Planowany poród domowy jest porodem odbywającym się poza szpitalem, po wcześniejszej kwalifikacji ciężarnej i zaplanowaniu profesjonalnej opieki położnej. Nie należy go utożsamiać z nagłym, nieplanowanym porodem w domu bez obecności wykwalifikowanego personelu.
W Polsce miejsce porodu powinno być zgodne z udokumentowaną oceną czynników ryzyka okołoporodowego. Dlatego decyzja o porodzie domowym nie powinna opierać się wyłącznie na preferencji dotyczącej miejsca, ale także na aktualnym stanie zdrowia kobiety, przebiegu ciąży i dobrostanie dziecka.
Czym jest planowany poród domowy?
Planowany poród domowy odbywa się z udziałem wykwalifikowanej położnej, która prowadzi poród fizjologiczny, monitoruje stan kobiety i dziecka oraz rozpoznaje sytuacje wymagające konsultacji lekarskiej lub przeniesienia do szpitala.
Położna jest samodzielnym zawodem medycznym i ma kompetencje do prowadzenia fizjologicznego porodu oraz monitorowania płodu.
Doula może zapewniać wsparcie emocjonalne i praktyczne, ale nie zastępuje położnej ani lekarza i nie prowadzi porodu jako profesjonalista medyczny.
Kto może rozważyć poród w domu?
Planowany poród domowy jest rozważany przede wszystkim w ciąży o niskim ryzyku.
Znaczenie mają między innymi:
- dobry stan zdrowia kobiety,
- brak istotnych powikłań ciąży,
- ciąża pojedyncza,
- położenie główkowe dziecka,
- ciąża donoszona,
- prawidłowy rozwój i dobrostan dziecka,
- spontanicznie rozpoczynający się poród,
- możliwość zapewnienia profesjonalnej opieki położniczej,
- realny i wcześniej uzgodniony plan szybkiego transferu do szpitala.
Kwalifikacja nie jest jednorazową decyzją na początku ciąży. Sytuacja może się zmienić, dlatego czynniki ryzyka powinny być oceniane również pod koniec ciąży i po rozpoczęciu porodu.
Kiedy bezpieczniejszym miejscem porodu jest szpital?
Nie istnieje jedna prosta lista, która automatycznie kwalifikuje lub dyskwalifikuje każdą kobietę. Polski standard wymaga indywidualnej oceny ryzyka.
Poród szpitalny jest zwykle bezpieczniejszym wyborem, gdy występuje istotne ryzyko powikłań wymagających szybkiego dostępu do lekarza, sali operacyjnej, transfuzji krwi lub intensywnej opieki nad noworodkiem.
Do ważnych czynników należą między innymi:
- istotne choroby przewlekłe kobiety, na przykład ciężkie nadciśnienie, choroba serca, nerek lub zaburzenia krzepnięcia,
- stan przedrzucawkowy lub inne poważne powikłania ciąży,
- ciąża wielopłodowa,
- położenie dziecka inne niż główkowe,
- łożysko przodujące lub inne istotne zaburzenia dotyczące łożyska,
- niepokojące zaburzenia wzrastania lub dobrostanu płodu,
- poród przed ukończeniem 37. tygodnia,
- ciąża po terminie wymagająca indukcji lub zwiększonego nadzoru,
- konieczność indukcji porodu z powodów medycznych,
- inne sytuacje, w których ocena ryzyka wskazuje na potrzebę opieki szpitalnej.
Wcześniejsze cesarskie cięcie wymaga szczególnie dokładnej oceny. Niektóre międzynarodowe organizacje, w tym ACOG, uznają wcześniejsze cesarskie cięcie za przeciwwskazanie do planowanego porodu domowego ze względu na możliwość nagłego pęknięcia macicy i konieczność szybkiego wykonania cięcia cesarskiego.
Sama wieloródka nie jest natomiast przeciwwskazaniem do porodu domowego. W badaniach dotyczących odpowiednio zakwalifikowanych kobiet o niskim ryzyku wyniki planowanego porodu domowego były szczególnie korzystne właśnie u kobiet, które wcześniej rodziły.
Czy pierwszy poród może odbyć się w domu?
Pierwszy poród nie jest automatycznym przeciwwskazaniem do porodu domowego, ale profil ryzyka różni się od kolejnego porodu.
Dane NICE wskazują, że u kobiet o niskim ryzyku, które już wcześniej rodziły, planowany poród domowy wiąże się z mniejszą liczbą interwencji, a wyniki dla dziecka są porównywalne z planowanym porodem na oddziale położniczym.
