Karmienie piersią opiera się na naturalnych odruchach dziecka, ale prawidłowe przystawienie do piersi jest umiejętnością, której mama i noworodek często uczą się razem. Odruch szukania piersi i ssania jest obecny już u noworodka, jednak nie każde dziecko od pierwszego karmienia skutecznie koordynuje ssanie, połykanie i oddychanie.
Dlatego początki mogą wymagać czasu i wsparcia. Jeśli karmienie jest bolesne, dziecko ma trudności z uchwyceniem piersi albo pojawiają się pęknięcia brodawek, nie warto czekać, aż problem sam minie.
Czy karmienia piersią trzeba się nauczyć?
Noworodek rodzi się z odruchem szukania i ssania. Dotknięcie okolicy ust pomaga mu skierować głowę w stronę piersi, a odpowiednio głęboko umieszczona brodawka z otoczką wyzwala ssanie.
Sam odruch nie oznacza jednak, że każde dziecko od razu będzie prawidłowo przystawione. Efektywne karmienie wymaga właściwej pozycji, szerokiego uchwycenia piersi oraz skoordynowanego ssania, połykania i oddychania.
Jeśli pierwsze próby są trudne, warto poprosić położną, lekarza lub specjalistę laktacyjnego o obserwację całego karmienia.
Siara - pierwsze mleko po porodzie
Pierwszym mlekiem produkowanym po porodzie jest siara, czyli colostrum.
Jest gęsta, skoncentrowana i bogata w składniki odżywcze oraz czynniki ochronne, w tym immunoglobuliny. Nie należy jednak opisywać jej jako środka, który „uodparnia dziecko” lub gwarantuje ochronę przed infekcjami.
W pierwszych dniach noworodek potrzebuje niewielkich ilości siary przy pojedynczym karmieniu, dlatego mała objętość nie oznacza automatycznie, że pokarmu jest za mało.
WHO i UNICEF rekomendują, jeśli stan mamy i dziecka na to pozwala, rozpoczęcie karmienia piersią w ciągu pierwszej godziny po porodzie.
Jak wyglądają pierwsze karmienia?
W pierwszych dniach dziecko może chcieć ssać bardzo często, czasem nawet co godzinę przez część dnia.
Orientacyjnie w pierwszych tygodniach noworodki karmione piersią jedzą zwykle co najmniej 8-12 razy w ciągu doby, ale nie trzeba wprowadzać sztywnego harmonogramu.
Najlepiej reagować na wczesne oznaki głodu, takie jak:
- obracanie głowy i otwieranie ust,
- szukanie piersi,
- ssanie dłoni lub palców,
- niepokój i zwiększona aktywność.
Płacz jest późnym sygnałem głodu i wtedy przystawienie może być trudniejsze.
Jak prawidłowo przystawić dziecko do piersi?
Nie istnieje jedna pozycja dobra dla każdej mamy i dziecka. Ważniejsze od nazwy pozycji jest prawidłowe ułożenie i uchwycenie piersi.
Pomocne zasady to:
- trzymanie dziecka blisko swojego ciała,
- ułożenie głowy i tułowia w jednej linii,
- ustawienie nosa mniej więcej na wysokości brodawki przed przystawieniem,
- umożliwienie dziecku lekkiego odchylenia głowy do tyłu,
- poczekanie na szerokie otwarcie ust, zanim dziecko zostanie przybliżone do piersi.
Podczas skutecznego karmienia policzki dziecka pozostają zaokrąglone, można usłyszeć połykanie, a po pierwszych szybszych ruchach ssących pojawiają się głębsze, rytmiczne ruchy.
Po karmieniu brodawka nie powinna być wyraźnie spłaszczona, ściśnięta ani biała.
Kontakt skóra do skóry a karmienie piersią
Kontakt skóra do skóry bezpośrednio po porodzie, jeśli stan mamy i dziecka na to pozwala, wspiera rozpoczęcie karmienia piersią.
Może ułatwić dziecku uruchomienie odruchów związanych z poszukiwaniem piersi i ssaniem oraz sprzyjać wczesnemu przystawieniu.
Kontakt skóra do skóry można stosować także później, nie tylko bezpośrednio po porodzie, szczególnie gdy dziecko jest niespokojne albo pojawiają się trudności z karmieniem.
Jak dbać o brodawki podczas karmienia piersią?
Pielęgnacja brodawek powinna być prosta. Nie ma potrzeby mycia piersi mydłem przed każdym karmieniem. Zbyt częste stosowanie detergentów może wysuszać skórę.
Warto:
- utrzymywać brodawki w czystości podczas zwykłej codziennej higieny,
- po karmieniu pozwolić skórze wyschnąć przed ubraniem się,
- regularnie zmieniać wilgotne wkładki laktacyjne,
- unikać biustonoszy powodujących punktowy ucisk i otarcia.
Jeśli potrzebne jest dodatkowe nawilżenie i ochrona skóry, można sięgnąć po kosmetyk przeznaczony do pielęgnacji brodawek podczas laktacji.
Balsam do brodawek sutkowych - certyfikowany BIO Mustela jest przeznaczony do pielęgnacji bardzo wrażliwej skóry brodawek sutkowych. Ma bezzapachową formułę, zawiera organiczną oliwę z oliwek i pomaga nawilżać, chronić oraz wspierać regenerację skóry. Zgodnie z instrukcją producenta można aplikować go po karmieniu i nie wymaga on rutynowego spłukiwania przed kolejnym karmieniem.
