Nocne karmienia są naturalną częścią pierwszych miesięcy życia dziecka. Noworodek ma niewielki żołądek, szybko rośnie i potrzebuje regularnego dostarczania mleka również w nocy.
Z czasem część dzieci zaczyna spontanicznie wydłużać przerwy między karmieniami. Nie istnieje jednak jeden wiek, w którym każde zdrowe niemowlę powinno przestać jeść w nocy.
Dlaczego niemowlę budzi się w nocy na karmienie?
W pierwszych tygodniach i miesiącach życia nocne karmienia pomagają zaspokajać zapotrzebowanie dziecka na energię i składniki odżywcze.
Wybudzenie w nocy nie zawsze oznacza jednak głód. Niemowlę może budzić się również z powodu:
- potrzeby bliskości,
- mokrej pieluszki,
- zbyt wysokiej lub niskiej temperatury,
- ząbkowania,
- choroby lub dyskomfortu,
- naturalnych zmian faz snu.
Dlatego nie każde nocne przebudzenie musi kończyć się karmieniem, szczególnie u starszego niemowlęcia. W pierwszych miesiącach życia nadal należy jednak reagować na sygnały głodu i nie wydłużać przerw między karmieniami na siłę.
Kiedy dziecko zaczyna przesypiać noc?
Określenie „przesypianie całej nocy” jest nieprecyzyjne. U niemowlęcia może oznaczać kilka godzin nieprzerwanego snu, a niekoniecznie sen od wieczora do rana bez żadnego wybudzenia.
Między 3. a 6. miesiącem część dzieci zaczyna spać nocą przez 5-8 godzin lub dłużej. Inne nadal regularnie się budzą.
Między 6. a 12. miesiącem u części zdrowych dzieci nocne karmienia mogą przestać być potrzebne z punktu widzenia odżywiania. Nie oznacza to jednak, że wszystkie dzieci w tym wieku przestaną budzić się w nocy albo powinny zostać odstawione od nocnego karmienia.
Sen rozwija się indywidualnie i może okresowo zmieniać się między innymi podczas choroby, ząbkowania lub intensywnych zmian rozwojowych.
Kiedy można myśleć o ograniczeniu nocnego karmienia?
Nie ma jednej obowiązkowej granicy wieku. Decyzja zależy między innymi od:
- wieku dziecka,
- sposobu karmienia,
- prawidłowego przyrostu masy ciała,
- ilości mleka i posiłków przyjmowanych w ciągu dnia,
- ogólnego stanu zdrowia,
- tego, czy dziecko było urodzone przedwcześnie,
- potrzeb dziecka i rodziny.
U zdrowego starszego niemowlęcia, które prawidłowo rośnie i dobrze odżywia się w ciągu dnia, można rozważyć stopniowe ograniczanie części nocnych karmień. Jeśli dziecko ma mniej niż 12 miesięcy, wcześniactwo, problemy z przybieraniem na wadze lub inne problemy zdrowotne, warto wcześniej omówić taką zmianę z pediatrą.
Nie należy traktować umiejętności samodzielnego zasypiania jako warunku odstawienia karmienia ani karmienia do snu jako zachowania, które zawsze trzeba eliminować.
Nocne karmienie piersią
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca wyłączne karmienie piersią przez około pierwszych 6 miesięcy życia, a następnie kontynuowanie karmienia piersią wraz z odpowiednią dietą uzupełniającą do 2. roku życia lub dłużej, jeśli odpowiada to dziecku i rodzicowi.
W pierwszych 6 miesiącach zalecane jest karmienie responsywne, czyli zgodnie z sygnałami dziecka zarówno w dzień, jak i w nocy.
Nie ma podstaw do stwierdzenia, że po ukończeniu 6. miesiąca każde dziecko karmione piersią powinno przestać ssać w nocy.
Nie jest również prawidłowe tłumaczenie częstszych pobudek tym, że „mleko mamy jest lekkostrawne, więc dzieci karmione piersią gorzej śpią”. Sen niemowląt zależy od wielu czynników, a sam sposób karmienia nie pozwala przewidzieć, jak często konkretne dziecko będzie się budzić.
Nocne karmienie mlekiem modyfikowanym
W pierwszych miesiącach dzieci karmione mlekiem modyfikowanym również potrzebują nocnych posiłków. Powinny być karmione zgodnie z sygnałami głodu, a nie według zasady, że większa butelka przed snem zapewni dłuższy sen.
Nie należy zwiększać stężenia mieszanki ani dodawać do butelki kaszki lub innych produktów po to, aby dziecko dłużej spało.
Jeśli u starszego niemowlęcia nocne karmienia mają być ograniczane, można po konsultacji stopniowo zmniejszać ich liczbę lub ilość wypijanego mleka. Mleka modyfikowanego nie należy jednak rozcieńczać większą ilością wody niż zaleca producent.
Czy rozszerzanie diety oznacza koniec nocnych karmień?
Nie. Rozszerzanie diety rozpoczyna się około 6. miesiąca życia, ale pokarmy uzupełniające nie zastępują od razu wszystkich karmień mlekiem.
Budzenie się częściej w nocy nie jest również sygnałem, że trzeba wcześniej rozpocząć podawanie pokarmów stałych.
Nie ma dowodów, że samo rozpoczęcie rozszerzania diety sprawi, że dziecko zacznie przesypiać całą noc.
