Kolka niemowlęca to określenie na nawracające, przedłużone okresy intensywnego płaczu lub rozdrażnienia u dziecka, u którego nie można znaleźć wyraźnej przyczyny dolegliwości. Poza epizodami płaczu niemowlę zwykle zachowuje się prawidłowo, dobrze je i rozwija się zgodnie z oczekiwaniami.
Choć kolka jest częstym problemem pierwszych miesięcy życia, jej dokładna przyczyna nie została poznana. Nie należy więc zakładać, że każdy długotrwały płacz wynika z gazów, bólu brzucha czy niewłaściwego sposobu karmienia.
Czym jest kolka niemowlęca?
Zgodnie z kryteriami Rome IV o kolce niemowlęcej można mówić, gdy:
- objawy zaczynają się i kończą przed ukończeniem 5. miesiąca życia,
- pojawiają się nawracające, długotrwałe okresy płaczu, marudzenia lub rozdrażnienia bez oczywistej przyczyny,
- opiekun nie jest w stanie łatwo zapobiec płaczowi ani uspokoić dziecka,
- dziecko poza tym prawidłowo rośnie i nie ma gorączki ani innych oznak choroby.
Starsza definicja kolki opierała się na tak zwanej regule trójek, czyli płaczu przez co najmniej 3 godziny dziennie, przez co najmniej 3 dni w tygodniu. Nadal można spotkać ją w materiałach edukacyjnych, ale obecnie większe znaczenie ma charakter i powtarzalność nieukojonego płaczu oraz prawidłowy stan zdrowia dziecka.
Kiedy pojawia się kolka u niemowlęcia?
Kolka najczęściej zaczyna się w pierwszych tygodniach życia. Płacz może nasilać się około 4.-6. tygodnia, a następnie stopniowo słabnie.
U większości dzieci objawy ustępują około 3.-4. miesiąca życia.
Epizody mogą występować o różnych porach, ale u wielu niemowląt intensywniejszy płacz pojawia się po południu lub wieczorem.
Co powoduje kolkę u niemowlaka?
Dokładna przyczyna kolki niemowlęcej nie jest znana.
Rozważa się wiele potencjalnych mechanizmów, między innymi:
- niedojrzałość regulacji układu nerwowego,
- różnice w sposobie reagowania na bodźce,
- proces dojrzewania przewodu pokarmowego,
- różnice w mikrobiocie jelitowej,
- indywidualną wrażliwość dziecka.
Nie można jednak wskazać jednego mechanizmu odpowiedzialnego za wszystkie przypadki.
Kolka nie jest po prostu skurczem mięśni gładkich brzucha i nie ma podstaw, aby twierdzić, że ból jest zlokalizowany w prawym lub lewym podżebrzu.
Czy kolkę powodują gazy?
Niemowlę podczas intensywnego płaczu może połykać dużo powietrza, dlatego po epizodzie płaczu często oddaje gazy. Nie oznacza to jednak, że to właśnie gazy były pierwotną przyczyną kolki.
Wzdęty lub napięty brzuch podczas płaczu również nie pozwala samodzielnie rozpoznać kolki.
Jakie są objawy kolki?
Podczas epizodu dziecko może:
- intensywnie i długo płakać,
- być trudne do uspokojenia,
- zaciskać pięści,
- przyciągać nogi w stronę brzucha,
- wyginać plecy,
- czerwienić się podczas płaczu,
- napinać ciało,
- oddawać gazy.
Charakterystyczne jest to, że pomiędzy epizodami dziecko wygląda zdrowo, prawidłowo je i rośnie.
Sam płacz nie pozwala jednak stwierdzić, że niemowlę ma kolkę. Szczególnie przy pierwszych lub nietypowych epizodach trzeba brać pod uwagę również inne przyczyny.
Kolka czy inna przyczyna płaczu?
