Metoda nie oznacza jednak, że niemowlę samo wybiera jadłospis i pory posiłków. To opiekun odpowiada za wybór bezpiecznego, różnorodnego jedzenia oraz organizację posiłku, natomiast dziecko może zdecydować, czy chce spróbować produktu i jaka ilość odpowiada jego aktualnemu apetytowi.
Czym jest metoda BLW?
Skrót BLW pochodzi od angielskiego określenia baby-led weaning. W języku polskim często rozwija się go jako „Bobas Lubi Wybór”, choć nie jest to dosłowne tłumaczenie angielskiej nazwy.
W klasycznym podejściu BLW dziecko od początku rozszerzania diety otrzymuje miękkie kawałki jedzenia, które może samodzielnie chwycić, zamiast być karmione wyłącznie gładkimi przecierami podawanymi łyżeczką.
Niemowlę może w ten sposób:
- poznawać wygląd, zapach i strukturę produktów,
- ćwiczyć chwytanie i przenoszenie jedzenia do ust,
- uczyć się odgryzania, żucia i przesuwania pokarmu w jamie ustnej,
- uczestniczyć we wspólnych posiłkach,
- reagować na własne sygnały głodu i sytości.
Na początku znaczna część jedzenia może zostać zgnieciona, upuszczona lub rozsmarowana. Jest to naturalny element nauki, ale każdy posiłek powinien odbywać się pod stałym nadzorem osoby dorosłej.
BLW a karmienie responsywne
BLW nie jest jedynym sposobem karmienia zgodnym z potrzebami dziecka. Zasady karmienia responsywnego można stosować również podczas podawania jedzenia łyżeczką.
W karmieniu responsywnym opiekun:
- proponuje posiłki o odpowiednich porach,
- wybiera produkty i ich bezpieczną formę,
- obserwuje sygnały głodu i sytości,
- zachęca do próbowania, ale nie zmusza,
- nie rozprasza dziecka ekranem, aby zjadło więcej,
- akceptuje odmowę i zakończenie posiłku.
Dziecko nie powinno decydować, że podczas każdego posiłku zje wyłącznie jeden ulubiony produkt. Może natomiast wybierać spośród bezpiecznych propozycji przygotowanych przez rodzica i decydować o ilości jedzenia.
Od kiedy można rozpocząć BLW?
Rozszerzanie diety zwykle rozpoczyna się około szóstego miesiąca życia, gdy mleko mamy lub mleko modyfikowane przestają samodzielnie pokrywać wszystkie potrzeby żywieniowe dziecka.
Nie należy kierować się wyłącznie datą w kalendarzu. Dziecko musi wykazywać gotowość rozwojową do przyjmowania pokarmów innych niż mleko.
BLW nie powinno być rozpoczynane przed ukończeniem czwartego miesiąca życia. U wcześniaków oraz dzieci z zaburzeniami rozwoju, napięcia mięśniowego, karmienia lub połykania moment rozpoczęcia powinien zostać ustalony z lekarzem.
Jak rozpoznać gotowość dziecka?
Do ważnych oznak gotowości należą:
- stabilne utrzymywanie głowy i szyi,
- zdolność pozostawania w pionowej, stabilnej pozycji podczas posiłku,
- sięganie po przedmioty i kierowanie ich do ust,
- koordynowanie ruchów oczu, dłoni i ust,
- połykanie jedzenia zamiast automatycznego wypychania go językiem,
- zainteresowanie posiłkiem i otwieranie ust na widok jedzenia.
Dziecko nie musi umieć samodzielnie przejść do siadu z pozycji leżącej. Powinno jednak potrafić utrzymać stabilną, wyprostowaną pozycję w odpowiednio dopasowanym krzesełku, bez osuwania się na bok i zapadania tułowia.
Samo wkładanie zabawek do ust, częstsze budzenie się w nocy lub obserwowanie jedzących rodziców nie są wystarczającymi oznakami gotowości.
Czy dziecko musi mieć zęby?
Brak zębów nie wyklucza rozpoczęcia BLW. Niemowlę może rozgniatać wiele miękkich produktów dziąsłami.
Znacznie ważniejsza jest konsystencja jedzenia. Produkt powinien być na tyle miękki, aby można go było łatwo rozgnieść językiem o podniebienie lub ścisnąć pomiędzy palcami.
Zęby nie sprawiają również, że dziecko może bezpiecznie jeść dowolne twarde produkty. Całe orzechy, surowa marchew, twarde kawałki jabłka i inne produkty stwarzające ryzyko zadławienia pozostają niewskazane.
