Metoda 5S została opracowana przez amerykańskiego pediatrę Harveya Karpa jako zestaw sposobów pomagających uspokoić płaczące niemowlę. Obejmuje otulanie, odpowiednie ułożenie podczas czuwania, szum, spokojny ruch oraz ssanie. Nie każde dziecko reaguje na wszystkie elementy tak samo, a żadna metoda nie zastępuje rozpoznania przyczyny płaczu.
Czym jest tak zwany czwarty trymestr?
Określenie „czwarty trymestr” jest metaforą opisującą pierwsze miesiące po narodzinach. Noworodek nadal potrzebuje intensywnej opieki, bliskości i pomocy w regulowaniu snu, pobudzenia oraz emocji.
Nie oznacza to jednak, że dziecko powinno być stale utrzymywane w warunkach przypominających życie płodowe. Niemowlę stopniowo poznaje nowe bodźce i rozwija własne sposoby reagowania. Najważniejsze są responsywna opieka, kontakt z opiekunem oraz bezpieczne środowisko.
Na czym polega metoda 5S?
Metoda 5S może być pomocna podczas krótkiego uspokajania niemowlęcia, zwłaszcza gdy jest ono zmęczone, przeciążone bodźcami lub potrzebuje bliskości. Warto wypróbować jeden lub dwa sposoby i obserwować reakcję dziecka.
Jeśli dziecko staje się bardziej niespokojne, należy przerwać daną czynność. Zbyt wiele bodźców jednocześnie może utrudnić wyciszenie.
1S: otulanie niemowlęcia
Otulanie może ograniczać gwałtowne ruchy rąk i pomagać niektórym noworodkom w uspokojeniu. Powinno być wykonywane lekko, z pozostawieniem przestrzeni na swobodne poruszanie biodrami i nogami.
Podczas otulania:
- układaj dziecko zawsze na plecach,
- nie zakrywaj głowy, twarzy ani szyi,
- nie przegrzewaj dziecka,
- pozostaw odpowiednio dużo miejsca na ruchy bioder i nóg,
- regularnie sprawdzaj, czy materiał się nie poluzował,
- przerwij otulanie, gdy dziecko zaczyna próbować obracać się na bok lub brzuch.
Otulonego dziecka nie należy układać do snu na boku ani na brzuchu. Nie powinno również spać pod luźnym kocem, z poduszką, ochraniaczem lub innymi przedmiotami w łóżeczku.
2S: pozycja na boku i brzuchu
Pozycja na boku lub brzuchu może być wykorzystywana podczas uspokajania dziecka, ale wyłącznie wtedy, gdy niemowlę jest obudzone i znajduje się pod stałym nadzorem osoby dorosłej.
Możesz przytulić dziecko brzuszkiem do własnego brzucha lub ułożyć je na swoim przedramieniu, podtrzymując głowę i szyję. Nie wolno pozostawiać niemowlęcia w tej pozycji bez opieki ani zasypiać z dzieckiem na kanapie, fotelu lub w łóżku.
Do snu niemowlę zawsze układaj na plecach, na płaskiej i twardej powierzchni przeznaczonej do spania.
3S: szumienie
Jednostajny, cichy dźwięk może pomagać niektórym dzieciom ograniczyć wpływ nagłych odgłosów i łatwiej się wyciszyć. Do tego celu można wykorzystać urządzenie przeznaczone do generowania białego szumu, ustawione z dala od głowy dziecka.
Należy zachować ostrożność:
- szum powinien być cichy,
- urządzenie powinno znajdować się w bezpiecznej odległości od łóżeczka,
- nie należy kierować głośnego dźwięku bezpośrednio w stronę dziecka,
- nie używaj suszarki ani urządzeń, które mogą się nagrzewać lub przewrócić,
- jeśli dziecko reaguje niepokojem, wyłącz dźwięk.
Szum nie powinien całkowicie zagłuszać płaczu, oddechu ani innych sygnałów wysyłanych przez dziecko.
