przyczyna nie jest w pełni poznana.
Nałykanie się powietrza podczas płaczu lub karmienia może zwiększać przejściowy dyskomfort i ulewanie, ale nie jest uznawane za przyczynę kolki.
Kiedy skonsultować karmienie ze specjalistą?
Warto skontaktować się z pediatrą, położną lub specjalistą laktacyjnym, jeśli:
- noworodek regularnie je mniej niż około 8 razy na dobę podczas karmienia piersią w pierwszych tygodniach,
- jest bardzo senny i trudno go obudzić na karmienie,
- ma trudność z uchwyceniem piersi lub utrzymaniem ssania,
- podczas karmienia regularnie krztusi się, sinieje lub ma trudności z oddychaniem,
- po pierwszych dniach ma mniej niż około 6 mokrych pieluszek na dobę,
- nie przybiera prawidłowo na wadze,
- żółtaczka się nasila,
- regularnie wymiotuje dużą ilość pokarmu,
- rodzic ma wrażenie, że dziecko pozostaje stale głodne mimo częstych karmień.
W takich sytuacjach warto ocenić nie tylko częstotliwość karmień, ale również sposób ssania lub karmienia z butelki, transfer mleka, masę ciała i ogólny stan dziecka.
Podsumowanie
Płacz jest późnym sygnałem głodu. Wcześniej noworodek może stawać się bardziej aktywny, szukać piersi lub butelki, otwierać usta, mlaskać i wkładać dłonie do buzi. Najlepiej reagować na te wcześniejsze sygnały zamiast czekać, aż dziecko bardzo się rozpłacze.
W pierwszych tygodniach częste karmienie, również 8-12 razy na dobę lub częściej, może być całkowicie prawidłowe. O tym, czy dziecko otrzymuje wystarczająco dużo mleka, świadczą przede wszystkim prawidłowy przyrost masy ciała, odpowiednia liczba mokrych pieluszek, skuteczne połykanie i ogólny stan dziecka.