U kobiet rodzących po raz pierwszy poród domowy również wiąże się z mniejszą liczbą interwencji, ale obserwuje się niewielki wzrost ryzyka poważnego niekorzystnego wyniku u dziecka w porównaniu z pozostałymi miejscami porodu.
Znaczenie ma również możliwość sprawnego transferu. Kobiety rodzące pierwszy raz częściej wymagają przeniesienia z domu do szpitala w trakcie porodu niż wieloródki.
Jakie mogą być zalety porodu domowego?
Przy odpowiedniej kwalifikacji kobiety jako korzyści mogą wskazywać:
- znane i prywatne otoczenie,
- ciągłą, indywidualną opiekę położnej,
- większą swobodę ruchu i wyboru pozycji,
- możliwość korzystania z własnej przestrzeni i obecności wybranych bliskich,
- mniejsze prawdopodobieństwo niektórych interwencji położniczych u kobiet o niskim ryzyku.
Nie można jednak zagwarantować, że poród domowy będzie spokojniejszy, krótszy, mniej bolesny lub pozbawiony interwencji.
Jakie są ograniczenia i ryzyka porodu w domu?
Najważniejszym ograniczeniem jest brak natychmiastowego dostępu do części procedur dostępnych w szpitalu.
W domu nie można wykonać nagłego cięcia cesarskiego, a dostęp do między innymi znieczulenia zewnątrzoponowego, operacyjnego ukończenia porodu czy zaawansowanej opieki neonatologicznej wymaga transportu do szpitala.
Niektóre komplikacje, takie jak krwotok poporodowy, zaburzenia czynności serca płodu, zatrzymanie postępu porodu czy potrzeba intensywnej resuscytacji noworodka, mogą pojawić się nieoczekiwanie także w ciąży wcześniej uznawanej za niskiego ryzyka.
Dlatego jednym z najważniejszych elementów planowanego porodu domowego jest nie samo miejsce, lecz organizacja systemu bezpieczeństwa wokół niego.
Kiedy potrzebny jest transfer do szpitala?
Transfer nie oznacza niepowodzenia porodu domowego. Jest częścią prawidłowo przygotowanego planu bezpieczeństwa.
Może być potrzebny między innymi przy:
- nieprawidłowej czynności serca dziecka,
- braku odpowiedniego postępu porodu,
- znacznym krwawieniu,
- gorączce lub pogorszeniu stanu kobiety,
- potrzebie silniejszego farmakologicznego łagodzenia bólu,
- nieprawidłowym zabarwieniu płynu owodniowego w połączeniu z innymi czynnikami ryzyka,
- problemach z urodzeniem łożyska,
- stanie dziecka wymagającym opieki szpitalnej po porodzie.
Jeszcze przed porodem należy ustalić, do którego szpitala nastąpi transfer, jak długo trwa dojazd i jaki będzie sposób transportu w sytuacji pilnej.
Czy poród domowy może odbyć się w wodzie?
Przy odpowiedniej kwalifikacji poród w wodzie może być jedną z dostępnych możliwości.
Aktualne wytyczne NICE wskazują, że zanurzenie w wodzie może pomagać w łagodzeniu bólu. Nowsze dane dotyczące samego porodu w wodzie u kobiet z ciążą pojedynczą, donoszoną i niskiego ryzyka nie wskazują na wzrost ciężkich powikłań matczynych i noworodkowych, choć jakość części dowodów pozostaje ograniczona.
Basen powinien być przygotowany w sposób umożliwiający zachowanie higieny, obserwację kobiety i dziecka oraz szybkie wyjście z wody w razie potrzeby. Temperatura wody nie powinna przekraczać 37,5°C.
Nie rekomendowałabym używania przypadkowego basenu dziecięcego tylko dlatego, że można napełnić go odpowiednią ilością wody. Sprzęt i przygotowanie miejsca powinny zostać wcześniej omówione z położną, z uwzględnieniem zasad higieny, nośności podłoża i dostępu do rodzącej ze wszystkich stron.
Jak przygotować się do porodu domowego?
Najważniejsze przygotowania mają charakter medyczny i organizacyjny, a nie zakupowy.
Przed porodem warto:
- przejść kwalifikację do porodu domowego,
- wybrać położną mającą doświadczenie w prowadzeniu porodów pozaszpitalnych,
- omówić sytuacje wymagające transferu,
- ustalić szpital, do którego w razie potrzeby nastąpi przewiezienie,
- sprawdzić rzeczywisty czas dojazdu,
- ustalić sposób opieki nad noworodkiem po porodzie,
- omówić dostępne metody łagodzenia bólu,
- przygotować rzeczy wskazane przez położną.
