Infekcje są częstą częścią dzieciństwa, szczególnie gdy dziecko chodzi do żłobka lub przedszkola. Wiele z nich ma łagodny przebieg i ustępuje po kilku dniach, ale niektóre wymagają szybkiej konsultacji lekarskiej. Nie każdą wysypkę, gorączkę lub kaszel można rozpoznać na podstawie samego wyglądu objawów.
Choroby zakaźne u dzieci
Choroby zakaźne mogą być wywoływane przez wirusy, bakterie, a rzadziej przez inne drobnoustroje. Przebycie niektórych infekcji może pozostawić odporność, ale nie dotyczy to wszystkich chorób. Dziecko może również ponownie zachorować na tę samą infekcję, szczególnie gdy istnieją różne szczepy lub warianty danego drobnoustroju.
Nie należy celowo narażać dziecka na zakażenie w celu uzyskania odporności. Bezpieczniejszą metodą zapobiegania części chorób są szczepienia wykonywane zgodnie z aktualnym kalendarzem szczepień oraz zasady higieny.
Najczęstsze choroby i zakażenia u dzieci
Ospa wietrzna
Ospa wietrzna jest zakażeniem wirusowym. Zwykle zaczyna się od gorszego samopoczucia, gorączki lub stanu podgorączkowego, a następnie pojawia się swędząca wysypka, która może przechodzić w pęcherzyki i strupki.
Postępowanie zależy od wieku dziecka i nasilenia objawów. Lekarz może zalecić sposoby łagodzenia świądu oraz leczenie gorączki. Nie należy samodzielnie podawać dziecku kwasu acetylosalicylowego. Ważne jest również ograniczenie drapania zmian, ponieważ może prowadzić do nadkażenia bakteryjnego i blizn.
Ospa jest zakaźna dla osób, które nie chorowały lub nie zostały zaszczepione. Aktualne zasady szczepień przeciw ospie wietrznej należy sprawdzać w obowiązującym Programie Szczepień Ochronnych.
Odra
Odra jest bardzo zakaźną chorobą wirusową. Może objawiać się wysoką gorączką, kaszlem, katarem, zapaleniem spojówek oraz wysypką, która zwykle zaczyna się na twarzy i stopniowo obejmuje kolejne części ciała.
Odra może prowadzić do powikłań, dlatego podejrzenie choroby wymaga kontaktu z lekarzem. Przed wizytą warto telefonicznie poinformować placówkę o możliwości zakażenia, aby ograniczyć kontakt dziecka z innymi pacjentami.
Różyczka
Różyczka jest zakażeniem wirusowym, które często ma łagodny przebieg. Mogą pojawić się powiększone węzły chłonne, stan podgorączkowy oraz drobna wysypka. Objawy nie zawsze pozwalają odróżnić różyczkę od innych infekcji.
Różyczka jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży, jeśli nie mają odporności. Z tego powodu istotną rolę odgrywają szczepienia ochronne.
Świnka
Świnka jest chorobą wirusową. Jej charakterystycznym objawem może być bolesny obrzęk w okolicy ślinianek przyusznych, któremu czasem towarzyszą gorączka, ból głowy, osłabienie i trudności w przyjmowaniu pokarmów.
Choroba może powodować powikłania, dlatego dziecko z podejrzeniem świnki powinno zostać ocenione przez lekarza. Leczenie ma zwykle charakter objawowy, ponieważ antybiotyki nie działają na wirusy.
Krztusiec
Krztusiec jest zakażeniem bakteryjnym dróg oddechowych. Początkowo może przypominać przeziębienie, a z czasem pojawiają się napadowe, męczące ataki kaszlu. U niemowląt objawy mogą być mniej typowe. Zamiast wyraźnego kaszlu może wystąpić bezdech, sinienie lub trudności w oddychaniu.
Niemowlęta i małe dzieci są szczególnie narażone na ciężki przebieg krztuśca. Jeśli lekarz rozpozna tę chorobę, może zalecić antybiotyk oraz inne postępowanie odpowiednie do wieku i stanu dziecka.
Gorączka trzydniowa
Gorączka trzydniowa, nazywana także rumieniem nagłym, występuje najczęściej u niemowląt i małych dzieci. Po kilku dniach gorączki może pojawić się drobna wysypka, zwykle na tułowiu. Objawy mogą jednak przypominać inne infekcje, dlatego rozpoznanie powinien potwierdzić lekarz.
Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej
Tak zwana bostonka jest zakażeniem wirusowym. Może powodować gorączkę, ból gardła, osłabienie oraz pęcherzyki lub nadżerki w jamie ustnej. Zmiany mogą pojawić się także na dłoniach, stopach i pośladkach.
Najważniejsze jest zapewnienie dziecku odpowiedniej ilości płynów oraz obserwowanie, czy ból w jamie ustnej nie utrudnia picia. Jeśli dziecko przyjmuje bardzo mało płynów lub oddaje wyraźnie mniej moczu, należy skontaktować się z lekarzem.
Szkarlatyna
Szkarlatyna, czyli płonica, jest zakażeniem wywoływanym przez bakterie z grupy paciorkowców. Typowe objawy mogą obejmować nagły ból gardła, gorączkę, powiększone migdałki oraz drobną, szorstką w dotyku wysypkę.
Rozpoznanie wymaga oceny lekarskiej, a czasem wykonania testu. Jeśli potwierdzi się zakażenie paciorkowcowe, lekarz może zalecić antybiotyk. Nie należy rozpoczynać antybiotykoterapii samodzielnie ani podawać dziecku pozostałości leku z wcześniejszej kuracji.
