O zdrowie jamy ustnej warto dbać jeszcze przed pojawieniem się pierwszego zęba. Na tym etapie nie chodzi jednak o intensywne usuwanie resztek mleka po każdym karmieniu, lecz o łagodne oswajanie dziecka z dotykiem w okolicy ust i obserwowanie błony śluzowej.
Gdy wyrżnie się pierwszy ząb, należy rozpocząć regularne szczotkowanie dwa razy dziennie z użyciem niewielkiej ilości pasty z fluorem. To rodzic odpowiada za dokładne oczyszczanie zębów przez pierwsze lata życia dziecka.
Higiena jamy ustnej przed pojawieniem się pierwszego zęba
Przed wyrżnięciem pierwszych zębów można raz dziennie delikatnie przetrzeć dziąsła dziecka czystą, miękką gazą lub ściereczką zwilżoną wodą.
Przed rozpoczęciem należy:
- dokładnie umyć ręce,
- wybrać moment, gdy dziecko jest spokojne,
- ułożyć je stabilnie, z podpartą głową,
- wykonywać powolne ruchy bez mocnego nacisku,
- przerwać, jeśli dziecko silnie protestuje lub w jamie ustnej pojawia się krwawienie.
Gaza nie musi być jałowa, jeśli jest czysta i używana jednorazowo. Nie należy wkładać palca głęboko do jamy ustnej ani próbować mechanicznie usuwać naturalnego nalotu z języka.
Przecieranie dziąseł może pomóc w budowaniu rutyny, ale nie jest sposobem leczenia pleśniawek ani gwarancją, że dziecko nie zachoruje na próchnicę po pojawieniu się zębów.
Czy dziąsła trzeba czyścić po każdym karmieniu?
Nie ma potrzeby przecierania jamy ustnej po każdym karmieniu piersią lub mlekiem modyfikowanym. Wielokrotne pocieranie delikatnej błony śluzowej może powodować podrażnienie.
Resztki mleka widoczne wyłącznie na języku są częstym zjawiskiem. Zwykle łatwo zmniejszają się po karmieniu lub dają delikatnie usunąć wilgotną ściereczką.
Nie należy:
- szorować języka,
- zdrapywać białego nalotu paznokciem,
- używać szczoteczki po każdym karmieniu,
- stosować płynów do płukania jamy ustnej,
- podawać wody wyłącznie po to, aby „wypłukać” mleko z ust noworodka.
Jak dbać o pierwszy ząb niemowlęcia?
Szczotkowanie należy rozpocząć od chwili pojawienia się pierwszego zęba mlecznego.
Zęby dziecka powinny być szczotkowane:
- dwa razy dziennie,
- rano oraz wieczorem przed snem,
- miękką szczoteczką dopasowaną do wieku,
- z użyciem pasty z fluorem,
- przez rodzica lub pod jego bezpośrednią kontrolą.
Na początku szczotkowanie może trwać krócej niż dwie minuty. Najważniejsze jest dokładne oczyszczenie wszystkich powierzchni wyrżniętych zębów i stopniowe przyzwyczajanie dziecka do regularnej czynności.
Jeżeli dziecko protestuje, można spróbować:
- szczotkować zęby, gdy leży z głową opartą na kolanach rodzica,
- mówić spokojnie i opisywać kolejne ruchy,
- pozwolić mu trzymać drugą szczoteczkę,
- wprowadzić krótką piosenkę lub stały element wieczornego rytuału,
- unikać przytrzymywania na siłę, jeśli nie jest to konieczne.
Jak wybrać szczoteczkę dla niemowlęcia?
Szczoteczka powinna mieć:
- małą, zaokrągloną główkę,
- miękkie włosie,
- szeroki uchwyt wygodny dla rodzica,
- rozmiar dostosowany do wieku dziecka.
Ogranicznik lub tarczka mogą zmniejszać ryzyko zbyt głębokiego wsunięcia szczoteczki, ale nie zastępują nadzoru. Niemowlę nie powinno chodzić, raczkować ani bawić się ze szczoteczką w ustach.
Po użyciu szczoteczkę należy opłukać i pozostawić w pozycji pionowej do wyschnięcia. Nie powinna być stale przechowywana w szczelnym, wilgotnym etui.
Szczoteczkę należy wymienić, gdy włosie staje się rozchylone lub zużyte, a także zgodnie z instrukcją producenta.
Jaka pasta do zębów dla niemowlęcia?
Od pierwszego zęba zaleca się pastę z fluorem o stężeniu odpowiednim dla małych dzieci. W polskich rekomendacjach stosuje się pastę zawierającą 1000 ppm fluoru.
Dla dziecka poniżej trzeciego roku życia wystarcza śladowa ilość pasty odpowiadająca wielkości ziarenka ryżu.