Niemowlęta płaczą z wielu powodów. Zanim epizod zostanie uznany za kolkę, warto sprawdzić podstawowe potrzeby dziecka.
Przyczyną płaczu może być między innymi:
- głód,
- zmęczenie,
- mokra lub zabrudzona pieluszka,
- zbyt wysoka lub zbyt niska temperatura,
- potrzeba bliskości,
- nadmiar bodźców,
- refluks,
- zaparcie,
- infekcja,
- ból z innej przyczyny.
Jeśli płacz pojawia się podczas lub bezpośrednio po większości karmień albo towarzyszą mu nasilone ulewania, wymioty, problemy z przyrostem masy ciała czy inne objawy, warto skonsultować dziecko z pediatrą.
Co zrobić, gdy niemowlę ma kolkę?
Nie istnieje jedna metoda, która zawsze przerywa epizod kolki. Można wypróbować kilka sposobów uspokajania i obserwować, na które dziecko reaguje najlepiej.
Pomocne mogą być:
- przytulanie i noszenie dziecka,
- delikatne kołysanie,
- spokojne mówienie lub śpiewanie,
- ograniczenie nadmiaru światła i innych bodźców,
- delikatny, jednostajny dźwięk w tle,
- ciepła kąpiel, jeśli dziecko ją lubi,
- spokojny masaż, jeśli jest dla dziecka przyjemny.
Nie trzeba stosować wszystkich metod jednocześnie. Nadmiar bodźców może dodatkowo utrudniać dziecku uspokojenie się.
Nie należy przykładać do skóry niemowlęcia gorącego termoforu ani innych mocno rozgrzanych przedmiotów. Skóra małego dziecka jest delikatna i łatwo może dojść do oparzenia.
Karmienie a kolka niemowlęca
Kolka występuje zarówno u dzieci karmionych piersią, jak i mlekiem modyfikowanym.
Nie należy automatycznie zakładać, że przyczyną jest nieprawidłowe karmienie albo dieta osoby karmiącej piersią.
Jeżeli dziecko ma trudności z uchwyceniem piersi, często przerywa karmienie, krztusi się, płacze podczas jedzenia albo karmienie jest bolesne dla mamy, warto poprosić o ocenę techniki karmienia położną lub specjalistę zajmującego się laktacją.
Przy karmieniu butelką warto dobrać przepływ smoczka do możliwości dziecka, robić przerwy i karmić w spokojnym tempie.
Nie należy rutynowo:
- eliminować produktów z diety osoby karmiącej piersią,
- zmieniać mleka modyfikowanego,
- przechodzić na dietę bezmleczną,
wyłącznie z powodu podejrzenia kolki.
Jeśli oprócz płaczu występują objawy sugerujące alergię na białka mleka krowiego, na przykład krew w stolcu, uporczywe wymioty, nasilone zmiany skórne lub problemy ze wzrastaniem, dalsze postępowanie powinno zostać ustalone z pediatrą.
Czy masaż pomaga na kolkę?
Delikatny masaż może być przyjemnym elementem kontaktu z dzieckiem i pomagać mu się uspokoić, ale nie należy przedstawiać go jako leczenia kolki ani metody usuwania gazów z jelit.
Jeśli niemowlę dobrze toleruje dotyk, można delikatnie masować jego ciało w spokojnym momencie. Nie trzeba wykonywać masażu podczas intensywnego płaczu, jeśli dziecko wyraźnie nie chce być dotykane.
Do masażu można zastosować kosmetyk przeznaczony do pielęgnacji skóry niemowląt, na przykład Dziecięcy Olejek do masażu z awokado Mustela. Produkt jest przeznaczony do masażu i pielęgnacji skóry od pierwszych dni życia.
Olejek może ułatwiać wykonywanie masażu i pielęgnować skórę, ale nie jest preparatem przeznaczonym do leczenia kolki ani bólu brzucha.
