Pierwsze dni i tygodnie po porodzie to czas intensywnej regeneracji organizmu. Macica stopniowo się obkurcza, występuje krwawienie połogowe, a po porodzie drogami natury może goić się również pęknięcie lub nacięcie krocza.
Wiele z tych zmian jest fizjologiczną częścią połogu, ale nasilający się ból, bardzo obfite krwawienie, gorączka czy nieprawidłowa wydzielina nie powinny być traktowane jako zwykły element regeneracji.
Czym są bóle poporodowe i dlaczego macica się kurczy?
Po porodzie macica zaczyna stopniowo wracać do rozmiarów sprzed ciąży. Proces ten nazywa się inwolucją macicy.
Towarzyszące mu skurcze mogą przypominać bóle miesiączkowe, a u części kobiet nawet łagodniejsze skurcze porodowe. Są określane jako bóle poporodowe lub bóle wtórne.
Skurcze macicy pomagają między innymi:
- zmniejszać jej objętość po porodzie,
- ograniczać krwawienie z miejsca, w którym wcześniej znajdowało się łożysko,
- wspierać fizjologiczną regenerację macicy w połogu.
Bóle poporodowe bywają bardziej odczuwalne u kobiet, które wcześniej rodziły.
Mogą również nasilać się podczas karmienia piersią. Ssanie piersi pobudza uwalnianie oksytocyny, która wywołuje skurcze macicy. Z tego samego powodu podczas karmienia krwawienie połogowe może chwilowo stać się bardziej intensywne.
Jak długo trwają bóle poporodowe?
Najbardziej odczuwalne skurcze występują zwykle w pierwszych dniach po porodzie i stopniowo słabną.
Sama macica potrzebuje jednak więcej czasu, aby wrócić do wielkości zbliżonej do tej sprzed ciąży. Proces jej obkurczania trwa zazwyczaj około 4–6 tygodni.
Nie jest więc prawidłowe założenie, że pełny powrót macicy do wcześniejszego rozmiaru następuje już po 2–3 tygodniach.
Jeżeli ból zamiast stopniowo ustępować staje się coraz silniejszy albo towarzyszą mu gorączka, nieprawidłowo pachnąca wydzielina lub nasilone krwawienie, należy skontaktować się z personelem medycznym.
Czym są odchody połogowe?
Odchody połogowe, nazywane również lochią, to krwawienie i wydzielina występujące po porodzie.
Pojawiają się zarówno po porodzie drogami natury, jak i po cesarskim cięciu.
Składają się między innymi z:
- krwi,
- śluzu,
- komórek i tkanek związanych z regeneracją błony śluzowej macicy.
Nie należy nazywać ich „upławami miesiączkowymi”. Nie są miesiączką, tylko fizjologicznym elementem gojenia się macicy po porodzie.
Nie powinno się również opisywać ich jako mechanizmu usuwania „pozostałości błon płodowych”. Zatrzymane fragmenty łożyska lub błon nie są oczekiwanym elementem prawidłowego połogu i mogą prowadzić do krwawienia lub zakażenia.
Jak zmieniają się odchody połogowe?
Bezpośrednio po porodzie krwawienie jest zwykle najbardziej intensywne i może przypominać obfitą miesiączkę.
Z czasem powinno stopniowo:
- zmniejszać swoją objętość,
- zmieniać kolor z czerwonego na różowy lub brązowy,
- następnie stawać się jaśniejsze, żółtawe lub białawe.
Odchody połogowe utrzymują się zwykle przez kilka tygodni. U wielu kobiet zanikają w ciągu około 6–8 tygodni, choć czas ten może być indywidualny.
Podczas karmienia piersią wydzielina może chwilowo stać się bardziej czerwona lub obfita, ponieważ oksytocyna pobudza skurcze macicy.
Higiena podczas krwawienia po porodzie
W pierwszych tygodniach połogu najlepiej stosować chłonne podpaski poporodowe lub podpaski menstruacyjne i regularnie je zmieniać.
Przed i po zmianie podpaski należy umyć ręce.
W okresie gojenia nie zaleca się stosowania tamponów ani kubeczków menstruacyjnych. Produkty umieszczane wewnątrz pochwy mogą zwiększać ryzyko zakażenia, zanim macica i drogi rodne odpowiednio się zagoją.
Do około 6-tygodniowej kontroli poporodowej lepiej korzystać z produktów zewnętrznych.
Kiedy krwawienie po porodzie wymaga pilnej pomocy?
Krwawienie powinno z czasem stawać się coraz mniej intensywne.
Skontaktuj się z położną lub lekarzem, jeśli:
- krwawienie wyraźnie się nasila zamiast stopniowo słabnąć,
- pojawiają się duże skrzepy,
- wydzielina ma nieprzyjemny lub nietypowy zapach,
- pojawia się gorączka powyżej 38°C,
- nasila się ból brzucha lub krocza.
Nagłe, bardzo obfite krwawienie wymaga natychmiastowej pomocy.
Szczególnie alarmujące są sytuacje, w których krwawieniu towarzyszą:
- omdlenie lub uczucie bliskie omdleniu,
- silne zawroty głowy,
- szybkie lub mocno odczuwalne bicie serca,
- nagłe znaczne osłabienie.
Krwotok poporodowy może wystąpić nie tylko bezpośrednio po porodzie, ale również później w połogu.
Nacięcie krocza – kiedy jest wykonywane?
Nacięcie krocza, czyli epizjotomia, polega na wykonaniu przez osobę z personelu medycznego nacięcia krocza i ściany pochwy w celu zwiększenia przestrzeni podczas porodu.
Nie jest zabiegiem, który powinien być wykonywany rutynowo przy każdym porodzie.