Jak zacząć rozszerzanie diety metodą BLW?
Pierwsze posiłki nie muszą być duże. Na początku ich celem jest przede wszystkim nauka jedzenia i poznawanie nowych produktów, a mleko nadal pozostaje podstawowym elementem żywienia niemowlęcia.
Podczas pierwszych prób:
- posadź dziecko stabilnie i pionowo w krzesełku,
- upewnij się, że jest wypoczęte i nie jest bardzo głodne,
- podaj niewielką liczbę miękkich produktów,
- połóż jedzenie przed dzieckiem i pozwól mu samodzielnie po nie sięgnąć,
- nie wkładaj kawałków do ust dziecka,
- nie wyciągaj jedzenia palcami z jego jamy ustnej, jeśli swobodnie oddycha,
- pozwól mu zakończyć posiłek, gdy traci zainteresowanie.
Nie należy zostawiać dziecka samego nawet na chwilę. Opiekun powinien siedzieć blisko i obserwować sposób oddychania, połykania oraz zachowanie niemowlęcia.
Jak przygotowywać jedzenie dla niemowlęcia?
Na początku produkty powinny być miękkie i na tyle długie, aby dziecko mogło utrzymać je w zamkniętej dłoni, a część kawałka nadal wystawała ponad pięść.
Można podawać między innymi:
- ugotowane do miękkości różyczki brokułu lub kalafiora,
- miękkie paski batata, ziemniaka, dyni albo cukinii,
- dojrzałego banana, gruszkę, brzoskwinię lub awokado,
- dobrze ugotowane jajko,
- miękkie paski mięsa lub rozdrobnione mięso w miękkim kotleciku,
- rybę dokładnie pozbawioną ości,
- miękkie kawałki tofu,
- ugotowany makaron o odpowiednim kształcie,
- miękkie placki bez dodatku soli i cukru,
- pastę z fasoli, soczewicy lub ciecierzycy podaną na miękkim kawałku jedzenia.
Surowe warzywa nie są automatycznie właściwymi przekąskami BLW. Twarda marchew, surowe jabłko i podobne produkty powinny zostać ugotowane, starte, bardzo cienko pokrojone lub przygotowane w innej formie dopasowanej do umiejętności dziecka.
Wraz z rozwojem chwytu pęsetowego można podawać mniejsze, miękkie kawałki, które dziecko potrafi samodzielnie podnieść palcem wskazującym i kciukiem.
Jak zadbać o wartość odżywczą posiłków?
BLW nie powinno ograniczać się do podawania owoców i gotowanych warzyw. Niemowlę ma mały żołądek, dlatego potrzebuje produktów o odpowiedniej wartości energetycznej i odżywczej.
W każdym głównym posiłku warto uwzględnić:
- produkt będący źródłem żelaza,
- produkt dostarczający energii,
- warzywo lub owoc.
Źródła żelaza
Regularnie proponuj między innymi:
- mięso,
- ryby,
- jajka,
- fasolę, soczewicę i ciecierzycę,
- tofu,
- produkty zbożowe wzbogacane w żelazo.
Roślinne źródła żelaza warto łączyć z warzywami lub owocami zawierającymi witaminę C.
Źródła energii i tłuszczu
Do posiłków można dodawać:
- olej rzepakowy lub oliwę,
- awokado,
- jogurt naturalny o pełnej zawartości tłuszczu, jeśli jest tolerowany,
- gładkie pasty orzechowe podawane w bezpiecznej formie,
- mielone nasiona,
- jajka i tłuste ryby.
Dieta niemowlęcia nie powinna być niskotłuszczowa. Jednocześnie nie należy zagęszczać każdego posiłku dużą ilością tłuszczu bez uwzględnienia całego jadłospisu.
Jak wprowadzać produkty alergizujące?
Po rozpoczęciu rozszerzania diety nie należy profilaktycznie opóźniać jaj, orzeszków ziemnych, produktów mlecznych, pszenicy, ryb, soi, sezamu ani innych częstych alergenów.
Nowy alergen najlepiej:
- podać, gdy dziecko jest zdrowe,
- wprowadzić w pierwszej części dnia,
- zacząć od małej ilości,
- podawać bez drugiego nowego alergenu podczas tego samego posiłku,
- po dobrej tolerancji regularnie uwzględniać w diecie.
