Obrzęki stóp, kostek i nóg są częste w ciąży, szczególnie w jej późniejszych miesiącach. Zwykle wynikają z zatrzymywania większej ilości płynów w organizmie oraz z ucisku rosnącej macicy na naczynia żylne, co utrudnia odpływ krwi z kończyn dolnych.
Stopniowo narastający, obustronny obrzęk nóg zazwyczaj nie jest niebezpieczny. Inaczej należy traktować nagły obrzęk twarzy lub dłoni albo obrzęk, ból i zaczerwienienie tylko jednej nogi. Takie objawy wymagają oceny medycznej.
Skąd się biorą obrzęki nóg w ciąży?
W czasie ciąży organizm zatrzymuje więcej wody niż zwykle. Jednocześnie powiększająca się macica może uciskać żyły w miednicy i utrudniać powrót krwi z nóg do serca. Sprzyja to gromadzeniu się płynu w tkankach, przede wszystkim w okolicy stóp i kostek.
Obrzęki mogą być bardziej widoczne:
- pod koniec dnia,
- w późniejszych miesiącach ciąży,
- podczas upałów,
- po długim staniu lub siedzeniu,
- po dniu spędzonym głównie w jednej pozycji.
Nie wynika to z jednej konkretnej wartości tempa wzrostu macicy ani wyłącznie z masy dziecka. Na powstawanie obrzęku wpływa jednocześnie kilka fizjologicznych zmian zachodzących w ciąży.
Kiedy obrzęk nóg jest typowy dla ciąży?
Typowy obrzęk ciążowy zwykle:
- pojawia się stopniowo,
- dotyczy obu stóp lub kostek,
- nasila się wieczorem lub podczas upału,
- zmniejsza się po odpoczynku lub uniesieniu nóg,
- nie powoduje silnego bólu ani wyraźnego zaczerwienienia jednej kończyny.
Delikatna opuchlizna dłoni również może pojawiać się w ciąży. Nagły lub wyraźnie nasilający się obrzęk dłoni, twarzy albo całego ciała wymaga jednak większej uwagi, ponieważ może występować w stanie przedrzucawkowym.
5 sposobów na zmniejszenie obrzęku nóg w ciąży
1. Regularnie się ruszaj
Długotrwałe stanie lub siedzenie może nasilać obrzęki. Warto regularnie zmieniać pozycję, spacerować i wykonywać proste ruchy stóp.
Pomocne mogą być:
- krótkie spacery,
- naprzemienne zginanie i prostowanie stóp,
- krążenia stóp w stawach skokowych,
- regularne przerwy podczas długiego siedzenia.
NHS rekomenduje między innymi wykonywanie ruchów stopą w górę i w dół oraz krążeń stóp jako prostych sposobów wspierających krążenie i zmniejszających obrzęk wokół kostek.
2. Odpoczywaj z nogami uniesionymi
Podczas odpoczynku można ułożyć nogi nieco wyżej, na przykład na poduszce lub podnóżku. Nie muszą znajdować się dokładnie „powyżej poziomu serca”, aby taka pozycja była komfortowa i pomocna.
W późniejszej ciąży odpoczynek na lewym boku może zmniejszać ucisk macicy na żyłę główną dolną i u części kobiet poprawiać komfort.
Nie trzeba jednak przez cały dzień pozostawać w jednej pozycji. Najlepiej regularnie łączyć odpoczynek z łagodnym ruchem.
3. Wybieraj wygodne ubrania i obuwie
Buty i ubrania nie powinny mocno uciskać obrzękniętych nóg. Warto unikać ciasnych pasków wokół kostek, skarpet pozostawiających głębokie ślady oraz obuwia, które po kilku godzinach staje się za ciasne.
Nie trzeba profilaktycznie kupować butów o rozmiar większych. Lepiej kierować się aktualnym dopasowaniem, stabilnością i komfortem.
W niektórych przypadkach pomocne mogą być odpowiednio dobrane podkolanówki lub rajstopy uciskowe. Jeśli obrzęki są nasilone, występują żylaki lub potrzebujesz mocniejszego stopnia kompresji, dobór produktu warto omówić z lekarzem lub położną.
4. Pij odpowiednią ilość płynów i nie eliminuj soli całkowicie
Obrzęk nóg nie oznacza, że należy ograniczać ilość wypijanych płynów. W ciąży ważne jest prawidłowe nawodnienie organizmu.
Nie ma również potrzeby eliminować soli „do minimum”. Nadmiar soli w diecie warto ograniczać zgodnie z ogólnymi zasadami zdrowego żywienia, ale bardzo restrykcyjna dieta niskosodowa nie jest standardowym sposobem leczenia fizjologicznych obrzęków w ciąży.
Nie należy także zastępować wody dużymi ilościami przypadkowych naparów ziołowych. Bezpieczeństwo części ziół w ciąży nie zostało dobrze zbadane.
5. Wypróbuj chłodzenie i ruch w wodzie
W upalne dni ulgę może przynieść chłodna, ale nie bardzo zimna woda, prysznic skierowany na nogi albo chłodny kompres.
