Skóra dziecka wymaga ochrony przed nadmiernym promieniowaniem ultrafioletowym przez cały okres dzieciństwa. Podstawą są cień, odpowiednia odzież, nakrycie głowy i okulary przeciwsłoneczne, a kosmetyk z filtrem powinien uzupełniać te metody na odsłoniętych obszarach skóry.
W kosmetykach przeciwsłonecznych stosuje się między innymi filtry organiczne oraz mineralne. Oba rodzaje mogą zapewniać skuteczną ochronę, jeśli produkt chroni zarówno przed UVA, jak i UVB, ma odpowiednio wysoki SPF i jest prawidłowo stosowany.
Czym jest promieniowanie UV?
Promieniowanie ultrafioletowe, czyli UV, jest częścią promieniowania elektromagnetycznego. Naturalnym źródłem UV jest przede wszystkim Słońce.
Poziom promieniowania docierającego do powierzchni Ziemi zależy między innymi od:
- pory dnia,
- pory roku,
- szerokości geograficznej,
- wysokości nad poziomem morza,
- zachmurzenia,
- warstwy ozonowej,
- odbicia promieniowania od wody, piasku czy śniegu.
Praktycznym wskaźnikiem intensywności promieniowania jest indeks UV. Gdy wynosi 3 lub więcej, należy stosować odpowiednie metody ochrony przeciwsłonecznej.
Czym różnią się UVA, UVB i UVC?
Promieniowanie UVA
UVA stanowi większość promieniowania UV docierającego do powierzchni Ziemi. Wnika w skórę głębiej niż UVB i przyczynia się między innymi do fotostarzenia oraz uszkodzeń komórek związanych z rozwojem nowotworów skóry.
Typowe szyby zatrzymują większość UVB, ale część UVA może przenikać przez szkło. Nie jest jednak prawidłowe twierdzenie, że natężenie UVA pozostaje takie samo niezależnie od pory dnia i roku. Poziom całkowitego promieniowania UV zmienia się wraz z warunkami środowiskowymi.
Promieniowanie UVB
UVB dociera głównie do bardziej powierzchownych warstw skóry. Jest silnie związane z powstawaniem oparzeń słonecznych, ale również uszkadza DNA i zwiększa ryzyko nowotworów skóry.
Nie należy przypisywać opalenizny wyłącznie UVB. Zarówno UVA, jak i UVB mogą uczestniczyć w procesach prowadzących do zmiany koloru skóry i jej uszkodzenia.
Promieniowanie UVC
UVC ma krótszą długość fali i jest bardzo szkodliwe biologicznie, ale naturalne promieniowanie UVC ze Słońca jest pochłaniane przez atmosferę i nie dociera do powierzchni Ziemi.
Jak promieniowanie UV wpływa na skórę dziecka?
Dzieci wymagają szczególnie konsekwentnej ochrony przed nadmiernym promieniowaniem UV. Oparzenia słoneczne w dzieciństwie są związane ze zwiększonym ryzykiem nowotworów skóry w późniejszym życiu.
Nadmierna ekspozycja może powodować:
- oparzenie słoneczne,
- uszkodzenia DNA komórek skóry,
- przebarwienia,
- uszkodzenia oczu,
- przedwczesne starzenie skóry w przyszłości,
- zwiększenie ryzyka nowotworów skóry.
Nie ma potrzeby określania skóry dziecka jako pozbawionej mechanizmów ochronnych. Dzieci mają melaninę i funkcjonującą barierę skórną, jednak naturalna ochrona nie jest wystarczająca podczas intensywnej lub długiej ekspozycji na UV.
Nie ma również podstaw, aby przypisywać pojedynczemu oparzeniu dokładnie 200-300% wzrostu ryzyka czerniaka. Ryzyko zależy od wielu czynników, a najważniejszym praktycznym wnioskiem jest unikanie oparzeń przez całe dzieciństwo.
Filtry mineralne i organiczne - czym się różnią?
Filtry przeciwsłoneczne można podzielić między innymi na mineralne i organiczne. Określenie „organiczny” odnosi się w tym przypadku do budowy chemicznej substancji i nie oznacza certyfikowanej uprawy organicznej ani „naturalnego kosmetyku”.
Filtry mineralne
Do filtrów mineralnych zalicza się przede wszystkim tlenek cynku i dwutlenek tytanu. Nie działają one wyłącznie jak lustro odbijające promieniowanie. Większość energii UV również pochłaniają, a część dodatkowo rozpraszają i odbijają.
Filtry organiczne
Filtry organiczne pochłaniają energię promieniowania UV i przekształcają ją w inną formę energii. W zależności od zastosowanego zestawu mogą zapewniać ochronę przed UVA, UVB lub obiema częściami spektrum.
Nie można stwierdzić, że filtry organiczne nie powodują reakcji alergicznych. Każda formulacja kosmetyczna może być u konkretnej osoby źle tolerowana. Jednocześnie nowoczesny, odpowiednio przebadany produkt z filtrami organicznymi może być przeznaczony również do skóry wrażliwej lub skłonnej do atopii.
Nie ma potrzeby wybierania produktu wyłącznie na podstawie kategorii filtra. Ważniejsze są skuteczna ochrona UVA i UVB, wysoki SPF, tolerancja skóry oraz prawidłowe stosowanie.
Jaki SPF wybrać dla dziecka?
SPF, czyli Sun Protection Factor, określa poziom ochrony przede wszystkim przed promieniowaniem UVB odpowiedzialnym za oparzenia słoneczne.
