Układanie dziecka na brzuchu podczas czuwania, nazywane również tummy time, wspiera rozwój mięśni szyi, barków i tułowia. Ćwiczenie można rozpocząć już w okresie noworodkowym, ale dziecko musi być przytomne i przez cały czas obserwowane przez dorosłego.
Leżenie na brzuchu jest aktywnością, a nie pozycją do snu. Do każdego snu niemowlę należy układać na plecach, na płaskim i twardym materacu.
Co to jest tummy time?
Tummy time to krótkie, regularnie powtarzane okresy, podczas których przytomne niemowlę leży na brzuchu i próbuje unosić oraz obracać głowę, podpierać się na przedramionach i obserwować otoczenie. Rodzic pozostaje obok, bawi się z dzieckiem i kontroluje jego pozycję.
Ćwiczenie nie musi od początku odbywać się wyłącznie na podłodze. Noworodka można położyć brzuchem na klatce piersiowej przytomnego, półleżącego rodzica albo na jego udach. Wraz ze wzrostem dziecka podstawowym miejscem do ćwiczeń powinna stać się stabilna mata rozłożona na podłodze.
Co daje dziecku leżenie na brzuchu?
Regularny tummy time stwarza dziecku możliwość ćwiczenia ruchów potrzebnych na kolejnych etapach rozwoju. Leżenie na brzuchu może:
- wspierać wzmacnianie mięśni szyi, barków, ramion i tułowia;
- pomagać w rozwijaniu kontroli głowy;
- przygotowywać do podpierania się, obracania, pełzania i raczkowania;
- zachęcać do przenoszenia ciężaru ciała i sięgania po przedmioty;
- ograniczać długotrwały nacisk na tylną część głowy;
- urozmaicać pozycje i doświadczenia ruchowe dziecka w ciągu dnia.
Tummy time nie gwarantuje jednak, że dziecko zacznie wcześniej raczkować. Tempo osiągania poszczególnych umiejętności jest indywidualne. Nie ma również wystarczających podstaw, aby przedstawiać leżenie na brzuchu jako metodę zapewniającą prawidłowe ułożenie bioder lub poprawiającą pracę układu pokarmowego.
Kiedy zacząć układać dziecko na brzuchu?
Zdrowe dziecko urodzone o czasie można zacząć układać na brzuchu po powrocie ze szpitala, jeśli jest przytomne, spokojne i znajduje się pod stałym nadzorem. Na początku wystarczą bardzo krótkie próby trwające kilka minut.
Dobrym momentem może być czas po przebudzeniu lub zmianie pieluszki. Bezpośrednio po karmieniu pozycja na brzuchu może sprzyjać ulewaniu i powodować dyskomfort, dlatego warto odczekać i obserwować reakcję dziecka.
W przypadku wcześniaka, dziecka z małą masą urodzeniową albo problemem zdrowotnym moment rozpoczęcia i sposób ćwiczeń należy uzgodnić z neonatologiem, pediatrą lub fizjoterapeutą dziecięcym.
Jak długo dziecko powinno leżeć na brzuchu?
Na początku można proponować dziecku tummy time 2-3 razy dziennie przez około 3-5 minut. Jeśli noworodek toleruje tę pozycję tylko przez kilkadziesiąt sekund, również jest to wartościowy początek.
Wraz ze wzrostem siły i tolerancji dziecka czas można stopniowo wydłużać. Amerykańska Akademia Pediatrii zaleca dążenie do łącznego czasu około 15-30 minut dziennie do ukończenia 7. tygodnia życia. Nie musi to być jedna długa sesja. Krótkie ćwiczenia można rozłożyć na cały dzień.
Nie należy porównywać wyników dziecka z innymi niemowlętami ani zmuszać go do pozostawania na brzuchu mimo narastającego płaczu. Ważniejsze od jednorazowej długości ćwiczenia są regularność i stopniowe oswajanie z pozycją.
Jak prawidłowo układać dziecko na brzuchu?
Na macie rozłożonej na podłodze
Połóż przytomne dziecko na brzuchu na twardej, równej i stabilnej powierzchni. Ramiona powinny znajdować się z przodu lub po bokach tułowia, a twarz nie może być dociśnięta do podłoża. Usiądź na wysokości wzroku dziecka i zachęcaj je głosem lub mimiką do podnoszenia głowy.
Na klatce piersiowej rodzica
Połóż się w pozycji półleżącej i ułóż dziecko brzuchem na swojej klatce piersiowej. Mów do niego i utrzymuj kontakt wzrokowy. Przez cały czas podtrzymuj dziecko i kontroluj, czy jego nos oraz usta pozostają odsłonięte.
