Kangurowanie noworodka polega na ułożeniu dziecka, ubranego zwykle tylko w pieluszkę, bezpośrednio na odsłoniętej klatce piersiowej rodzica lub opiekuna. Taki kontakt „skóra do skóry” pomaga dziecku utrzymać ciepło, sprzyja wyciszeniu i może ułatwiać rozpoczęcie karmienia piersią.
W przypadku wcześniaków i dzieci z małą masą urodzeniową kontakt ten jest częścią opieki metodą kangura. Sposób i czas kangurowania dziecka wymagają wówczas uzgodnienia z personelem oddziału neonatologicznego.
Co to jest kangurowanie noworodka?
Kangurowanie to bliski kontakt nagiej skóry dziecka ze skórą klatki piersiowej rodzica lub innego opiekuna. Noworodek jest ułożony na brzuchu w pozycji pionowej lub półpionowej, a jego plecy można przykryć suchym kocem albo ubraniem opiekuna.
Nazwa nawiązuje do sposobu, w jaki młode kangury przebywają blisko ciała matki. Metoda nie polega jednak wyłącznie na przytulaniu. Ważne są prawidłowa pozycja dziecka, stała drożność jego dróg oddechowych i obserwowanie oddechu, koloru skóry oraz zachowania.
Kontakt „skóra do skóry” a opieka metodą kangura
Określenia te bywają używane zamiennie, ale nie zawsze oznaczają dokładnie to samo.
- Kontakt „skóra do skóry” może dotyczyć każdego noworodka, na przykład bezpośrednio po porodzie, podczas karmienia lub wyciszania dziecka.
- Opieka metodą kangura jest szczególnie istotna w opiece nad wcześniakami i dziećmi z małą masą urodzeniową. Obejmuje możliwie długi kontakt „skóra do skóry” oraz odpowiednio dobrane żywienie i kontrolę medyczną.
Kangurowanie nie zastępuje leczenia ani obserwacji neonatologicznej. Może być prowadzone równolegle z niektórymi elementami opieki szpitalnej, jeżeli pozwala na to stan dziecka i personel potwierdzi, że można je bezpiecznie wyjąć z łóżeczka lub inkubatora.
Jakie korzyści może przynieść kangurowanie?
Bezpośredni kontakt z ciałem opiekuna może wspierać adaptację noworodka do warunków poza organizmem matki. W zależności od wieku ciążowego, stanu dziecka oraz długości kontaktu może:
- pomagać w utrzymaniu prawidłowej temperatury ciała;
- sprzyjać spokojniejszemu oddechowi i wyciszeniu;
- ułatwiać wczesne rozpoczęcie karmienia piersią;
- wspierać rozpoznawanie przez rodzica sygnałów wysyłanych przez dziecko;
- budować bliskość pomiędzy dzieckiem a rodzicem lub opiekunem.
U wcześniaków i dzieci z małą masą urodzeniową prawidłowo prowadzona opieka metodą kangura wiąże się między innymi z mniejszym ryzykiem wychłodzenia i zakażeń oraz z lepszymi wynikami karmienia. Nie oznacza to jednak, że sam kontakt „skóra do skóry” zapobiega wszystkim powikłaniom wcześniactwa.
Kangurowanie może także zwiększać poczucie zaangażowania i pewności rodzica w opiece nad dzieckiem. Nie należy natomiast przedstawiać go jako metody gwarantującej zapobieganie depresji poporodowej lub określony rozwój emocjonalny dziecka.
Kto może kangurować dziecko?
Najczęściej jako pierwsza kangurowanie rozpoczyna osoba, która urodziła dziecko. Kontakt „skóra do skóry” może jednak zapewniać także drugi rodzic, partner lub inny bliski opiekun. Jest to szczególnie pomocne, gdy matka wymaga zabiegu, odpoczynku albo dodatkowej opieki medycznej.
Osoba kangurowująca powinna być zdrowa, przytomna i zdolna do ciągłego obserwowania dziecka. Powinna również przestrzegać zasad higieny oraz zaleceń personelu, zwłaszcza podczas pobytu na oddziale neonatologicznym.
Jak bezpiecznie kangurować noworodka?
Przed pierwszym kangurowaniem warto poprosić położną lub pielęgniarkę o pokazanie prawidłowego ułożenia. Ma to szczególne znaczenie w przypadku wcześniaka, dziecka wymagającego tlenoterapii lub podłączonego do aparatury medycznej.
- Usiądź wygodnie w pozycji półleżącej, z dobrze podpartymi plecami i ramionami.
- Odsłoń klatkę piersiową. Dziecko ubrane w pieluszkę połóż brzuchem na swojej skórze.
- Ułóż głowę dziecka bokiem. Twarz, nos i usta muszą pozostawać przez cały czas widoczne i nieosłonięte.
- Zadbaj, aby szyja była ustawiona neutralnie lub lekko wyprostowana, a broda nie była mocno dociśnięta do klatki piersiowej.
- Podtrzymuj plecy, szyję i głowę noworodka. Nogi dziecka mogą być lekko zgięte i ułożone po bokach tułowia.