Rodzic powinien:
- samodzielnie nakładać pastę na szczoteczkę,
- pilnować, aby dziecko nie zjadało pasty z tubki,
- przechowywać tubkę poza jego zasięgiem,
- nie dokładać pasty podczas jednego szczotkowania,
- nie płukać jamy ustnej dużą ilością wody po szczotkowaniu.
Małe dziecko nie musi umieć wypluwać. Ograniczenie ilości pasty do wielkości ziarenka ryżu zmniejsza ilość fluoru, którą może połknąć.
Pasty bez fluoru nie zapewniają takiego samego działania przeciwpróchnicowego jak prawidłowo stosowana pasta fluorkowa. Przy nietypowych źródłach wody pitnej, wysokim ryzyku próchnicy lub dodatkowej suplementacji fluoru dobór produktu warto omówić z dentystą.
Jak długo rodzic powinien myć dziecku zęby?
Małe dzieci nie mają wystarczającej sprawności manualnej, aby dokładnie oczyścić wszystkie powierzchnie zębów.
Rodzic powinien szczotkować zęby dziecka lub dokładnie poprawiać szczotkowanie przynajmniej do około ósmego roku życia. Także później warto kontrolować:
- czy dziecko szczotkuje zęby dwa razy dziennie,
- czy używa odpowiedniej ilości pasty,
- czy dociera do tylnych zębów,
- czy nie połyka dużej ilości produktu,
- czy szczotkowanie nie jest zbyt krótkie.
Samodzielne trzymanie szczoteczki nie oznacza jeszcze, że dziecko potrafi skutecznie usunąć płytkę nazębną.
Kiedy zaplanować pierwszą wizytę u dentysty?
Pierwszą wizytę stomatologiczną warto zaplanować po pojawieniu się pierwszego zęba, nie później niż w pierwszym roku życia.
Podczas wizyty dentysta może:
- ocenić rozwój jamy ustnej i wyrzynanie zębów,
- sprawdzić, czy nie pojawiają się pierwsze zmiany próchnicowe,
- pokazać prawidłową technikę szczotkowania,
- ocenić indywidualne ryzyko próchnicy,
- omówić stosowanie pasty z fluorem,
- udzielić wskazówek dotyczących karmienia i napojów po wyrżnięciu zębów.
Wizyta adaptacyjna nie musi wiązać się z leczeniem. Jej celem jest przede wszystkim profilaktyka i przyzwyczajenie dziecka do gabinetu, zanim pojawi się ból.
Jak rozpoznać pleśniawki u niemowlęcia?
Pleśniawki są zakażeniem grzybiczym wywoływanym przez drożdżaki z rodzaju Candida. Mogą pojawić się między innymi po antybiotykoterapii, ale nie zawsze udaje się wskazać jeden czynnik wywołujący.
Typowe zmiany mają postać kremowobiałych plam lub nalotów występujących na:
- języku,
- wewnętrznej stronie policzków,
- dziąsłach,
- podniebieniu,
- wewnętrznej stronie warg.
W przeciwieństwie do resztek mleka pleśniawek nie można łatwo usunąć delikatnym przetarciem. Próba mocnego ścierania może spowodować zaczerwienienie lub krwawienie błony śluzowej.
Dziecko może również:
- być niespokojne podczas karmienia,
- często odrywać się od piersi lub butelki,
- jeść mniej z powodu bólu,
- mieć utrzymujące się pieluszkowe zapalenie skóry.
Sam biały język po karmieniu nie wystarcza do rozpoznania pleśniawek.
Jak leczy się pleśniawki?
Podejrzenie pleśniawek u niemowlęcia należy skonsultować z pediatrą. Lekarz może zalecić preparat przeciwgrzybiczy dobrany do wieku dziecka.
Lek należy stosować:
- dokładnie w przepisanej dawce,
- przez zalecony czas,
- w sposób wskazany w ulotce lub przez lekarza,
- bez samodzielnego zwiększania częstotliwości aplikacji.
Nie należy mocno wcierać leku gazą ani usuwać nalotów mechanicznie. W przypadku preparatów doustnych szczególnie ważna jest prawidłowa technika aplikacji, ponieważ część żeli może stwarzać ryzyko zadławienia, jeśli zostanie podana w zbyt dużej ilości lub głęboko w jamie ustnej.
Podczas leczenia warto:
- dokładnie myć ręce,
- czyścić i wyparzać smoczki oraz części butelek zgodnie z instrukcją producenta,
- regularnie myć zabawki wkładane do ust,
- nie oblizywać smoczka przed podaniem go dziecku,
- nie przerywać leczenia tylko dlatego, że nalot zmniejszył się po kilku dniach.