Położna powinna posiadać sprzęt i leki zgodne ze swoim zakresem kompetencji oraz być przygotowana między innymi do oceny stanu dziecka i rozpoczęcia resuscytacji noworodka, jeśli będzie potrzebna.
Jak wybrać położną do porodu domowego?
Przy wyborze nie należy kierować się wyłącznie opiniami w internecie czy osobistą sympatią.
Warto zapytać między innymi o:
- prawo wykonywania zawodu i doświadczenie w porodach domowych,
- sposób kwalifikowania do porodu,
- sprzęt dostępny podczas porodu,
- przygotowanie do resuscytacji noworodka i sytuacji nagłych,
- zasady współpracy z drugim profesjonalistą medycznym, jeśli jest przewidziana,
- kryteria transferu do szpitala,
- procedurę transportu,
- opiekę nad mamą i dzieckiem po porodzie,
- zakres dokumentacji i formalności.
Doula może towarzyszyć rodzinie, ale nie powinna być przedstawiana jako alternatywa dla położnej prowadzącej poród.
Ile kosztuje poród domowy?
Nie ma jednej ogólnopolskiej ceny porodu domowego.
W Polsce planowane porody domowe są najczęściej organizowane prywatnie, a koszt zależy od regionu, doświadczenia położnej, liczby wizyt przed porodem, zakresu dyspozycyjności, obecności dodatkowej położnej oraz opieki poporodowej.
Dlatego nie warto podawać stałej kwoty, takiej jak 1-3 tysiące złotych, ponieważ takie dane szybko się dezaktualizują. Przed podpisaniem umowy warto dokładnie ustalić, co obejmuje cena oraz co dzieje się finansowo w przypadku transferu do szpitala albo zmiany kwalifikacji przed porodem.
Jakie formalności są potrzebne po porodzie w domu?
Poród domowy wymaga również zaplanowania dokumentacji i dalszej opieki nad noworodkiem.
Kartę urodzenia wystawia upoważniona osoba, która odebrała poród, na przykład położna lub lekarz. Następnie przekazuje ją do urzędu stanu cywilnego.
Rodzice mają 21 dni od wystawienia karty urodzenia na zgłoszenie narodzin dziecka. Zgłoszenia można dokonać zgodnie z aktualnymi zasadami urzędowymi także elektronicznie.
Po porodzie należy również ustalić z położną dalsze elementy opieki nad noworodkiem, między innymi badanie dziecka, badania przesiewowe, profilaktykę i szczepienia oraz kontakt z położną POZ.
Nie należy zakładać, że wszystkie procedury wykonywane standardowo podczas pobytu w szpitalu odbędą się automatycznie po porodzie domowym. Powinny zostać zaplanowane przed porodem.
Czy można samodzielnie wywołać poród w domu?
Nie ma potwierdzonej domowej metody, która pozwala w przewidywalny i bezpieczny sposób wywołać poród.
Spacery i zwykła aktywność fizyczna mogą być kontynuowane, jeśli nie ma przeciwwskazań, ale nie powinny być przedstawiane jako skuteczna metoda indukcji.
Aktualne wytyczne nie potwierdzają skuteczności takich metod jak:
- gorące kąpiele,
- ostre potrawy,
- preparaty i napary ziołowe,
- stosunek płciowy,
- akupunktura,
- olej rycynowy.
Nie należy także samodzielnie masować brzucha w celu wywołania skurczów.
Stymulacja brodawek może wpływać na wydzielanie oksytocyny i czynność skurczową, dlatego nie powinna być traktowana jako uniwersalny domowy sposób na rozpoczęcie porodu bez wcześniejszego omówienia tego z osobą prowadzącą ciążę.
Jeśli istnieją medyczne wskazania do indukcji, sposób i miejsce jej przeprowadzenia powinny zostać ustalone przez zespół medyczny. Konieczność indukcji może również zmienić wcześniejszy plan porodu domowego.
Podsumowanie
Planowany poród domowy może być rozważany przede wszystkim w ciąży o niskim ryzyku, po dokładnej kwalifikacji oraz z udziałem wykwalifikowanej położnej i wcześniej przygotowanym planem transferu do szpitala.
Nie każda pozycja ze starych list „przeciwwskazań” automatycznie wyklucza poród domowy. Decyzja powinna wynikać z udokumentowanej oceny ryzyka. Jednocześnie ciąża mnoga, niegłówkowe położenie dziecka, poważne choroby i powikłania ciąży czy potrzeba indukcji mogą sprawić, że bezpieczniejszym miejscem porodu będzie szpital.