Na udach rodzica
Usiądź stabilnie i połóż dziecko w poprzek swoich ud. Podtrzymuj je dłonią, obserwuj ułożenie głowy i zadbaj o swobodne oddychanie. Ta pozycja może być łatwiejsza dla niemowlęcia, które nie akceptuje jeszcze leżenia na macie.
Z pomocą zabawki lub twarzy rodzica
Połóż przed dzieckiem bezpieczną, odpowiednią do wieku zabawkę lub ustaw się w zasięgu jego wzroku. Przenoszenie zabawki powoli z jednej strony na drugą może zachęcać do obracania głowy.
Zabawka nie powinna znajdować się tak daleko, aby wymuszać nienaturalny ruch. Nie należy również pozostawiać jej obok twarzy dziecka bez nadzoru.
Najważniejsze zasady bezpieczeństwa
- Układaj na brzuchu wyłącznie dziecko przytomne.
- Przez cały czas pozostań obok i obserwuj oddech oraz pozycję niemowlęcia.
- Do snu zawsze układaj dziecko na plecach, także podczas krótkiej drzemki.
- Jeżeli dziecko zaśnie w czasie tummy time, przenieś je na plecy do bezpiecznie przygotowanego łóżeczka.
- Wybieraj stabilną powierzchnię, najlepiej matę rozłożoną na podłodze.
- Nie układaj dziecka na brzuchu na miękkiej pościeli, poduszce, kanapie lub wysoko położonym łóżku.
- Usuń z otoczenia luźne koce, sznurki, małe przedmioty i zabawki, które mogą zasłonić twarz.
- Sprawdź, czy ubranie nie uciska dziecka i nie ma twardych, wystających elementów pod brzuchem.
- Przerwij ćwiczenie, jeśli dziecko ma trudności z oddychaniem, sinieje, staje się wiotkie lub przestaje reagować w zwykły sposób.
Katar lub łagodna infekcja nie zawsze oznaczają konieczność całkowitego zrezygnowania z leżenia na brzuchu. Jeśli jednak dziecko oddycha z wysiłkiem, jest osłabione, ma gorączkę albo źle toleruje tę pozycję, należy przerwać ćwiczenie i skonsultować jego stan.
Co zrobić, gdy dziecko nie lubi leżeć na brzuchu?
Wiele niemowląt początkowo protestuje, ponieważ utrzymanie i unoszenie głowy wymaga wysiłku. Nie oznacza to, że trzeba pozostawić płaczące dziecko w tej pozycji do momentu, aż się przyzwyczai.
Aby ułatwić tummy time:
- wybieraj moment, gdy dziecko jest wypoczęte i spokojne;
- zaczynaj od bardzo krótkich, ale częstych prób;
- zejdź na poziom wzroku dziecka i mów do niego;
- zacznij od ułożenia na swojej klatce piersiowej lub udach;
- zmieniaj położenie zabawki, aby zachęcać do patrzenia w obie strony;
- zakończ próbę, gdy dziecko jest wyraźnie zmęczone lub rozdrażnione;
- wydłużaj czas stopniowo, zgodnie z tolerancją niemowlęcia.
Jeżeli rodzic ma trudność z prawidłowym ułożeniem dziecka, może poprosić położną, pediatrę lub fizjoterapeutę dziecięcego o pokazanie bezpiecznych pozycji.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Warto porozmawiać z pediatrą lub fizjoterapeutą dziecięcym, jeśli niemowlę:
- zawsze obraca głowę wyłącznie w jedną stronę;
- ma trudność z obróceniem głowy w przeciwnym kierunku;
- wyraźnie nierówno opiera się na ramionach lub używa głównie jednej strony ciała;
- wydaje się nadmiernie wiotkie albo bardzo sztywne;
- nie zaczyna stopniowo unosić głowy mimo regularnych prób;
- traci wcześniej opanowaną umiejętność;
- ma wyraźne spłaszczenie lub asymetrię głowy;
- podczas leżenia na brzuchu ma trudności z oddychaniem, sinieje lub staje się nietypowo ospałe.
Wcześniejsza konsultacja jest wskazana również wtedy, gdy tummy time wywołuje za każdym razem silny płacz, ból, częste nasilone wymioty lub inne niepokojące objawy.
Podsumowanie
Leżenie na brzuchu podczas czuwania wspiera wzmacnianie mięśni szyi, barków i tułowia oraz przygotowuje dziecko do kolejnych aktywności ruchowych. Ćwiczenia można rozpocząć już w okresie noworodkowym, zaczynając od krótkich prób i stopniowo zwiększając ich łączny czas.
Tummy time zawsze wymaga bezpośredniego nadzoru dorosłego i stabilnej powierzchni. Na brzuchu dziecko ćwiczy i bawi się, ale do każdego snu powinno być układane na plecach.