Pierwsze dni życia dziecka obejmują wiele badań i obserwacji, które pomagają ocenić jego stan zdrowia oraz wykryć niektóre choroby na wczesnym etapie. Część badań wykonywana jest jeszcze w szpitalu, a kolejne odbywają się podczas wizyt u pediatry i zgodnie z aktualnym kalendarzem szczepień.
Jakie badania wykonuje się po urodzeniu dziecka?
Po porodzie personel medyczny ocenia podstawowe funkcje życiowe noworodka, jego adaptację do życia poza organizmem mamy oraz ogólny stan zdrowia. Zakres i kolejność poszczególnych czynności mogą zależeć od sposobu porodu, stanu dziecka oraz procedur obowiązujących w danym szpitalu.
W pierwszych godzinach i dobach życia dziecka wykonywane są między innymi:
- ocena według skali Apgar,
- pomiar masy ciała, długości ciała i obwodu głowy,
- badanie fizykalne noworodka,
- ocena sposobu karmienia i odruchów noworodkowych,
- badanie przesiewowe słuchu,
- badania przesiewowe z próbki krwi,
- przesiewowa ocena w kierunku krytycznych wad serca za pomocą pulsoksymetrii,
- ocena stanu skóry, pępka, napięcia mięśniowego i reakcji dziecka.
Skala Apgar
Skala Apgar służy do szybkiej oceny stanu noworodka bezpośrednio po urodzeniu. Ocenia się pięć elementów:
- czynność serca,
- oddech,
- napięcie mięśniowe,
- reakcję na bodźce,
- zabarwienie skóry.
Każdy element otrzymuje od 0 do 2 punktów. Ocena jest zwykle wykonywana w pierwszej i piątej minucie życia, a w razie potrzeby również później.
Wynik Apgar nie jest pełną diagnozą zdrowia dziecka i nie pozwala przewidzieć jego dalszego rozwoju. Niższy wynik może oznaczać, że noworodek potrzebuje dodatkowej pomocy lub obserwacji, ale jego interpretacja zawsze zależy od sytuacji klinicznej.
Badanie fizykalne noworodka
Podczas badania lekarz ocenia między innymi budowę ciała, skórę, oddychanie, pracę serca, napięcie mięśniowe, odruchy oraz sposób poruszania kończynami.
Sprawdzane mogą być także:
- jama ustna i podniebienie,
- brzuch i narządy jamy brzusznej,
- narządy płciowe,
- kręgosłup, kończyny i stawy biodrowe,
- odruch ssania, odruch chwytny i odruch Moro,
- reakcja źrenic oraz czerwony refleks w badaniu oczu,
- stan pępka i ogólne oznaki adaptacji po porodzie.
Nieprawidłowy wynik pojedynczego badania nie zawsze oznacza chorobę. Czasem potrzebne są dodatkowe obserwacje, powtórzenie badania lub konsultacja specjalistyczna.
Żółtaczka noworodkowa
Żółte zabarwienie skóry i białek oczu jest częste u noworodków. Najczęściej wiąże się z przejściowym zwiększeniem stężenia bilirubiny i niedojrzałością procesów, które odpowiadają za jej usuwanie z organizmu.
Personel medyczny ocenia nasilenie żółtaczki i w razie potrzeby sprawdza poziom bilirubiny za pomocą pomiaru przez skórę lub badania krwi. U części dzieci konieczne może być leczenie, na przykład fototerapia.
Po wypisie skontaktuj się z lekarzem, jeśli żółte zabarwienie wyraźnie się nasila, dziecko jest bardzo senne, ma trudności z karmieniem, oddaje mało moczu lub żółtaczka pojawia się w pierwszej dobie życia.
Badania przesiewowe noworodków
Badania przesiewowe mają na celu wykrycie wybranych chorób, które na początku mogą nie powodować widocznych objawów. Wczesne rozpoznanie pozwala szybko rozpocząć dalszą diagnostykę i odpowiednie postępowanie.
Badanie z próbki krwi
Do badania pobiera się kilka kropli krwi, najczęściej z pięty noworodka, i nanosi na specjalną bibułę. Próbka jest następnie przekazywana do laboratorium.
Zakres badań przesiewowych zależy od aktualnego programu obowiązującego w Polsce. Może obejmować między innymi wybrane choroby metaboliczne, wrodzoną niedoczynność tarczycy, fenyloketonurię, mukowiscydozę, rdzeniowy zanik mięśni oraz inne rzadkie choroby.
Badanie wykonuje się zwykle w pierwszych dobach życia. Jeśli dziecko opuści szpital wcześniej, pobranie lub jego powtórzenie może zostać zorganizowane zgodnie z zaleceniami personelu medycznego.
Przesiewowe badanie słuchu
Badanie słuchu jest bezbolesne i wykonywane najczęściej jeszcze w szpitalu. Pozwala sprawdzić, czy reakcja ucha na bodźce dźwiękowe jest prawidłowa.