Orzeszki ziemne i orzechy należy podawać w postaci gładkiej pasty rozcieńczonej lub cienko rozsmarowanej na miękkim jedzeniu. Nie wolno podawać całych orzechów ani gęstej porcji masła orzechowego na łyżeczce.
Jajko powinno być dobrze ugotowane. Ryba musi być poddana pełnej obróbce termicznej i dokładnie oczyszczona z ości.
W przypadku ciężkiego AZS, potwierdzonej alergii na jajko albo wcześniejszej reakcji po pokarmie sposób wprowadzenia orzeszków ziemnych należy wcześniej omówić z lekarzem.
Krztuszenie a zadławienie – czym się różnią?
Krztuszenie
Krztuszenie jest odruchem ochronnym i często pojawia się podczas nauki jedzenia. Dziecko może:
- głośno kaszleć,
- wydawać odgłosy,
- mieć odruch wymiotny,
- wysuwać język,
- zaczerwienić się,
- samodzielnie wypluć kawałek jedzenia.
Jeżeli dziecko głośno kaszle i swobodnie nabiera powietrza, należy zachować spokój i pozwolić mu pracować nad przesunięciem pokarmu. Wkładanie palców do ust może przesunąć jedzenie głębiej.
Zadławienie
Zadławienie oznacza częściowe lub całkowite zablokowanie dróg oddechowych. Dziecko może:
- nie być w stanie oddychać,
- nie móc kaszleć ani płakać,
- nie wydawać dźwięków,
- sinieć wokół ust lub na błonach śluzowych,
- stać się wiotkie lub stracić przytomność.
Zadławienie wymaga natychmiastowego udzielenia pierwszej pomocy i wezwania pomocy ratunkowej. Opiekunowie powinni przed rozpoczęciem rozszerzania diety poznać zasady pierwszej pomocy u niemowląt podczas praktycznego, wiarygodnego szkolenia.
Jakich produktów nie podawać w metodzie BLW?
Metoda BLW nie oznacza podawania niemowlęciu wszystkich potraw z rodzinnego stołu bez zmiany ich formy.
Należy unikać:
- całych orzechów i twardych nasion,
- popcornu,
- całych winogron i pomidorków koktajlowych,
- okrągłych plasterków parówek i kiełbasy,
- surowej marchewki i twardych kawałków jabłka,
- twardych cukierków, żelków, pianek i gumy do żucia,
- dużych kawałków twardego sera lub mięsa,
- łyżki gęstego masła orzechowego,
- produktów z pestkami, ośćmi lub kośćmi,
- jedzenia podawanego na ostrych patyczkach,
- surowego mięsa, ryb, owoców morza i niedogotowanych jaj,
- niepasteryzowanego mleka i jego przetworów,
- miodu przed ukończeniem 12. miesiąca życia,
- posiłków z dodatkiem soli i cukru.
Winogrona i pomidorki koktajlowe należy kroić wzdłuż na cztery części. Parówki powinny być krojone wzdłuż, a nie w okrągłe plasterki. Twarde warzywa i owoce trzeba odpowiednio ugotować, zetrzeć lub zmiękczyć.
Dziecko powinno jeść wyłącznie w stabilnej pozycji siedzącej. Nie należy podawać jedzenia podczas leżenia, raczkowania, spaceru w wózku ani jazdy samochodem.
Zalety i ograniczenia metody BLW
Możliwe zalety
BLW może:
- zachęcać dziecko do aktywnego udziału w posiłku,
- wspierać ćwiczenie chwytu i koordynacji ręka–oko,
- umożliwiać poznawanie różnych konsystencji,
- ułatwiać wspólne jedzenie z rodziną,
- wspierać reagowanie na sygnały głodu i sytości, jeśli rodzic nie wywiera presji.
Ograniczenia i ryzyka
BLW wymaga:
- bardzo dokładnego przygotowania produktów,
- stałego nadzoru podczas jedzenia,
- regularnego podawania źródeł żelaza i energii,
- zaakceptowania bałaganu i niewielkiej ilości faktycznie zjadanego pokarmu na początku,
- indywidualnego dostosowania przy trudnościach rozwojowych lub żywieniowych.
Nie ma wystarczających dowodów, aby zapewniać, że BLW zapobiega otyłości, gwarantuje brak wybiórczości pokarmowej, rozwija większą samodzielność albo jest korzystniejsze od prawidłowo prowadzonego karmienia łyżeczką.