SPF nie informuje, przez ile godzin można bezpiecznie przebywać na słońcu. Nie oznacza na przykład, że zastosowanie SPF 50 pozwala pozostawać na słońcu 50 razy dłużej.
Ryzyko oparzenia zależy także od:
- pory dnia,
- indeksu UV,
- szerokości geograficznej,
- ilości nałożonego produktu,
- pływania i pocenia,
- ocierania skóry ręcznikiem lub ubraniem.
Dla dzieci warto wybierać kosmetyk zapewniający wysoką lub bardzo wysoką ochronę, chroniący zarówno przed UVA, jak i UVB oraz odpowiedni dla ich skóry.
SPF 30 zatrzymuje około 97% UVB w warunkach testowych, a wyższe SPF zapewniają nieco większy poziom ochrony. Żaden kosmetyk nie blokuje 100% promieniowania, dlatego wysoki SPF nie zastępuje cienia i ubrania.
Jak chronić przed słońcem niemowlę?
U dzieci poniżej 6. miesiąca życia podstawą ochrony powinno być unikanie bezpośredniego słońca.
Najważniejsze są:
- cień,
- lekkie ubranie osłaniające skórę,
- kapelusz osłaniający twarz, uszy i kark,
- unikanie przegrzewania.
Jeśli niewielkiego odsłoniętego obszaru skóry nie można zabezpieczyć ubraniem lub cieniem, część aktualnych zaleceń pediatrycznych dopuszcza zastosowanie niewielkiej ilości odpowiedniego kosmetyku przeciwsłonecznego.
Po ukończeniu 6. miesiąca życia preparat przeciwsłoneczny można stosować na odsłonięte obszary skóry zgodnie z instrukcją produktu, nadal łącząc go z cieniem i odzieżą.
Jak skutecznie chronić dziecko przed słońcem?
Najskuteczniejsza ochrona nie opiera się wyłącznie na kremie z filtrem.
- Sprawdzaj aktualny indeks UV.
- Wybieraj cień, szczególnie podczas wysokiego indeksu UV.
- Ograniczaj pobyt w intensywnym słońcu w godzinach około południowych.
- Zakładaj lekkie ubranie osłaniające skórę.
- Wybieraj kapelusz z szerokim rondem.
- Stosuj okulary zapewniające ochronę UVA i UVB.
- Na odsłoniętą skórę stosuj odpowiedni kosmetyk przeciwsłoneczny.
Kolor ubrania nie jest najważniejszym wyznacznikiem ochrony UV. Znaczenie mają również gęstość splotu, materiał i konstrukcja ubrania. Dodatkowym ułatwieniem mogą być ubrania oznaczone współczynnikiem UPF.
Jak prawidłowo stosować krem z filtrem?
Kosmetyk przeciwsłoneczny należy nakładać obficie i równomiernie na odsłoniętą skórę przed ekspozycją. Zbyt mała ilość produktu obniża rzeczywisty poziom ochrony.
Należy pamiętać między innymi o:
- uszach,
- karku,
- ramionach,
- dłoniach,
- grzbietach stóp,
- skórze przy krawędziach ubrania.
Aplikację należy ponawiać zgodnie z instrukcją producenta, zwykle co około 2 godziny oraz po pływaniu, intensywnym spoceniu się i wytarciu skóry ręcznikiem.
Jeśli stosujesz spray, nie rozpylaj go bezpośrednio na twarz dziecka. Najpierw nanieś produkt na dłonie, a następnie ostrożnie rozprowadź go na skórze, omijając okolice oczu i ust.
Jak zadbać o skórę dziecka po pobycie na słońcu?
Po powrocie można delikatnie zmyć ze skóry pozostałości kosmetyku przeciwsłonecznego, potu, piasku, soli lub chloru.
Jeżeli skóra jest sucha, można zastosować odpowiedni dla wieku preparat nawilżający lub emolient.
Kosmetyk nawilżający może poprawiać komfort suchej skóry, ale nie cofa uszkodzeń wywołanych promieniowaniem UV i nie leczy oparzenia słonecznego.
Jeżeli doszło do oparzenia, dziecko należy natychmiast przenieść z bezpośredniego słońca. Skórę można delikatnie chłodzić chłodną wodą. Nie należy stosować bezpośrednio lodu ani przebijać pęcherzy.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Oparzenie słoneczne u małego dziecka warto traktować szczególnie ostrożnie.
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli:
- oparzenie dotyczy niemowlęcia,
- zmiany obejmują dużą powierzchnię skóry,
- pojawiają się pęcherze,
- dziecko ma silny ból,
- pojawia się gorączka, dreszcze lub wyraźne osłabienie,
- dziecko ma objawy odwodnienia,
- po zastosowaniu kosmetyku pojawia się nasilony obrzęk lub wysypka.
Pilnej pomocy wymaga dziecko z zaburzeniami świadomości, trudnościami w oddychaniu, znacznym przegrzaniem, omdleniem lub innymi objawami ciężkiego pogorszenia stanu ogólnego.
Podsumowanie
Zarówno UVA, jak i UVB mogą uszkadzać skórę i zwiększać ryzyko nowotworów skóry. Filtry mineralne i organiczne działają nieco inaczej, ale oba rodzaje mogą zapewniać skuteczną ochronę, jeśli produkt chroni w szerokim zakresie UVA i UVB i jest prawidłowo stosowany.
SPF nie określa czasu bezpiecznego przebywania na słońcu. Podstawą ochrony dziecka pozostają cień, odpowiednie ubranie i nakrycie głowy, a kosmetyk przeciwsłoneczny powinien uzupełniać te metody na odsłoniętych obszarach skóry.