- Przykryj plecy dziecka suchym kocem lub ubraniem, nie zasłaniając jego twarzy.
- Obserwuj oddech, kolor skóry, napięcie mięśni i reakcje dziecka.
Nie należy kangurować dziecka, gdy opiekun jest senny, znajduje się pod wpływem alkoholu lub substancji psychoaktywnych albo przyjął lek powodujący wyraźną senność. Kontakt „skóra do skóry” na kanapie, fotelu lub łóżku nie jest bezpiecznym sposobem wspólnego snu.
Kiedy rozpocząć i jak długo kangurować dziecko?
Jeżeli stan matki i dziecka na to pozwala, kontakt „skóra do skóry” można rozpocząć bezpośrednio po porodzie. U zdrowego noworodka warto umożliwić nieprzerwany kontakt przynajmniej przez pierwszą godzinę życia oraz podczas rozpoczęcia pierwszego karmienia.
Nie istnieje jedna obowiązkowa długość ani sztywny, siedmiodniowy schemat kangurowania właściwy dla wszystkich dzieci. Kontakt można powtarzać regularnie tak długo, jak jest komfortowy i bezpieczny dla dziecka oraz opiekuna.
W przypadku wcześniaka czas i częstotliwość sesji ustala się wspólnie z personelem. Zalecenia mogą się zmieniać wraz ze stanem klinicznym dziecka.
Kangurowanie wcześniaka lub dziecka z małą masą urodzeniową
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca rozpoczynanie opieki metodą kangura u wcześniaków i dzieci z małą masą urodzeniową możliwie szybko po porodzie. Jej wdrożenie zależy jednak od stanu noworodka, możliwości oddziału i oceny zespołu medycznego.
Nie należy samodzielnie wyjmować wcześniaka z inkubatora ani zmieniać ułożenia przewodów, sond lub czujników. Personel pomaga bezpiecznie przenieść dziecko i kontroluje jego stan podczas kontaktu z opiekunem.
Jeżeli stan noworodka wymaga pilnych procedur, wspomagania oddechu lub stabilizacji krążenia, zespół może czasowo zmienić sposób albo moment rozpoczęcia kangurowania.
Kangurowanie po cesarskim cięciu
Kontakt „skóra do skóry” jest często możliwy również po cesarskim cięciu, jeżeli stan matki i dziecka jest stabilny. Ze względu na działanie znieczulenia i ograniczoną swobodę ruchów potrzebna jest pomoc personelu lub innej dorosłej osoby.
Jeżeli matka nie może od razu bezpiecznie trzymać noworodka, może go kangurować drugi rodzic lub opiekun. Kontakt z matką można rozpocząć później, gdy będzie przytomna, stabilna i zdolna do obserwowania dziecka.
Kangurowanie dziecka w domu
Po wypisie ze szpitala kontakt „skóra do skóry” można kontynuować w spokojnym, ciepłym pomieszczeniu. W przypadku wcześniaka należy przestrzegać indywidualnego planu otrzymanego od neonatologa lub personelu oddziału.
Przed rozpoczęciem przygotuj potrzebne rzeczy w zasięgu ręki i przyjmij stabilną pozycję. Jeśli poczujesz senność, odłóż dziecko na plecach do własnego łóżeczka lub przekaż je innemu przytomnemu opiekunowi. Miejsce snu niemowlęcia powinno być płaskie, twarde i pozbawione poduszek, luźnych koców oraz innych miękkich przedmiotów.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Podczas kangurowania natychmiast zmień pozycję dziecka i poproś o pomoc, jeśli jego twarz zostanie zasłonięta albo oddech wyda się utrudniony. Pilnej oceny medycznej wymagają między innymi:
- sinienie lub wyraźne zblednięcie skóry;
- bezdech, nieregularny oddech albo widoczny wysiłek oddechowy;
- wiotkość, brak zwykłej reakcji lub trudność z obudzeniem dziecka;
- nietypowo niska lub wysoka temperatura ciała;
- nagła zmiana zachowania lub sposobu karmienia;
- inne objawy wskazane przez personel w indywidualnym planie opieki nad wcześniakiem.
Jeśli masz wątpliwości dotyczące choroby zakaźnej, przyjmowanych leków albo własnego stanu psychicznego, skonsultuj zasady kangurowania z lekarzem lub położną. Sama diagnoza nie zawsze wyklucza kontakt z dzieckiem, ale może wymagać dodatkowych środków ostrożności lub obecności drugiej osoby.
Podsumowanie
Kangurowanie noworodka to bezpośredni kontakt jego skóry ze skórą rodzica lub opiekuna. Może pomagać w utrzymaniu temperatury ciała, sprzyjać wyciszeniu, karmieniu i budowaniu bliskości. Ma szczególne znaczenie w opiece nad wcześniakami i dziećmi z małą masą urodzeniową.
Najważniejsze są prawidłowa pozycja, odkryta twarz, drożne drogi oddechowe oraz stała obserwacja dziecka przez przytomnego opiekuna. W przypadku wcześniaka, choroby dziecka lub wątpliwości zdrowotnych sposób kangurowania należy uzgodnić z personelem medycznym.