Nieprawidłowy lub niejednoznaczny wynik nie oznacza automatycznie niedosłuchu. W takiej sytuacji dziecko może zostać skierowane na powtórne badanie lub dalszą konsultację audiologiczną.
Przesiewowa ocena w kierunku krytycznych wad serca
U noworodka może zostać wykonany pomiar saturacji, czyli wysycenia krwi tlenem. Badanie pomaga wykryć niektóre poważne wady serca, które nie zawsze są widoczne podczas standardowego badania fizykalnego.
Jest to badanie przesiewowe, dlatego prawidłowy wynik nie wyklucza wszystkich chorób serca. W przypadku nieprawidłowości lekarz decyduje o dalszej diagnostyce.
Pierwsze szczepienia
W Polsce pierwsze szczepienia noworodka są zwykle wykonywane w szpitalu. Obejmują szczepienie przeciw gruźlicy oraz pierwszą dawkę szczepienia przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Szczepienia mogą zostać przesunięte lub zmodyfikowane, jeśli wymaga tego stan zdrowia dziecka. Rodzice powinni otrzymać informacje o wykonanych szczepieniach oraz dalszych terminach w książeczce zdrowia dziecka lub innej dokumentacji medycznej.
Kalendarz szczepień należy sprawdzać w aktualnym Programie Szczepień Ochronnych. Terminy mogą zmieniać się wraz z aktualizacją zaleceń.
Opieka po wyjściu ze szpitala
Po powrocie do domu warto obserwować przede wszystkim karmienie, liczbę mokrych pieluszek, temperaturę ciała, aktywność dziecka, wygląd skóry oraz stan pępka.
Pierwsza wizyta patronażowa położnej lub pielęgniarki oraz kontrola u pediatry pomagają ocenić, jak dziecko adaptuje się w domu. Termin wizyty zależy od organizacji opieki, stanu zdrowia noworodka i zaleceń przekazanych przy wypisie.
Podczas kontroli lekarz może ocenić między innymi:
- masę ciała i przyrosty,
- sposób karmienia,
- nawodnienie,
- gojenie pępka,
- napięcie mięśniowe i odruchy,
- stan skóry i nasilenie żółtaczki,
- oddychanie i pracę serca.
Wizyty kontrolne i szczepienia w pierwszym roku
W pierwszym roku życia dziecko odbywa kilka wizyt profilaktycznych i szczepień. Ich dokładny harmonogram zależy od aktualnego kalendarza szczepień, wcześniejszych dawek, stanu zdrowia dziecka oraz ewentualnych przeciwwskazań.
W kolejnych miesiącach mogą być podawane dawki szczepień przeciw między innymi:
- wirusowemu zapaleniu wątroby typu B,
- błonicy, tężcowi i krztuścowi,
- poliomyelitis,
- Haemophilus influenzae typu b,
- pneumokokom,
- rotawirusom oraz innym chorobom, zgodnie z aktualnym programem szczepień.
Podczas wizyt profilaktycznych lekarz monitoruje rozwój dziecka, wzrastanie, napięcie mięśniowe, stan ciemiączka, słuch, wzrok i układ ruchu. Badania ortopedyczne oraz ocena stawów biodrowych odbywają się zgodnie z zaleceniami lekarza i obowiązującymi standardami. Nie każde dziecko wymaga wizyty u ortopedy w tym samym wieku.
Jeśli zauważysz utrzymujące się zezowanie, brak reakcji na dźwięki, asymetrię ruchów lub trudności z poruszaniem kończyną, omów to z pediatrą. Lekarz zdecyduje, czy potrzebna jest konsultacja okulistyczna, audiologiczna, neurologiczna lub ortopedyczna.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Z noworodkiem lub niemowlęciem skontaktuj się pilnie z lekarzem, jeśli pojawią się:
- trudności w oddychaniu, sinienie ust lub skóry,
- wyraźna senność, wiotkość albo trudności z wybudzeniem,
- odmowa karmienia lub znacznie mniejsze przyjmowanie pokarmu,
- wyraźnie mniej mokrych pieluszek,
- powtarzające się wymioty,
- drgawki,
- gorączka u małego niemowlęcia,
- szybko nasilająca się żółtaczka,
- krwawienie, ropna wydzielina lub nasilające się zaczerwienienie wokół pępka,
- wysypka, która nie blednie po ucisku,
- nagła, wyraźna zmiana zachowania dziecka.
W razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia zadzwoń pod numer alarmowy 112 albo 999.
Podsumowanie
Pierwsze badania dziecka rozpoczynają się bezpośrednio po porodzie i obejmują między innymi ocenę w skali Apgar, badanie fizykalne, badania przesiewowe oraz pierwsze szczepienia. Po wypisie ważne są wizyty patronażowe, kontrole u pediatry i realizowanie aktualnego harmonogramu szczepień. Jeśli noworodek ma trudności z oddychaniem, karmieniem, wybudzeniem lub pojawiają się inne niepokojące objawy, należy skontaktować się z lekarzem.