W pierwszym roku życia mleko kobiece lub odpowiednie mleko modyfikowane pozostaje ważnym elementem żywienia dziecka.
Jak łagodnie ograniczać nocne karmienia?
Jeśli dziecko jest już na etapie, na którym ograniczenie części nocnych karmień jest odpowiednie, nie trzeba robić tego z dnia na dzień.
Można:
- zacząć od jednego wybranego karmienia zamiast eliminować wszystkie jednocześnie,
- stopniowo skracać wybrane karmienie piersią, jeśli dziecko dobrze toleruje zmianę,
- przy karmieniu butelką stopniowo ograniczać objętość wybranego nocnego posiłku, bez zmiany proporcji proszku i wody,
- przy niektórych pobudkach zaoferować przytulenie, głaskanie, spokojny głos lub inną znaną dziecku formę uspokojenia,
- zadbać o regularne karmienia i odpowiednią ilość jedzenia w ciągu dnia,
- utrzymywać spokojny i przewidywalny wieczorny rytuał.
Jeżeli dziecko wyraźnie sygnalizuje głód, zmiana powoduje duży dyskomfort lub rodzic ma wątpliwości dotyczące ilości przyjmowanego pokarmu, warto zwolnić tempo i omówić sytuację z pediatrą lub doradcą laktacyjnym.
Czy odstawienie nocnego karmienia poprawia sen?
Ograniczenie nocnych karmień nie gwarantuje, że dziecko przestanie się budzić.
Niemowlę może nadal wybudzać się pomiędzy cyklami snu i potrzebować kontaktu z opiekunem z innych powodów niż głód. Dlatego nie należy przedstawiać odstawienia nocnego karmienia jako metody zapewniającej przesypianie całej nocy.
Nie ma również podstaw, aby twierdzić, że dzieci odstawione od nocnego karmienia są automatycznie bardziej wypoczęte, mają lepszy nastrój albo szybciej się uczą.
Nocne karmienie a próchnica
Po pojawieniu się pierwszego zęba warto rozpocząć jego szczotkowanie dwa razy dziennie niewielką ilością pasty z fluorem odpowiedniej dla wieku dziecka.
Szczególnie niekorzystne jest pozostawianie dziecka do snu z butelką w ustach lub umożliwianie wielokrotnego popijania z butelki przez całą noc.
Próchnica wczesnego dzieciństwa ma wiele przyczyn, ale częste nocne karmienia po ukończeniu 12. miesiąca życia, szczególnie w połączeniu z innymi źródłami węglowodanów w diecie i niewystarczającą higieną jamy ustnej, mogą zwiększać ryzyko próchnicy.
Nie oznacza to konieczności całkowitego zakończenia karmienia piersią po pierwszych urodzinach. Karmienie piersią może być kontynuowane, ale warto zadbać o higienę jamy ustnej i w razie częstych nocnych karmień omówić indywidualne ryzyko próchnicy z dentystą dziecięcym.
Bezpieczeństwo podczas nocnego karmienia
Nocne karmienie często odbywa się w czasie, gdy rodzic jest bardzo zmęczony. Warto więc pamiętać również o zasadach bezpiecznego snu.
Niemowlę powinno spać na plecach, na płaskim i twardym podłożu, w przestrzeni wolnej od poduszek, kołder, ochraniaczy i miękkich przedmiotów.
Nie należy zasypiać z dzieckiem na kanapie ani w fotelu. Są to szczególnie niebezpieczne miejsca do wspólnego snu.
Po zakończeniu karmienia najbezpieczniej odłożyć niemowlę do jego własnej, odpowiednio przygotowanej przestrzeni do snu.
Kiedy skonsultować nocne karmienie z pediatrą?
Przed ograniczeniem nocnych karmień warto skonsultować się z lekarzem szczególnie wtedy, gdy:
- dziecko słabo przybiera na wadze,
- urodziło się przedwcześnie lub z małą masą urodzeniową,
- ma chorobę przewlekłą lub inne szczególne potrzeby żywieniowe,
- przyjmuje bardzo mało mleka lub jedzenia w ciągu dnia,
- rodzic zauważa mniej mokrych pieluszek lub inne możliwe objawy odwodnienia,
- dziecko jest niezwykle senne i trudno je obudzić na karmienie,
- nocne karmienia lub sen są źródłem dużego obciążenia dla dziecka albo rodziny.
U noworodka nie należy samodzielnie rezygnować z nocnych karmień tylko dlatego, że dziecko długo śpi. W pierwszych tygodniach sposób karmienia i przyrost masy ciała powinny być oceniane indywidualnie.
Podsumowanie
Nocne karmienia są naturalne w pierwszych miesiącach życia i nie istnieje jeden wiek, w którym każde dziecko powinno z nich zrezygnować. Między 6. a 12. miesiącem część zdrowych niemowląt może już nie potrzebować nocnego posiłku z powodów żywieniowych, ale inne nadal będą się budzić i korzystać z nocnego karmienia.
Jeżeli rodzina chce ograniczyć nocne karmienia u starszego niemowlęcia, najlepiej robić to stopniowo, z uwzględnieniem wzrastania, sposobu karmienia i ilości pokarmu przyjmowanego w ciągu dnia. Odstawienie nocnych karmień nie gwarantuje przesypiania całej nocy, a kontynuowanie karmienia piersią po 6. czy 12. miesiącu życia nie jest samo w sobie problemem wymagającym zakończenia.