Kosmetyk nie zastępuje jednak oceny przyczyny bólu lub pękania brodawek. Jeśli problem wynika z nieprawidłowego przystawienia, podstawowym działaniem jest jego skorygowanie.
Czy karmienie piersią powinno boleć?
W pierwszych dniach brodawki mogą być bardziej wrażliwe, ale utrzymujący się ból podczas całego karmienia, pęknięcia lub krwawienie nie powinny być traktowane jako normalny etap, który trzeba przeczekać.
Najczęstszą przyczyną bólu brodawek jest nieprawidłowe przystawienie dziecka do piersi.
Inne możliwe przyczyny to między innymi:
- ograniczona ruchomość języka dziecka,
- infekcja,
- uraz skóry,
- nieprawidłowe używanie laktatora,
- choroby dermatologiczne brodawki.
Jeśli brodawki bolą przy każdym karmieniu, są popękane lub krwawią, warto jak najszybciej poprosić o ocenę karmienia.
Czy podczas karmienia trzeba pić więcej?
Karmienie piersią może zwiększać pragnienie, dlatego dobrze mieć napój pod ręką podczas karmienia i regularnie uzupełniać płyny.
Nie ma jednak potrzeby zmuszania się do picia bardzo dużych ilości wody w celu zwiększenia produkcji mleka. Najważniejsze jest regularne jedzenie, picie zgodnie z pragnieniem i dbanie o własne potrzeby.
Produkcję mleka w największym stopniu wspiera skuteczne i odpowiednio częste usuwanie pokarmu z piersi.
Karmienie piersią po powrocie do pracy
Powrót do pracy nie oznacza konieczności zakończenia karmienia piersią.
W zależności od wieku dziecka i organizacji dnia można:
- karmić przed wyjściem i po powrocie z pracy,
- odciągać mleko podczas nieobecności,
- korzystać z przysługujących przerw na karmienie,
- łączyć karmienie piersią z żywieniem uzupełniającym u starszego niemowlęcia.
WHO rekomenduje wyłączne karmienie piersią przez około pierwszych 6 miesięcy, a następnie kontynuację karmienia wraz z odpowiednią żywnością uzupełniającą do 2. roku życia lub dłużej, jeśli mama i dziecko chcą je kontynuować.
Jakie przerwy na karmienie przysługują w pracy?
Zgodnie z art. 187 Kodeksu pracy pracownica karmiąca jedno dziecko piersią ma prawo do dwóch półgodzinnych przerw wliczanych do czasu pracy, jeśli jej dobowy czas pracy przekracza 6 godzin.
Jeśli czas pracy:
- wynosi mniej niż 4 godziny dziennie - przerwa nie przysługuje,
- wynosi od 4 do 6 godzin dziennie - przysługuje jedna przerwa,
- przekracza 6 godzin - przysługują dwie przerwy.
Pracownica karmiąca więcej niż jedno dziecko ma prawo do dwóch przerw po 45 minut każda.
Na wniosek pracownicy przerwy mogą zostać udzielone łącznie, co w praktyce może pozwolić rozpocząć pracę później albo zakończyć ją wcześniej.
Czy poza domem trzeba karmić butelką?
Nie. Jeśli mama chce i ma możliwość nakarmić dziecko piersią, nie ma medycznej potrzeby przechodzenia na butelkę tylko dlatego, że znajduje się poza domem.
Można karmić w restauracji, centrum handlowym, parku lub innym miejscu, w którym mama i dziecko czują się komfortowo.
W Polsce ochrona kobiet karmiących w przestrzeni publicznej była również przedmiotem orzecznictwa dotyczącego równego traktowania. Uniemożliwianie swobodnego karmienia piersią w miejscu świadczenia usług zostało uznane w sprawie wspieranej przez Rzecznika Praw Obywatelskich za formę nierównego traktowania.
Kiedy skorzystać z pomocy specjalisty?
Warto skontaktować się z położną, lekarzem lub specjalistą laktacyjnym, jeśli:
- karmienie boli przez większość lub cały czas,
- brodawki pękają lub krwawią,
- dziecko ma trudności z uchwyceniem piersi,
- podczas karmienia nie słychać połykania,
- brodawka po karmieniu jest wyraźnie spłaszczona, ściśnięta lub biała,
- dziecko jest bardzo senne i trudno je obudzić do karmienia,
- po pierwszych dniach życia dziecko ma wyraźnie za mało mokrych pieluszek,
- po początkowym fizjologicznym spadku masy dziecko nie zaczyna prawidłowo przybierać,
- pierś staje się bolesna, zaczerwieniona i gorąca albo pojawia się gorączka.
Wczesna ocena przyczyny problemu często pozwala uniknąć pogłębiania bólu i trudności z karmieniem.
Podsumowanie
Noworodek rodzi się z odruchem ssania i szukania piersi, ale prawidłowego przystawienia mama i dziecko często uczą się razem. Karmienie powinno z czasem stać się komfortowe, a utrzymujący się ból, pękanie lub krwawienie brodawek wymagają oceny przyczyny.
Pomocne są prawidłowa pozycja, karmienie zgodnie z sygnałami dziecka, kontakt skóra do skóry oraz prosta pielęgnacja brodawek. Powrót do pracy ani wyjście z domu nie muszą oznaczać zakończenia karmienia piersią, a pracownicom karmiącym przysługują określone w Kodeksie pracy przerwy.