Poród w wodzie może oznaczać korzystanie z wanny lub basenu porodowego podczas porodu albo urodzenie dziecka bezpośrednio do wody. Dla części kobiet zanurzenie w ciepłej wodzie pomaga zmniejszyć odczuwanie bólu, ułatwia zmianę pozycji i zwiększa komfort podczas porodu.
Nie każda ciąża i nie każdy przebieg porodu pozwalają jednak na bezpieczne korzystanie z wanny porodowej. Decyzja zależy od stanu mamy i dziecka, przebiegu ciąży oraz zasad obowiązujących w danej placówce.
Na czym polega poród w wodzie?
Warto rozróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to zanurzenie w wodzie podczas porodu, najczęściej w pierwszym okresie, gdy dochodzi do rozwierania szyjki macicy. Kobieta korzysta wtedy z wanny lub basenu porodowego w celu zwiększenia komfortu i łagodzenia bólu, ale może wyjść z wody przed narodzinami dziecka.
Druga możliwość to urodzenie dziecka do wody. W takim przypadku również drugi okres porodu odbywa się w wannie, a dziecko po urodzeniu znajduje się przez krótki czas pod powierzchnią wody, po czym jest spokojnie wynoszone na powierzchnię.
Poród w wodzie jest formą porodu pochwowego. Nie zastępuje cięcia cesarskiego ani innych interwencji medycznych, jeśli stają się one konieczne ze względu na stan mamy lub dziecka.
Jakie są zalety porodu w wodzie?
Najlepiej udokumentowane korzyści dotyczą komfortu kobiety podczas porodu. Ciepła woda może sprzyjać rozluźnieniu i ułatwiać swobodne przyjmowanie wygodnych pozycji.
Z dostępnych badań wynika, że zanurzenie w wodzie podczas porodu może:
- zmniejszać odczuwanie bólu porodowego,
- zmniejszać potrzebę zastosowania znieczulenia zewnątrzoponowego lub podpajęczynówkowego,
- zwiększać poczucie komfortu, prywatności i kontroli nad przebiegiem porodu,
- ułatwiać zmianę pozycji dzięki wyporności wody,
- zwiększać satysfakcję z doświadczenia porodu u części kobiet.
Niektóre badania wskazują również na mniejszą częstość nacięcia krocza oraz większą szansę zachowania krocza bez urazu. Aktualne wytyczne NICE wskazują ponadto, że u kobiet, które wcześniej rodziły, poród do wody może wiązać się z mniejszym ryzykiem ciężkich pęknięć krocza trzeciego lub czwartego stopnia.
W części badań obserwowano także mniejsze ryzyko krwotoku poporodowego u kobiet rodzących do wody. Nie oznacza to jednak, że poród w wodzie zapobiega krwotokowi ani że taki efekt wystąpi u każdej kobiety.
Czy poród w wodzie ma korzyści dla dziecka?
Nie ma wystarczających dowodów, aby stwierdzić, że urodzenie do wody zapewnia dziecku szczególne korzyści związane z mniejszym stresem, łatwiejszą adaptacją do życia poza macicą czy mniejszym ryzykiem infekcji.
W dużych badaniach obserwacyjnych i przeglądach naukowych większość ocenianych wyników zdrowotnych noworodków po porodzie do wody była podobna do wyników dzieci urodzonych poza wodą w odpowiednio dobranych ciążach niskiego ryzyka. Aktualne wytyczne NICE wskazują, że poród do wody może być związany z mniejszą częstością przyjęć noworodków na oddział neonatologiczny, jednak nie należy interpretować tego jako dowodu ochronnego działania samej wody.
Nie potwierdzono natomiast twierdzeń, że poród w wodzie zapobiega oddaniu smółki, infekcjom albo urazom dziecka.
Poród w wodzie – wady i możliwe ryzyko
Poród w wodzie wymaga odpowiednich warunków organizacyjnych, właściwej kwalifikacji rodzącej oraz możliwości szybkiego opuszczenia wanny w razie pojawienia się komplikacji.