U części kobiet pomocne jest także przebywanie lub spacerowanie w basenie. Ciśnienie wody na tkanki może zmniejszać uczucie ciężkości i obrzęk nóg.
Nie ma potrzeby dodawania do wody soli, płatków kwiatów ani innych składników. Sama chłodna woda wystarczy, jeśli przynosi ulgę.
Czy można masować spuchnięte nogi w ciąży?
Delikatny masaż może być przyjemny przy typowym, obustronnym obrzęku i uczuciu ciężkich nóg, ale nie jest koniecznym ani udowodnionym sposobem zapobiegania obrzękom.
Nie należy natomiast masować nogi, jeśli obrzęk:
- pojawił się nagle tylko po jednej stronie,
- towarzyszy mu ból lub tkliwość,
- łączy się z zaczerwienieniem lub uczuciem gorąca,
- obejmuje wyraźnie jedną łydkę lub całą jedną kończynę.
Takie objawy mogą występować przy zakrzepicy żył głębokich i wymagają pilnej konsultacji, a nie masażu.
Obrzęki a stan przedrzucawkowy
Stopniowy obrzęk obu nóg jest częsty w prawidłowej ciąży i sam w sobie nie oznacza stanu przedrzucawkowego.
Niepokojący jest przede wszystkim nagły wzrost obrzęku, szczególnie twarzy, dłoni lub stóp, zwłaszcza jeśli pojawiają się jednocześnie:
- silny ból głowy, który nie ustępuje,
- zaburzenia widzenia, takie jak zamazane widzenie lub błyski przed oczami,
- silny ból w górnej części brzucha lub pod żebrami,
- nudności lub wymioty pojawiające się w drugiej połowie ciąży,
- duszność,
- bardzo złe samopoczucie.
Jeśli w domu mierzysz ciśnienie i uzyskujesz wartość 140/90 mm Hg lub wyższą, skontaktuj się z lekarzem lub położną, szczególnie jeśli występują również wymienione objawy.
Obrzęk jednej nogi a zakrzepica
Ciąża zwiększa ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Zakrzepica pozostaje stosunkowo rzadka, ale jej objawów nie należy bagatelizować.
Zakrzepica żył głębokich zwykle powoduje objawy w jednej nodze. Mogą to być:
- nagły obrzęk jednej kończyny lub jej części,
- ból lub tkliwość, szczególnie podczas chodzenia lub stania,
- uczucie ciężkości nogi,
- zaczerwienienie,
- wyraźne ocieplenie skóry.
W takiej sytuacji należy pilnie skontaktować się z personelem medycznym.
Nagła niewyjaśniona duszność, ból lub ucisk w klatce piersiowej, odkrztuszanie krwi albo omdlenie mogą wskazywać na zatorowość płucną i wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
Czy obrzęki mogą utrzymywać się po porodzie?
Tak. Obrzęki stóp i kostek mogą być widoczne również przez pewien czas po porodzie, ponieważ organizm stopniowo usuwa dodatkowe płyny zgromadzone podczas ciąży. Zazwyczaj stopniowo ustępują w kolejnych dniach lub tygodniach.
Nie należy jednak automatycznie uznawać każdego obrzęku po porodzie za fizjologiczny. Ryzyko zakrzepicy jest najwyższe właśnie w okresie poporodowym, a stan przedrzucawkowy również może po raz pierwszy pojawić się po narodzinach dziecka.
Nagły jednostronny obrzęk nogi, duszność, ból w klatce piersiowej, nasilony ból głowy, zaburzenia widzenia lub gwałtowny obrzęk twarzy i dłoni wymagają pilnej oceny także po porodzie.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Pilnie skontaktuj się z lekarzem, położną lub porodówką, jeśli:
- obrzęk nagle i wyraźnie się nasila,
- puchnie twarz lub dłonie, szczególnie wraz z bólem głowy lub zaburzeniami widzenia,
- jedna noga jest wyraźnie bardziej obrzęknięta, bolesna, ciepła lub zaczerwieniona,
- pojawia się silny ból pod żebrami lub w górnej części brzucha,
- pojawia się nasilona duszność,
- ciśnienie wynosi 140/90 mm Hg lub więcej.
Nagła duszność, silny ból w klatce piersiowej, krwioplucie lub utrata przytomności wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia należy zadzwonić pod numer 112.
Podsumowanie
Stopniowo narastająca opuchlizna obu stóp i kostek jest częstym objawem ciąży, szczególnie pod koniec dnia i w późniejszych miesiącach. Pomóc mogą regularny ruch, odpoczynek z uniesionymi nogami, wygodne obuwie, prawidłowe nawodnienie oraz w wybranych przypadkach odpowiednio dobrana kompresja.
Nagłego obrzęku twarzy i dłoni ani jednostronnego, bolesnego obrzęku nogi nie należy jednak traktować jak zwykłej opuchlizny ciążowej. Mogą to być objawy stanu przedrzucawkowego lub zakrzepicy i wymagają szybkiej oceny medycznej.