Opuchnięta powieka u niemowlęcia lub starszego dziecka może mieć wiele przyczyn. Czasem jest wynikiem niewielkiego podrażnienia, ukąszenia owada albo alergii, ale może również towarzyszyć zakażeniu, urazowi oka lub rzadziej chorobie dotyczącej całego organizmu.
Znaczenie ma nie tylko wielkość obrzęku, ale również to, czy dotyczy jednego czy obu oczu, czy powieka jest czerwona i bolesna oraz czy pojawiają się dodatkowe objawy, takie jak gorączka, wydzielina, świąd, zaburzenia widzenia lub pogorszenie samopoczucia.
Jakie są przyczyny obrzęku powiek u dziecka?
Do częstszych przyczyn obrzęku powiek należą:
- reakcja alergiczna,
- ukąszenie owada,
- otarcie lub inny niewielki uraz,
- zapalenie spojówek,
- jęczmień lub gradówka,
- podrażnienie skóry powiek,
- zapalenie tkanek wokół oka,
- ciało obce w oku,
- niedrożność dróg łzowych u niemowlęcia.
Rzadziej obrzęk wokół oczu może być objawem choroby ogólnoustrojowej. Przykładem jest zespół nerczycowy, w którym obrzęk powiek bywa szczególnie widoczny rano i może towarzyszyć obrzękowi nóg, stóp lub brzucha.
Samego wyglądu powieki nie należy jednak wykorzystywać do samodzielnego rozpoznawania choroby nerek, tarczycy czy innych schorzeń ogólnoustrojowych.
Co może oznaczać obrzęk jednej powieki?
Jednostronny obrzęk częściej wiąże się z problemem miejscowym, na przykład:
- ukąszeniem owada,
- urazem,
- jęczmieniem lub gradówką,
- ciałem obcym,
- zakażeniem skóry i tkanek wokół oka.
Nie oznacza to jednak, że każdy jednostronny obrzęk jest niegroźny.
Szczególnej uwagi wymaga czerwona, gorąca, tkliwa i wyraźnie obrzęknięta powieka. Tak może wyglądać zapalenie tkanek przed przegrodą oczodołu. Jeśli zakażenie obejmuje głębsze tkanki oczodołu, mamy do czynienia z zapaleniem oczodołu, które jest stanem nagłym.
Co może oznaczać obrzęk obu powiek?
Obustronny, miękki i niebolesny obrzęk u dziecka, które poza tym czuje się dobrze, może być związany z reakcją alergiczną.
Jeżeli obrzęk jest najsilniejszy rano albo pojawia się również na twarzy, nogach, stopach lub brzuchu, warto skonsultować dziecko z lekarzem. Szczególnie istotne są dodatkowe objawy, takie jak:
- pieniący się mocz,
- zmniejszenie ilości oddawanego moczu,
- wyraźny przyrost masy ciała związany z zatrzymywaniem płynów,
- obrzęk innych części ciała,
- osłabienie lub pogorszenie samopoczucia.
Takie objawy mogą wymagać diagnostyki między innymi w kierunku chorób nerek.
Nie oznacza to jednak, że każde dziecko z opuchniętymi powiekami powinno mieć automatycznie wykonywaną morfologię, TSH, elektrolity, kreatyninę i pełny zestaw badań. Zakres diagnostyki ustala lekarz na podstawie wywiadu i badania dziecka.
Obrzęk powiek a alergia
Alergiczne zapalenie spojówek może powodować zaczerwienienie, łzawienie i obrzęk okolicy oczu. Najbardziej charakterystycznym objawem jest świąd, przez który dziecko często pociera oczy.
Mogą występować również:
- wodnisty katar,
- kichanie,
- pieczenie lub szczypanie oczu,
- obrzęk obu powiek,
- objawy pojawiające się po kontakcie z określonym alergenem.
Do częstych alergenów należą pyłki roślin, roztocza kurzu domowego i sierść lub naskórek zwierząt.
Nagły obrzęk powiek połączony z obrzękiem ust lub języka, problemami z oddychaniem, świszczącym oddechem albo wyraźnym osłabieniem wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
Zapalenie spojówek a opuchnięte powieki
Zapalenie spojówek może mieć podłoże wirusowe, bakteryjne lub alergiczne. Typowe objawy to zaczerwienienie oka, łzawienie, pieczenie oraz wydzielina, która może powodować sklejanie powiek.
Nie każde zapalenie spojówek wymaga antybiotyku. Antybiotyki nie działają na infekcje wirusowe ani reakcje alergiczne.
U noworodka w pierwszym miesiącu życia czerwone i klejące się oko wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.
Niedrożność dróg łzowych u niemowlęcia
Niedrożność przewodu nosowo-łzowego jest częstym problemem u niemowląt. Może powodować ciągłe łzawienie, zbieranie się łez na powierzchni oka oraz żółtawą lub zielonkawą wydzielinę na rzęsach.
