Warto obserwować nie tylko wygląd skóry, ale również świąd, pocieranie twarzy, problemy ze snem, nawracający charakter zmian i ich lokalizację. Diagnozę powinien potwierdzić pediatra lub dermatolog.
Co oznacza skóra skłonna do atopii?
Atopia oznacza wrodzoną skłonność organizmu do rozwoju chorób atopowych, takich jak atopowe zapalenie skóry, astma lub alergiczny nieżyt nosa. Sama sucha skóra nie oznacza jeszcze, że dziecko ma AZS.
Atopowe zapalenie skóry jest przewlekłą, nawrotową chorobą zapalną skóry. Jej rozwój wiąże się między innymi z predyspozycją genetyczną, funkcjonowaniem bariery naskórkowej, odpowiedzią układu odpornościowego oraz wpływem czynników środowiskowych.
Nie istnieje domowy test, który pozwalałby jednoznacznie określić, czy skóra dziecka jest atopowa. Lekarz ocenia cały obraz objawów, ich historię, lokalizację zmian, występowanie świądu i chorób atopowych w rodzinie.
Pierwsze objawy AZS u niemowlaka
AZS może rozpocząć się już w okresie niemowlęcym, ale nie musi pojawić się dokładnie w drugim miesiącu życia. Początek i przebieg choroby są indywidualne.
Do objawów, które mogą wskazywać na atopowe zapalenie skóry u niemowlaka, należą:
- sucha, szorstka lub łuszcząca się skóra,
- nawracające swędzące plamy lub grudki,
- zmiany na policzkach, czole lub owłosionej skórze głowy,
- zmiany na tułowiu albo zewnętrznych częściach rąk i nóg,
- pocieranie twarzy o pościel, ubranie lub ciało opiekuna,
- rozdrażnienie i problemy ze snem związane ze świądem,
- pęknięcia, przeczosy, sączenie lub strupy przy bardziej nasilonych zmianach.
Na jasnej skórze zmiany mogą być różowe lub czerwone. Na ciemniejszych odcieniach skóry mogą przyjmować kolor fioletowy, szary lub brunatny, czasem bez wyraźnego zaczerwienienia. Istotna może być również zmiana struktury skóry, na przykład pojawienie się drobnych grudek lub szorstkich obszarów.
Czy czerwone policzki oznaczają AZS?
Czerwone policzki po śnie, spacerze, karmieniu lub intensywnym płaczu nie muszą oznaczać atopowego zapalenia skóry. Zaczerwienienie może być związane między innymi z:
- przegrzaniem,
- zimnym lub suchym powietrzem,
- kontaktem skóry ze śliną, mlekiem albo jedzeniem,
- tarciem o pościel lub ubranie,
- reakcją na kosmetyk, detergent lub tkaninę,
- potówkami albo inną chorobą skóry.
Bardziej charakterystyczne dla AZS jest połączenie nawracających zmian ze świądem, suchością oraz szorstkością skóry. Sam wygląd policzków nie pozwala jednak postawić diagnozy.
Czy AZS występuje rodzinnie?
Ryzyko atopowego zapalenia skóry może być większe, gdy u rodziców lub rodzeństwa występują albo występowały:
- atopowe zapalenie skóry,
- astma,
- alergiczny nieżyt nosa.
Rodzinne występowanie chorób atopowych jest ważną informacją dla lekarza, ale nie przesądza o tym, że dziecko zachoruje. AZS może pojawić się także u dziecka, u którego w najbliższej rodzinie nie rozpoznano chorób atopowych.
Nie ma obecnie wystarczających podstaw, aby zapewniać, że stosowanie emolientu u każdego zdrowego noworodka zapobiegnie rozwojowi AZS lub zmniejszy ryzyko choroby o określony procent. Emolienty pozostają natomiast ważnym elementem pielęgnacji skóry suchej oraz postępowania u dzieci z rozpoznanym AZS.
Jak może wyglądać zaostrzenie AZS?
Podczas zaostrzenia skóra może stać się bardziej sucha, swędząca, szorstka i obrzęknięta. Zmiany mogą obejmować plamy, grudki, drobne pęcherzyki, pęknięcia i powierzchowne nadżerki powstałe wskutek drapania.
Pęcherzyki mogą pękać i uwalniać przezroczysty płyn, który następnie zasycha. Sączenie i tworzenie się strupów może występować w przebiegu zaostrzenia, ale może również wskazywać na zakażenie skóry. Szczególnie niepokojące są żółtawe strupy, ropa, nasilony ból, obrzęk, gorączka lub szybkie rozszerzanie się zmian.
Nie należy zapewniać, że zmiany na pewno nie pozostawią żadnych śladów. Po ustąpieniu zaostrzenia skóra może być przez pewien czas jaśniejsza lub ciemniejsza. Długotrwałe drapanie może powodować jej pogrubienie, pękanie i zwiększać ryzyko zakażenia.
Jak ograniczyć uszkodzenia skóry spowodowane drapaniem?
- Regularnie skracaj paznokcie dziecka.