Może być rozważane między innymi:
- podczas porodu zabiegowego z użyciem kleszczy lub próżnociągu,
- gdy dziecko musi zostać urodzone szybko,
- w niektórych sytuacjach związanych ze zwiększonym ryzykiem poważnego urazu krocza.
Jeśli sytuacja kliniczna na to pozwala, decyzja o wykonaniu nacięcia powinna zostać omówiona z rodzącą i wymaga jej zgody.
Po epizjotomii rana jest zszywana. Ból i tkliwość mogą utrzymywać się przez kilka tygodni, szczególnie podczas chodzenia i siedzenia.
Pęknięcie krocza – co warto wiedzieć?
Podczas porodu drogami natury może dojść do samoistnego pęknięcia tkanek krocza.
Urazy różnią się rozległością. Niewielkie pęknięcia obejmujące tylko skórę mogą goić się szybko i nie zawsze wymagają szycia. Głębsze urazy obejmujące mięśnie krocza zazwyczaj wymagają zaopatrzenia chirurgicznego.
Najgłębsze pęknięcia mogą obejmować mięśnie zwieracza odbytu i wymagają bardziej specjalistycznego leczenia oraz kontroli po porodzie.
Nie każde pęknięcie można przypisać jednej przyczynie. Ryzyko zależy od wielu czynników związanych między innymi z przebiegiem porodu, wielkością i położeniem dziecka oraz koniecznością zastosowania porodu zabiegowego.
Jak pielęgnować ranę i szwy po porodzie?
W pierwszych dniach po porodzie najważniejsze jest utrzymywanie okolicy krocza w czystości i suchości.
Aktualne zalecenia RCOG rekomendują do mycia gojącego się krocza samą wodę.
W praktyce warto:
- myć lub opłukiwać okolicę wodą co najmniej raz dziennie i po zabrudzeniu,
- regularnie zmieniać podpaski,
- myć ręce przed i po skorzystaniu z toalety oraz zmianie podpaski,
- po myciu delikatnie osuszać okolicę, bez intensywnego pocierania.
Na świeżą ranę nie należy rutynowo stosować:
- mydła,
- płynów do higieny intymnej,
- perfumowanych kosmetyków,
- olejków,
- kremów.
Nie wykonuj również płukania wnętrza pochwy.
Jak łagodzić ból i obrzęk krocza?
W pierwszych dniach po porodzie pomocne mogą być zimne okłady.
Cold pack lub okład chłodzący można przykładać przez materiał, aby nie doprowadzić do bezpośredniego kontaktu lodu ze skórą.
ACOG zaleca krótkie chłodzenie, szczególnie w ciągu pierwszych 24–72 godzin po porodzie.
Przy pieczeniu podczas oddawania moczu ulgę może przynieść polewanie okolicy krocza letnią wodą.
Jeśli potrzebujesz leku przeciwbólowego, zapytaj personel medyczny o preparat odpowiedni dla Ciebie, szczególnie jeśli karmisz piersią.
Co dzieje się ze szwami po porodzie?
Do zszywania większości pęknięć i epizjotomii stosuje się szwy rozpuszczalne, których nie trzeba rutynowo usuwać.
W miarę gojenia stopniowo się rozpuszczają. Przez pewien czas mogą być wyczuwalne lub powodować uczucie ciągnięcia.
Nie należy samodzielnie usuwać fragmentów szwu ani zakładać, że ból wymaga „wyjęcia kilku szwów”.
Jeśli ból się zwiększa albo rana wygląda na rozchodzącą się, powinna zostać oceniona przez położną lub lekarza.
Ćwiczenia dna miednicy po porodzie
Jeśli stan zdrowia na to pozwala, delikatne ćwiczenia mięśni dna miednicy można zacząć stosunkowo szybko po porodzie.
Mogą wspierać:
- powrót siły mięśniowej,
- kontrolę pęcherza i jelit,
- krążenie w okolicy krocza i regenerację tkanek.
Jeśli po porodzie występuje nietrzymanie moczu lub stolca, silny ból, uczucie ciężaru w pochwie albo problemy z funkcjonowaniem dna miednicy, warto skonsultować się z położną, lekarzem lub fizjoterapeutą uroginekologicznym.
Kiedy rana krocza wymaga kontroli?
Skontaktuj się z personelem medycznym, jeśli:
- ból zamiast słabnąć staje się coraz silniejszy,
- okolica szwów jest coraz bardziej zaczerwieniona lub obrzęknięta,
- z rany wypływa ropa lub inna nieprawidłowa wydzielina,
- pojawia się nieprzyjemny zapach,
- masz gorączkę lub czujesz się wyraźnie gorzej,
- pojawia się nowe krwawienie z rany,
- rana zaczyna się rozchodzić.
Zakażenie lub krwiak mogą zwiększać napięcie szwów i prowadzić do rozejścia rany, dlatego nasilających się objawów nie należy przeczekiwać.
Podsumowanie
Bóle poporodowe wynikają ze skurczów obkurczającej się macicy i są szczególnie odczuwalne w pierwszych dniach po porodzie, często również podczas karmienia piersią. Pełniejszy powrót macicy do wielkości sprzed ciąży trwa zwykle około 4–6 tygodni.
Odchody połogowe są naturalną częścią regeneracji macicy i powinny stopniowo zmniejszać się oraz zmieniać kolor. Bardzo obfite krwawienie, gorączka, nasilający się ból lub nieprawidłowy zapach wymagają konsultacji. Po nacięciu lub pęknięciu krocza ranę należy utrzymywać w czystości, stosując przede wszystkim wodę, a kremy i olejki można rozważyć dopiero po pełnym zagojeniu skóry i poza świeżą raną.