4S: kołysanie
Spokojne, rytmiczne noszenie lub delikatne kołysanie może działać wyciszająco. Ruch powinien być łagodny i przewidywalny, a głowa oraz szyja dziecka muszą być odpowiednio podparte.
Nigdy nie potrząsaj niemowlęciem, nawet jeśli długo płacze. Unikaj także intensywnego podskakiwania, gwałtownego bujania oraz ruchów, które powodują odchylanie głowy dziecka.
Jeżeli czujesz narastającą złość lub bezradność, odłóż dziecko na plecach do bezpiecznego łóżeczka i poproś inną osobę o pomoc. Chwilowe odejście od płaczącego dziecka jest bezpieczniejsze niż potrząsanie nim lub gwałtowne ruchy.
5S: ssanie
Odruch ssania pomaga dziecku przyjmować pokarm i może mieć działanie uspokajające. Jeśli dziecko sygnalizuje głód, pierwszeństwo powinno mieć karmienie zgodne z jego potrzebami.
Smoczek może być dla niektórych dzieci jednym ze sposobów wyciszenia. Jeśli karmisz piersią, a karmienie dopiero się stabilizuje, warto omówić wprowadzenie smoczka z położną, doradcą laktacyjnym lub lekarzem. Nie należy zmuszać dziecka do korzystania ze smoczka ani zastępować nim karmienia.
Nie podawaj niemowlęciu do ssania miodu, słodzonych płynów, pokarmów stałych ani przedmiotów, które mogą się rozpaść lub spowodować zadławienie.
Jak bezpiecznie uspokajać niemowlę?
Płacz może oznaczać głód, zmęczenie, potrzebę bliskości, mokrą pieluszkę, dyskomfort, przegrzanie, ból albo przeciążenie bodźcami. Metoda 5S nie powinna przesłaniać poszukiwania przyczyny płaczu.
Możesz kolejno:
- sprawdzić, czy dziecko nie jest głodne lub nie potrzebuje odbicia,
- ocenić pieluszkę, ubranie i temperaturę otoczenia,
- ograniczyć hałas i intensywne światło,
- przytulić dziecko i mówić do niego spokojnym głosem,
- wypróbować jeden sposób uspokajania przez kilka minut,
- zakończyć daną czynność, jeśli dziecko reaguje większym niepokojem,
- po uspokojeniu ułożyć dziecko na plecach w bezpiecznym miejscu do snu.
Nie każde niemowlę lubi otulanie, szum, kołysanie albo smoczek. Reakcja dziecka jest najważniejszym wskazaniem, czy dana technika mu odpowiada.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli płacz jest nagły, bardzo silny lub wyraźnie różni się od zwykłego zachowania dziecka. Konsultacji wymagają również objawy takie jak:
- gorączka u małego niemowlęcia,
- trudności w oddychaniu lub sinienie,
- osłabienie, wiotkość albo trudności z wybudzeniem,
- odmowa karmienia, powtarzające się wymioty lub wyraźnie mniej mokrych pieluszek,
- drgawki,
- nietypowa wysypka, szczególnie jeśli nie blednie po ucisku,
- wyraźna bolesność przy dotyku lub poruszaniu dzieckiem,
- utrzymujący się niepokój opiekuna.
W razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia zadzwoń pod numer alarmowy 112 albo 999.
Podsumowanie
Metoda 5S może być jednym ze sposobów uspokajania niemowlęcia, ale nie działa tak samo na każde dziecko. Otulanie, szumienie i kołysanie wymagają ostrożności, a pozycja na boku lub brzuchu jest dopuszczalna wyłącznie podczas czuwania i pod nadzorem. Do snu dziecko zawsze układaj na plecach, w bezpiecznym łóżeczku. Jeśli płacz jest nietypowy lub towarzyszą mu objawy alarmowe, skontaktuj się z lekarzem.