Grypa
Grypa może rozpocząć się nagle i powodować gorączkę, dreszcze, bóle mięśni, ból głowy, kaszel oraz wyraźne osłabienie. Dziecko powinno odpoczywać w domu do czasu poprawy samopoczucia i ustąpienia gorączki.
Czas powrotu do szkoły lub przedszkola zależy od stanu dziecka i zasad obowiązujących w danej placówce. Nie ma jednej uniwersalnej liczby dni, przez które każde dziecko powinno pozostawać w domu po grypie.
Zakażenia przewodu pokarmowego
Wymioty i biegunka mogą być wywołane przez różne wirusy lub bakterie. U niemowląt i małych dzieci największym zagrożeniem jest odwodnienie.
W czasie infekcji należy często proponować dziecku niewielkie ilości płynów. Jeśli dziecko nie może ich przyjąć, wymiotuje po każdej próbie picia, ma suche usta, jest bardzo senne lub oddaje wyraźnie mniej moczu, potrzebna jest pilna konsultacja lekarska.
Jak rozpoznać infekcję u dziecka?
Początkowe objawy wielu infekcji są podobne. Dziecko może stać się bardziej senne, marudne, mniej aktywne lub stracić apetyt. Mogą pojawić się gorączka, katar, kaszel, ból gardła, wymioty, biegunka albo wysypka.
U niemowlęcia zwróć szczególną uwagę na:
- trudności w oddychaniu,
- wyraźnie mniejszą aktywność lub trudności z wybudzeniem,
- odmowę karmienia albo znacznie mniejsze przyjmowanie płynów,
- mniejszą liczbę mokrych pieluszek,
- nietypowy, trudny do ukojenia płacz,
- sinienie skóry lub ust,
- drgawki,
- wysypkę, która nie blednie po ucisku.
Temperatura ciała powinna być mierzona odpowiednią metodą i interpretowana z uwzględnieniem wieku dziecka oraz jego ogólnego stanu. Sama wysokość gorączki nie pozwala określić, czy infekcja jest wirusowa, czy bakteryjna.
Infekcja wirusowa czy bakteryjna?
Na podstawie samego koloru kataru, rodzaju kaszlu, wyglądu gardła lub wysokości gorączki nie można wiarygodnie rozpoznać przyczyny infekcji. Zielony albo żółty katar nie oznacza automatycznie zakażenia bakteryjnego, a mokry kaszel nie jest dowodem konieczności zastosowania antybiotyku.
Antybiotyki działają na wybrane bakterie, ale nie leczą zakażeń wirusowych. O ich zastosowaniu decyduje lekarz na podstawie badania dziecka, wywiadu i w razie potrzeby dodatkowych testów.
Nie podawaj dziecku antybiotyku bez zalecenia lekarza. Nie przerywaj także kuracji wcześniej, nawet jeśli objawy ustąpią, chyba że lekarz zdecyduje inaczej.
Szczepienia ochronne
Szczepienia zmniejszają ryzyko zachorowania na wybrane choroby zakaźne oraz ciężkiego przebiegu niektórych z nich. Zasady szczepień w Polsce są określane w aktualnym Programie Szczepień Ochronnych i mogą się zmieniać.
W przypadku pytań o szczepienia dziecka skonsultuj się z pediatrą lub lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej. Aktualne informacje należy sprawdzać w oficjalnych materiałach Ministerstwa Zdrowia i Głównego Inspektoratu Sanitarnego.
Oprócz szczepień znaczenie mają również:
- mycie rąk, szczególnie po powrocie do domu i przed posiłkami,
- unikanie kontaktu z osobami z objawami infekcji,
- pozostawienie chorego dziecka w domu,
- wietrzenie pomieszczeń,
- niedzielenie się sztućcami, kubkami i smoczkami,
- zasłanianie ust i nosa podczas kaszlu oraz kichania.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli stan dziecka się pogarsza, objawy są nasilone lub masz wątpliwości dotyczące zdrowia niemowlęcia. Szczególnej uwagi wymagają:
- problemy z oddychaniem, przyspieszony oddech lub wciąganie przestrzeni między żebrami,
- sinienie ust albo skóry,
- trudności z wybudzeniem, znaczna apatia lub wiotkość,
- odwodnienie, brak możliwości przyjmowania płynów lub wyraźnie mniej mokrych pieluszek,
- drgawki,
- wysypka, która nie blednie po ucisku,
- sztywność karku lub silny ból głowy u starszego dziecka,
- gorączka u bardzo małego niemowlęcia,
- gwałtowne pogorszenie ogólnego stanu dziecka.
Jeśli objawy sugerują bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod numer alarmowy 112 albo 999. W przypadku podejrzenia choroby zakaźnej przed wizytą w przychodni skontaktuj się z placówką telefonicznie.
Podsumowanie
Choroby zakaźne u dzieci mogą mieć różny przebieg, a ich objawy często początkowo wyglądają podobnie. Nie da się wiarygodnie rozpoznać infekcji wirusowej lub bakteryjnej wyłącznie na podstawie koloru kataru, rodzaju kaszlu czy wysokości gorączki. Obserwuj ogólny stan dziecka, nie podawaj samodzielnie antybiotyków i korzystaj z aktualnych zaleceń dotyczących szczepień. W razie niepokojących objawów skontaktuj się z lekarzem.