Objawy często pojawiają się już w pierwszych tygodniach życia i u większości dzieci ustępują samoistnie w pierwszym roku.
Inaczej należy traktować bolesny, czerwony obrzęk w okolicy wewnętrznego kącika oka, szczególnie jeśli towarzyszy mu gorączka lub ropna wydzielina. Może to wskazywać na zapalenie woreczka łzowego i wymaga pilnej oceny lekarskiej.
Ciało obce lub uraz oka - co zrobić?
Jeżeli dziecko nagle zaczyna intensywnie łzawić, mrugać, pocierać jedno oko lub nie chce go otworzyć, przyczyną może być drobinka piasku, kurzu, rzęsa lub inne ciało obce.
Przy drobnym, luźnym zanieczyszczeniu można spróbować delikatnie przepłukać oko czystą, letnią wodą lub solą fizjologiczną.
Nie należy samodzielnie odwracać górnej powieki niemowlęcia w poszukiwaniu drobinki ani manipulować przy powierzchni oka ostrymi przedmiotami.
Jeżeli ciało obce:
- jest wbite w oko,
- wydaje się przytwierdzone do powierzchni gałki ocznej,
- jest ostre,
- dostało się do oka z dużą prędkością,
- nie daje się wypłukać,
- powoduje zaburzenia widzenia lub silny ból,
nie wolno próbować go samodzielnie usuwać. Oko wymaga pilnej oceny medycznej.
Nie należy również uciskać gałki ocznej ani zakładać ciasnego opatrunku na wbity przedmiot.
Jeśli do oka dostanie się substancja chemiczna, należy natychmiast płukać oko dużą ilością czystej, niezbyt gorącej wody przez co najmniej 20 minut i jednocześnie organizować pilną pomoc medyczną.
Czego nie robić przy podrażnionym lub opuchniętym oku?
Bez konsultacji nie należy:
- stosować kropli z antybiotykiem pozostałych po wcześniejszym leczeniu,
- stosować kropli ze steroidem,
- przemywać oka rumiankiem, herbatą lub innymi domowymi naparami,
- wprowadzać do oka kosmetyków,
- usuwać wbitego ciała obcego,
- intensywnie pocierać powieki,
- samodzielnie diagnozować alergii wyłącznie na podstawie obrzęku.
W przypadku podrażnienia najlepiej ograniczyć dotykanie oka i zadbać o czyste ręce dziecka i opiekuna.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Warto skonsultować dziecko z lekarzem, jeśli:
- obrzęk nie zmniejsza się lub się nasila,
- powieka jest czerwona, bolesna lub wyraźnie cieplejsza,
- pojawia się ropna wydzielina,
- dziecko nie chce otwierać oka,
- objawy nawracają,
- obrzęk dotyczy również innych części ciała,
- dziecko ma gorączkę lub wyraźnie gorsze samopoczucie,
- po przepłukaniu nadal ma wrażenie ciała obcego, intensywnie łzawi lub mruga.
U niemowlęcia, a szczególnie u noworodka, próg do konsultacji powinien być niższy niż u starszego dziecka.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Pilnej oceny lekarskiej wymaga obrzęk okolicy oka połączony z:
- bólem podczas poruszania okiem,
- ograniczeniem ruchów gałki ocznej,
- pogorszeniem lub zmianą widzenia,
- wytrzeszczem,
- silnym bólem oka,
- bardzo silnym bólem głowy,
- wysoką gorączką i wyraźnie złym stanem dziecka,
- światłowstrętem,
- wymiotami towarzyszącymi objawom ocznym.
Takie objawy mogą wskazywać między innymi na zapalenie oczodołu, które jest poważnym zakażeniem wymagającym szybkiego leczenia.
Natychmiastowej pomocy wymaga również poważny uraz oka, wbity przedmiot, kontakt oka z silną substancją chemiczną lub nagły obrzęk związany z trudnościami w oddychaniu.
Podsumowanie
Obrzęk powiek u dziecka może mieć wiele przyczyn - od alergii, ukąszenia owada i podrażnienia po zakażenie lub uraz. Jednostronny obrzęk częściej ma przyczynę miejscową, natomiast obustronny może pojawić się między innymi w przebiegu alergii lub, znacznie rzadziej, choroby ogólnoustrojowej.
Przy drobnym zanieczyszczeniu oka najbezpieczniejszym pierwszym krokiem jest delikatne płukanie. Nie należy samodzielnie manipulować przy oku niemowlęcia ani próbować usuwać wbitego ciała obcego.
Czerwona, bolesna i gorąca powieka z gorączką, ból przy poruszaniu okiem, zaburzenia widzenia lub wytrzeszcz wymagają pilnej oceny medycznej.