Krople, probiotyki i inne preparaty na kolkę
Na rynku dostępnych jest wiele preparatów reklamowanych jako produkty na kolkę, ale ich skuteczność jest bardzo zróżnicowana.
Symetykon, często stosowany w preparatach przeciw wzdęciom, w badaniach nie wykazał wyraźnej przewagi nad placebo w leczeniu kolki niemowlęcej.
Nie ma również podstaw, aby rutynowo stosować mieszanki ziołowe lub tak zwaną gripe water.
W przypadku probiotyków znaczenie ma konkretny szczep, a nie samo określenie „probiotyk”. Istnieją umiarkowane dowody, że niektóre szczepy, w szczególności Limosilactobacillus reuteri DSM 17938, mogą zmniejszać czas płaczu u części niemowląt karmionych piersią. Zalecenie ma jednak charakter słaby, a dla dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym dane są niewystarczające.
Dlatego przed podaniem niemowlęciu preparatu przeznaczonego na kolkę warto skonsultować wybór z pediatrą zamiast samodzielnie stosować kolejne środki.
Co zrobić, gdy płacz staje się trudny do zniesienia?
Długotrwały płacz niemowlęcia może być bardzo wyczerpujący dla opiekunów. To jeden z powodów, dla których ważne jest nie tylko uspokajanie dziecka, ale także zapewnienie wsparcia rodzicom.
Jeśli czujesz narastającą frustrację:
- poproś inną zaufaną osobę o przejęcie opieki, jeśli jest to możliwe,
- jeśli jesteś sam lub sama, połóż dziecko bezpiecznie na plecach w pustym łóżeczku,
- odejdź na kilka minut, aby się uspokoić,
- wróć do dziecka, gdy poczujesz, że możesz ponownie spokojnie się nim zająć.
Nigdy nie wolno potrząsać niemowlęciem. Gwałtowne potrząsanie może prowadzić do ciężkiego uszkodzenia mózgu.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Jeśli dziecko nigdy wcześniej nie było oceniane z powodu bardzo nasilonego płaczu, warto omówić objawy z pediatrą. Kolkę rozpoznaje się dopiero wtedy, gdy dziecko jest poza tym zdrowe i nie ma innej przyczyny płaczu.
Konsultacji wymaga również sytuacja, gdy:
- dziecko słabo je lub odmawia karmienia,
- nie przybiera prawidłowo na masie,
- ma wyraźnie mniej mokrych pieluszek,
- często lub gwałtownie wymiotuje,
- w stolcu pojawia się krew,
- brzuch pozostaje wyraźnie wzdęty lub bolesny również pomiędzy epizodami płaczu,
- dziecko jest nietypowo senne, osłabione lub trudno je obudzić,
- objawy przypominające kolkę utrzymują się po 4.-5. miesiącu życia.
Pilnej oceny wymaga temperatura 38°C lub wyższa u dziecka poniżej 3. miesiąca życia.
Natychmiastowej pomocy wymaga także:
- trudność w oddychaniu lub sinienie,
- brak reakcji lub znaczna wiotkość,
- drgawki,
- zielone wymioty,
- powtarzające się gwałtowne, strumieniowe wymioty,
- nietypowy, bardzo wysoki lub słaby płacz,
- gwałtowne pogorszenie stanu dziecka.
Podsumowanie
Kolka niemowlęca to nawracające okresy długiego, trudnego do ukojenia płaczu u dziecka, które poza nimi jest zdrowe i prawidłowo się rozwija. Najczęściej pojawia się w pierwszych tygodniach życia i stopniowo ustępuje około 3.-4. miesiąca.
Dokładna przyczyna kolki nie jest znana. Nie należy sprowadzać jej wyłącznie do gazów, skurczów jelit czy błędów podczas karmienia. Podstawą postępowania jest wykluczenie innych przyczyn płaczu, spokojne wspieranie dziecka i rodziców oraz konsultacja z pediatrą, jeśli objawy są nietypowe lub budzą niepokój.