Karmienie piersią a pleśniawki
Pleśniawki nie są powodem do automatycznego przerwania karmienia piersią. Mama może zazwyczaj kontynuować karmienie, jeśli pozwala na to jej samopoczucie.
Jeżeli oprócz zmian w jamie ustnej dziecka u mamy występują:
- nagły, piekący ból brodawek podczas lub po karmieniu,
- świąd albo nadmierna wrażliwość brodawek,
- błyszcząca, łuszcząca się lub zmieniona skóra otoczki,
- ból pojawiający się po okresie wcześniejszego bezbolesnego karmienia,
potrzebna jest ocena mamy i dziecka. Objawy te mogą wskazywać na zakażenie, ale mogą również wynikać z nieprawidłowego uchwycenia piersi lub uszkodzenia brodawki.
Rutynowe przemywanie brodawek ciepłą wodą przed każdym karmieniem nie zapobiega pleśniawkom i może dodatkowo wysuszać skórę. Wystarcza zwykła codzienna higiena.
Jeżeli mama otrzyma lek do stosowania na brodawki, powinna postępować zgodnie z instrukcją dotyczącą aplikacji i ewentualnego usunięcia jego pozostałości przed karmieniem.
Jak wyglądają afty u dziecka?
Afty to bolesne, płytkie owrzodzenia błony śluzowej. Zazwyczaj mają jasny lub żółtawy środek i czerwoną obwódkę. Nie są pęcherzykami wypełnionymi płynem.
U niemowląt zmiany przypominające afty wymagają ostrożnej oceny, ponieważ nadżerki i owrzodzenia jamy ustnej mogą być związane również z:
- urazem błony śluzowej,
- infekcją wirusową,
- chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej,
- opryszczkowym zapaleniem jamy ustnej,
- podrażnieniem lub oparzeniem,
- innymi chorobami ogólnymi.
Nie należy samodzielnie stosować u niemowlęcia preparatów na afty przeznaczonych dla dorosłych. Żele znieczulające, płyny do płukania i preparaty zawierające alkohol mogą nie być odpowiednie dla jego wieku.
Czego nie stosować w jamie ustnej niemowlęcia?
Bez zalecenia lekarza lub dentysty nie należy używać:
- płynów do płukania jamy ustnej,
- spirytusu i preparatów zawierających alkohol,
- sody oczyszczonej,
- olejków eterycznych,
- miodu, szczególnie przed ukończeniem pierwszego roku życia,
- gencjany,
- domowych naparów ziołowych,
- leków pozostałych po wcześniejszej infekcji,
- żeli przeciwbólowych bez sprawdzenia ograniczeń wiekowych.
Kosmetyki do kąpieli, preparaty do pielęgnacji skóry oraz chusteczki kosmetyczne nie są przeznaczone do stosowania w jamie ustnej.
Kiedy skonsultować się z lekarzem lub dentystą?
Skontaktuj się z pediatrą lub dentystą, jeśli:
- białe plamy nie dają się delikatnie usunąć,
- zmiany występują także na policzkach, dziąsłach lub podniebieniu,
- dziecko płacze albo odmawia jedzenia z powodu bólu,
- pleśniawki nie ustępują mimo leczenia lub często nawracają,
- w jamie ustnej pojawia się krwawienie,
- występuje wiele bolesnych owrzodzeń,
- zmiana utrzymuje się dłużej niż dwa–trzy tygodnie,
- na zębie pojawia się biała, kredowa, brązowa lub czarna plama,
- dziecko doznało urazu zęba lub jamy ustnej.
Pilnej oceny wymaga dziecko, które:
- ma trudności z oddychaniem lub połykaniem,
- nie może przyjmować płynów,
- ma znacznie mniej mokrych pieluszek,
- jest wiotkie, bardzo senne lub trudne do obudzenia,
- ma gorączkę i liczne pęcherzyki lub nadżerki w jamie ustnej,
- jest noworodkiem i ma pęcherzyki na ustach, skórze albo w okolicy oczu.
Podsumowanie
Przed pojawieniem się pierwszego zęba można delikatnie oczyszczać dziąsła dziecka czystą, wilgotną gazą lub ściereczką. Nie trzeba jednak wykonywać tej czynności po każdym karmieniu ani intensywnie ścierać nalotu z języka.
Od pierwszego zęba należy szczotkować zęby dwa razy dziennie pastą z fluorem. Dla dziecka poniżej trzeciego roku życia wystarcza ilość odpowiadająca ziarenku ryżu, a za dokładne mycie odpowiada rodzic.
Pleśniawki mają postać białych plam, których nie można łatwo zetrzeć. Nie należy ich zdrapywać ani leczyć domowymi preparatami. Bolesne zmiany, trudności z karmieniem, gorączka lub oznaki odwodnienia wymagają konsultacji.