Dostępne badania wskazują, że prawidłowo prowadzona metoda, obejmująca zasady ograniczania ryzyka zadławienia i odpowiednią wartość odżywczą, nie musi wiązać się z większym ryzykiem zadławienia, niedoboru żelaza czy zaburzeń wzrastania. Dowody są jednak nadal ograniczone i dotyczą często zmodyfikowanej wersji BLW.
Czy można łączyć BLW z karmieniem łyżeczką?
Nie trzeba wybierać wyłącznie jednej metody. Można łączyć miękkie kawałki jedzenia z posiłkami podawanymi łyżeczką, zachowując zasady karmienia responsywnego.
Łyżeczką można podawać między innymi:
- owsiankę,
- jogurt naturalny,
- gęstą zupę,
- kaszkę,
- pastę z nasion roślin strączkowych,
- inne pokarmy, których nie da się bezpiecznie chwycić dłonią.
Dziecko może próbować samodzielnie trzymać naładowaną przez opiekuna łyżeczkę. Można też delikatnie je karmić, obserwując, czy otwiera usta, pochyla się w stronę jedzenia i nadal jest zainteresowane posiłkiem.
Nie należy przesuwać łyżeczki za zamknięte usta, wycierać jedzenia o górną wargę ani namawiać dziecka do zjedzenia określonej liczby porcji.
Jak delikatnie oczyścić skórę po posiłku?
Kontakt jedzenia i śliny ze skórą wokół ust może powodować przejściowe podrażnienie, szczególnie u dzieci ze skórą suchą lub skłonną do atopii.
Po posiłku najlepiej:
- usunąć resztki jedzenia miękką ściereczką zwilżoną wodą,
- delikatnie przykładać materiał zamiast intensywnie pocierać skórę,
- osuszyć twarz i dłonie,
- w razie potrzeby zastosować dobrze tolerowany kosmetyk pielęgnacyjny.
Kompostowalne chusteczki nawilżane z wodą Mustela są przeznaczone do oczyszczania twarzy, dłoni i okolic pieluszkowych od urodzenia i nie wymagają spłukiwania. Mogą być wygodnym rozwiązaniem poza domem, ale nie są niezbędne po każdym posiłku.
Woda oczyszczająca bez spłukiwania z organicznym awokado jest przeznaczona do oczyszczania twarzy, ciała i okolic pieluszkowych. Należy nanieść ją na wacik i delikatnie oczyścić skórę, unikając pocierania.
Produktów nie należy stosować wewnątrz jamy ustnej. Jeśli po użyciu pojawia się pieczenie, pokrzywka, obrzęk lub wyraźne podrażnienie, należy przerwać ich stosowanie.
Kiedy skonsultować się ze specjalistą?
Przed rozpoczęciem BLW lub podczas rozszerzania diety warto skonsultować się z pediatrą, dietetykiem albo neurologopedą, jeżeli dziecko:
- jest wcześniakiem,
- ma obniżone lub wzmożone napięcie mięśniowe,
- nie utrzymuje stabilnie głowy i tułowia,
- często kaszle lub krztusi się podczas karmienia mlekiem,
- ma trudności z połykaniem,
- regularnie sinieje, bezgłośnie się dławi lub ma problemy z oddychaniem podczas jedzenia,
- nie przybiera prawidłowo na wadze,
- akceptuje bardzo mało produktów lub konsystencji,
- ma rozległą dietę eliminacyjną,
- ma ciężkie AZS albo rozpoznaną alergię pokarmową.
Pilnej pomocy wymaga zadławienie, podczas którego dziecko nie może oddychać, kaszleć ani wydawać dźwięków, sinieje, staje się wiotkie lub traci przytomność.
Podsumowanie
BLW jest sposobem rozszerzania diety, w którym dziecko samodzielnie chwyta i poznaje odpowiednio przygotowane kawałki jedzenia. Nie musi mieć zębów ani samodzielnie siadać z pozycji leżącej, ale powinno stabilnie utrzymywać głowę i pionową pozycję podczas posiłku.
Najważniejsze są bezpieczeństwo, stały nadzór oraz odpowiednia wartość odżywcza posiłków. Dieta nie powinna opierać się wyłącznie na owocach i warzywach – każdego dnia potrzebne są również produkty będące źródłem żelaza, energii, białka i tłuszczu.
BLW można łączyć z karmieniem łyżeczką. Nie istnieje jedna właściwa metoda dla wszystkich dzieci, a jedzenie kawałków nie powinno być traktowane jako test rozwoju ani obowiązek rodzica.