- Wybieraj miękkie, luźne ubrania, które nie zwiększają tarcia.
- Unikaj przegrzewania dziecka.
- Stosuj emolient zgodnie z zaleceniem lekarza i instrukcją produktu.
- Nie nakładaj na zmiany domowych mieszanek ani olejków eterycznych.
- Jeżeli świąd zakłóca sen, skonsultuj sposób postępowania z pediatrą.
Jak pielęgnować suchą skórę dziecka?
Jeżeli skóra dziecka jest sucha lub lekarz rozpoznał AZS, podstawą codziennej pielęgnacji jest regularne stosowanie odpowiednio dobranego emolientu. Pomaga on ograniczać suchość i utratę wody z naskórka, ale nie jest lekiem przeciwzapalnym.
W codziennej pielęgnacji warto:
- kąpać dziecko krótko w letniej, a nie gorącej wodzie,
- unikać mydła, silnych detergentów i intensywnie perfumowanych produktów,
- delikatnie osuszać skórę bez pocierania,
- nakładać emolient niedługo po kąpieli,
- rozprowadzać produkt łagodnymi ruchami zamiast intensywnie go wcierać,
- kontynuować pielęgnację również w okresach, gdy skóra wygląda lepiej,
- przerwać stosowanie produktu, który powoduje pieczenie lub wyraźne nasilenie zmian.
Do codziennej pielęgnacji skóry suchej i skłonnej do atopii można wykorzystać Krem uzupełniający lipidy Stelatopia+ na ciało. Do pielęgnacji skóry twarzy niemowlęcia przeznaczony jest Krem emolient do twarzy Stelatopia®. Produkty należy stosować zgodnie z instrukcją na opakowaniu oraz indywidualnymi zaleceniami lekarza.
Kosmetyki mogą wspierać pielęgnację i komfort suchej skóry, ale nie służą do diagnozowania ani leczenia atopowego zapalenia skóry. Podczas aktywnego zaostrzenia konieczne może być zastosowanie produktu leczniczego przepisanego przez lekarza.
Alergia pokarmowa a AZS
AZS nie oznacza automatycznie, że dziecko ma alergię pokarmową. Większość dzieci z łagodnym atopowym zapaleniem skóry nie wymaga rutynowego wykonywania testów alergicznych.
Podejrzenie alergii warto omówić z lekarzem, gdy:
- po zjedzeniu konkretnego pokarmu występują natychmiastowe objawy, takie jak pokrzywka, obrzęk, wymioty lub kaszel,
- umiarkowane albo ciężkie AZS nie poprawia się mimo prawidłowej pielęgnacji i leczenia,
- objawom skórnym towarzyszą nawracające problemy ze strony układu pokarmowego,
- dziecko nie przybiera prawidłowo na wadze.
Nie należy samodzielnie eliminować z diety dziecka mleka, jaj, pszenicy ani innych podstawowych produktów. Dieta eliminacyjna powinna być wprowadzana wyłącznie po konsultacji z lekarzem i, w razie potrzeby, dietetykiem.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Umów konsultację z pediatrą lub dermatologiem, jeśli:
- zmiany skórne nawracają lub nie ustępują mimo łagodnej pielęgnacji,
- skóra jest bardzo sucha, popękana albo wyraźnie swędzi,
- dziecko intensywnie pociera skórę lub regularnie budzi się z powodu dyskomfortu,
- zmiany obejmują twarz, powieki lub dużą powierzchnię ciała,
- nie masz pewności, czy jest to AZS, podrażnienie, alergia kontaktowa lub inny problem skórny,
- dotychczas zalecone leczenie nie przynosi poprawy.
Pilnej konsultacji wymagają:
- nagłe i szybkie pogorszenie zmian,
- sączenie, ropa, żółte strupy lub liczne pęcherze,
- ból, ucieplenie i obrzęk skóry,
- gorączka, osłabienie lub wyraźnie gorsze samopoczucie dziecka,
- grupy podobnych do siebie, bolesnych pęcherzyków albo drobnych nadżerek.
Natychmiastowej pomocy medycznej wymaga obrzęk ust, języka lub gardła, trudność w oddychaniu, wiotkość albo utrata przytomności po kontakcie z pokarmem lub inną substancją.
Podsumowanie
Sucha i zaczerwieniona skóra dziecka nie zawsze oznacza atopowe zapalenie skóry. Na AZS mogą wskazywać przede wszystkim nawracający świąd, szorstkość, łuszczenie oraz charakterystyczna lokalizacja zmian.
Rodzinne występowanie AZS, astmy lub alergicznego nieżytu nosa zwiększa prawdopodobieństwo choroby, ale nie pozwala samodzielnie postawić diagnozy. Nie potwierdzono również, że stosowanie emolientów od urodzenia zapobiega rozwojowi AZS u każdego dziecka.
Regularna pielęgnacja emolientowa może ograniczać suchość i wspierać komfort skóry. Nawracające, swędzące, sączące się lub szybko pogarszające zmiany powinien ocenić lekarz.