Do istotnych ograniczeń i możliwych zagrożeń należą:
- konieczność wyjścia z wody, jeżeli stan mamy lub dziecka wymaga dodatkowej diagnostyki albo interwencji,
- ryzyko zakażenia w przypadku niewłaściwego czyszczenia basenu, nieprawidłowego przygotowania wody lub nieprzestrzegania zasad kontroli zakażeń,
- niewielkie, ale zwiększone w porównaniu z porodem poza wodą ryzyko zerwania pępowiny podczas wynoszenia dziecka na powierzchnię,
- rzadkie opisy przypadków aspiracji wody przez noworodka, szczególnie gdy przed urodzeniem występują zaburzenia jego stanu,
- ograniczenia dotyczące niektórych metod farmakologicznego łagodzenia bólu.
Badania dotyczące kobiet z ciążą niskiego ryzyka nie wykazują jednoznacznie zwiększonego ogólnego ryzyka zakażeń u mamy lub dziecka w porównaniu z porodem poza wodą, jeśli przestrzegane są odpowiednie procedury. Opisano jednak pojedyncze ciężkie zakażenia noworodków związane między innymi ze skażoną wodą lub nieprawidłowym przygotowaniem basenu.
Stanowiska organizacji medycznych dotyczące samego urodzenia dziecka do wody nie są całkowicie jednolite. Aktualne wytyczne NICE zalecają rozważenie porodu w wodzie u odpowiednio zakwalifikowanych kobiet po omówieniu możliwych korzyści i ryzyka. American College of Obstetricians and Gynecologists pozostaje bardziej ostrożny i rekomenduje, aby po korzystaniu z wody w pierwszym okresie porodu samo urodzenie dziecka odbywało się poza wodą, ponieważ dane dotyczące drugiego okresu są według tej organizacji nadal niewystarczające.
Kto może rodzić w wodzie?
Możliwość korzystania z wanny porodowej jest oceniana indywidualnie. Najczęściej poród w wodzie rozważa się u kobiet z ciążą pojedynczą, donoszoną i przebiegającą bez istotnych powikłań, gdy dziecko znajduje się w położeniu główkowym, a stan mamy i dziecka nie budzi niepokoju.
Do czynników, które mogą sprawić, że poród w wodzie nie będzie zalecany lub konieczna będzie dodatkowa ocena, należą między innymi:
- nieprawidłowości w tętnie płodu,
- istotne krwawienie z dróg rodnych,
- gorączka lub podejrzenie zakażenia,
- powikłania ciąży wymagające intensywniejszego nadzoru,
- nieprawidłowe położenie dziecka,
- ciąża przed terminem,
- konieczność zastosowania określonych leków lub procedur, których nie można bezpiecznie prowadzić w wodzie.
Nie istnieje jedna uniwersalna lista przeciwwskazań obowiązująca we wszystkich placówkach. Kryteria kwalifikacji mogą się różnić w zależności od stanu klinicznego, możliwości technicznych i procedur danego szpitala lub domu narodzin.
Jak przebiega poród w wodzie?
Jeżeli nie występują przeciwwskazania, kobieta może wejść do odpowiednio przygotowanej wanny lub basenu porodowego. Woda powinna mieć temperaturę komfortową dla rodzącej. Zgodnie z zaleceniami NICE nie powinna przekraczać 37,5°C, a temperatura wody i rodzącej powinna być regularnie kontrolowana.
Nie ma opartej na aktualnych wytycznych zasady, zgodnie z którą podczas pierwszego okresu porodu kobieta może pozostawać w wodzie wyłącznie przez 30 minut, a następnie musi zrobić 30-minutową przerwę. Czas korzystania z wanny zależy od samopoczucia kobiety, przebiegu porodu oraz oceny personelu.
Jeżeli kobieta decyduje się również na urodzenie dziecka do wody, po narodzinach noworodek jest spokojnie i bez niepotrzebnego pociągania za pępowinę wynoszony na powierzchnię. Po kontakcie twarzy dziecka z powietrzem nie powinno się ponownie zanurzać jego głowy.
Stan noworodka jest oceniany od razu po porodzie. Jeśli dziecko wymaga pomocy w rozpoczęciu oddychania lub innych działań resuscytacyjnych, powinny one zostać podjęte niezwłocznie.
Jak monitoruje się mamę i dziecko podczas porodu w wodzie?
Poród w wodzie nie oznacza rezygnacji z monitorowania stanu dziecka. W ciąży i porodzie niskiego ryzyka tętno płodu może być kontrolowane w wannie za pomocą wodoodpornego detektora tętna płodu.
W niektórych placówkach dostępne są również wodoodporne, bezprzewodowe systemy umożliwiające ciągłe monitorowanie KTG. Sama konieczność monitorowania tętna nie oznacza więc automatycznie, że obserwacja dziecka w wodzie jest niemożliwa. Decyzja zależy jednak od przyczyny, dla której potrzebne jest intensywniejsze monitorowanie, oraz od wyposażenia placówki.
Podczas pobytu w wodzie personel kontroluje także stan rodzącej, w tym jej temperaturę. Jeżeli pojawia się gorączka, nieprawidłowe tętno dziecka, krwawienie lub inny sygnał wskazujący na możliwe powikłanie, może być konieczne opuszczenie wanny.
Czy dziecko może zachłysnąć się wodą?
U zdrowego, dobrze utlenowanego dziecka mechanizmy związane z przejściem z życia płodowego do oddychania powietrzem sprawiają, że regularne oddychanie zwykle rozpoczyna się po urodzeniu i kontakcie z powietrzem. Nie oznacza to jednak, że dziecko jest całkowicie chronione przed aspiracją wody.
Jeżeli dochodzi do niedotlenienia lub innego zaburzenia stanu płodu, może pojawić się odruch gwałtownego nabierania powietrza, czyli gasping. Jeśli dziecko znajduje się w tym momencie pod wodą, istnieje możliwość aspiracji płynu. Z tego powodu podczas porodu konieczne jest monitorowanie dobrostanu dziecka, a po urodzeniu noworodek powinien zostać sprawnie i spokojnie wyniesiony na powierzchnię.
Nieprawidłowe jest więc założenie, że nierozprężone wcześniej płuca albo tak zwany odruch nurkowania całkowicie uniemożliwiają zachłyśnięcie wodą.
Kiedy trzeba opuścić wannę porodową?
Plan porodu może zmienić się w zależności od sytuacji. Personel może zalecić wyjście z wody między innymi wtedy, gdy:
- pojawiają się nieprawidłowości w tętnie dziecka,
- rodząca ma gorączkę lub pogarsza się jej stan ogólny,
- występuje niepokojące krwawienie,
- poród nie postępuje prawidłowo,
- pojawia się podejrzenie powikłania wymagającego szybkiej interwencji,
- konieczne jest zastosowanie metody leczenia lub monitorowania, której nie można bezpiecznie przeprowadzić w wannie.
Wyjście z wody nie oznacza niepowodzenia planu porodu. Najważniejsze jest dostosowanie postępowania do aktualnego stanu mamy i dziecka.
Podsumowanie
Poród w wodzie może zwiększać komfort rodzącej, zmniejszać odczuwanie bólu i ograniczać potrzebę stosowania niektórych metod farmakologicznego znieczulenia. U odpowiednio zakwalifikowanych kobiet część badań wskazuje również na korzystne wyniki dotyczące nacięcia krocza, ciężkich urazów krocza czy krwotoku poporodowego.
Nie ma natomiast podstaw, aby przypisywać porodowi w wodzie takie korzyści dla dziecka jak mniejszy stres, zapobieganie infekcjom czy ochrona przed oddaniem smółki. Urodzenie do wody wiąże się również z pewnymi specyficznymi zagrożeniami, między innymi większym ryzykiem zerwania pępowiny i rzadkim ryzykiem aspiracji wody. Dlatego decyzję warto omówić z położną lub lekarzem i uwzględnić zarówno przebieg ciąży, jak i zasady obowiązujące w wybranym miejscu porodu.