W Polsce można również wybrać położną podstawowej opieki zdrowotnej, czyli położną POZ. W czasie ciąży może ona prowadzić edukację przedporodową, a po narodzinach dziecka odwiedza mamę i noworodka w ramach opieki domowej. Warto wiedzieć, czym różni się położna POZ od położnej prowadzącej ciążę oraz od douli.
Kim jest położna i czym się zajmuje?
Położna wykonuje samodzielny zawód medyczny. Jej kompetencje obejmują między innymi opiekę nad kobietą w ciąży fizjologicznej, prowadzenie określonych badań potrzebnych do monitorowania ciąży, rozpoznawanie sytuacji wymagających konsultacji lekarskiej, prowadzenie porodu fizjologicznego oraz opiekę nad kobietą i noworodkiem po porodzie.
Zakres jej pracy może obejmować między innymi:
- opiekę nad kobietą w prawidłowo przebiegającej ciąży,
- edukację dotyczącą ciąży, porodu i połogu,
- przygotowanie do rodzicielstwa i opieki nad noworodkiem,
- prowadzenie porodu fizjologicznego w ramach posiadanych kompetencji,
- ocenę stanu matki i dziecka po porodzie,
- wsparcie dotyczące karmienia piersią i laktacji,
- opiekę nad noworodkiem,
- profilaktykę i edukację dotyczącą zdrowia kobiet.
Jeżeli w trakcie ciąży, porodu lub połogu pojawią się czynniki ryzyka albo nieprawidłowości wykraczające poza kompetencje położnej, konieczne jest zapewnienie odpowiedniej opieki lekarskiej lub specjalistycznej.
Kim jest położna POZ?
Położna POZ, nazywana również położną rodzinną lub środowiskową, pracuje w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Każda kobieta uprawniona do świadczeń finansowanych przez NFZ może dokonać wyboru położnej POZ, niezależnie od tego, czy jest obecnie w ciąży.
Położna POZ nie musi pracować w tej samej przychodni co Twój lekarz rodzinny lub pielęgniarka POZ.
Jej zadania obejmują między innymi:
- edukację przedporodową,
- przygotowanie do porodu i połogu,
- przygotowanie do opieki nad noworodkiem,
- edukację dotyczącą karmienia piersią,
- wizyty w domu po porodzie,
- ocenę stanu kobiety w połogu i noworodka,
- wsparcie laktacyjne,
- wybrane świadczenia profilaktyczne dotyczące zdrowia kobiet.
Kiedy wybrać położną?
Nie trzeba czekać do ciąży, aby wybrać położną POZ. Jeśli jednak spodziewasz się dziecka, warto sprawdzić odpowiednio wcześniej, do której położnej masz złożoną deklarację i czy chcesz korzystać z jej opieki podczas ciąży oraz po porodzie.
W ramach świadczeń POZ kobieta w ciąży może korzystać z edukacji przedporodowej prowadzonej przez położną. Aktualne informacje dla pacjentek wskazują na możliwość realizacji do 26 takich spotkań:
- od 21. do 31. tygodnia ciąży - do jednego spotkania tygodniowo,
- od 32. tygodnia ciąży do porodu - do dwóch spotkań tygodniowo.
Obowiązujący od 2026 roku standard opieki okołoporodowej dodatkowo wzmacnia rolę edukacji przedporodowej już na wcześniejszych etapach ciąży. Jeśli ciążę prowadzi lekarz położnik, powinien poinformować kobietę o możliwości korzystania z opieki położnej POZ i skierować ją do niej w celu objęcia edukacją przedporodową oraz przygotowania opieki po porodzie.
Jak wybrać położną POZ?
Położną POZ wybiera się poprzez złożenie deklaracji wyboru. Można zrobić to w wybranej placówce lub elektronicznie, między innymi przez Internetowe Konto Pacjenta.
Nie obowiązuje rejonizacja, dlatego nie musisz wybierać położnej pracującej najbliżej miejsca zamieszkania. Warto jednak uwzględnić odległość, ponieważ po porodzie część świadczeń realizowana jest w domu mamy i dziecka.
Przy wyborze warto sprawdzić:
- gdzie położna przyjmuje i jaki teren obejmuje wizytami domowymi,
- jak organizowane są spotkania edukacyjne w ciąży,
- jak wygląda możliwość kontaktu po porodzie,
- czy prowadzi zajęcia indywidualne, grupowe czy obie formy,
- jakie ma doświadczenie w zakresie laktacji i opieki nad noworodkiem,
- czy sposób komunikacji odpowiada Twoim potrzebom.
Opinie innych rodziców mogą być pomocne, ale nie powinny być jedynym kryterium. Dla jednej osoby szczególnie ważna będzie duża dostępność położnej, dla innej sposób komunikacji, doświadczenie laktacyjne lub możliwość prowadzenia edukacji indywidualnej.
Czy można zmienić położną POZ?
Tak. Jeśli dotychczasowy wybór Ci nie odpowiada, możesz złożyć nową deklarację wyboru położnej POZ.
Obecnie lekarza, pielęgniarkę lub położną POZ można bezpłatnie zmienić bez podawania przyczyny dwa razy w roku kalendarzowym. Za każdą kolejną zmianę pobierana jest opłata w wysokości 80 zł.
Istnieją jednak sytuacje, w których kolejna zmiana również może być bezpłatna, na przykład z powodu zmiany miejsca zamieszkania, zaprzestania pracy przez wcześniej wybraną osobę lub zamknięcia placówki.
Nie trzeba więc pozostawać przy raz wybranej położnej, jeśli współpraca nie odpowiada Twoim potrzebom.
Jak wygląda opieka położnej w ciąży?
Edukacja przedporodowa nie powinna ograniczać się do przygotowania do samego porodu. Aktualny standard opieki okołoporodowej zakłada znacznie szerszy zakres tematów.
Spotkania mogą obejmować między innymi:
- zmiany zachodzące w organizmie podczas ciąży,
- badania i opiekę medyczną w kolejnych trymestrach,
- aktywność fizyczną i sposób żywienia w ciąży,
- objawy wymagające kontaktu z lekarzem lub położną,
- przygotowanie do porodu i plan porodu,
- metody łagodzenia bólu porodowego,
- przebieg połogu,
- karmienie piersią i laktację,
- pielęgnację i żywienie noworodka,
- bezpieczny sen niemowlęcia,
- zdrowie psychiczne w okresie okołoporodowym,
- prawa pacjentki związane z opieką okołoporodową.
Edukacja może odbywać się indywidualnie lub grupowo. Nie jest tym samym co komercyjna szkoła rodzenia i może przysługiwać niezależnie od udziału w takich zajęciach.
Czy położna może prowadzić ciążę?
Tak. Polskie przepisy przewidują, że położna może rozpoznawać ciążę, sprawować opiekę nad kobietą w przebiegu ciąży fizjologicznej oraz wykonywać w określonym zakresie badania potrzebne do jej monitorowania.
Może również kierować na badania potrzebne do możliwie wczesnego wykrycia ciąży wysokiego ryzyka i rozpoznawać sytuacje wymagające opieki lekarskiej.
W praktyce należy jednak odróżnić kompetencje zawodowe położnej od zakresu świadczeń dostępnych w konkretnej placówce w ramach NFZ. Nie każda wybrana położna POZ automatycznie prowadzi pełną ciążę zamiast ginekologa. Jeśli interesuje Cię taki model opieki, warto sprawdzić, czy dana placówka oferuje prowadzenie ciąży przez położną i na jakich zasadach.
Wizyty położnej po porodzie
Po porodzie położna POZ obejmuje opieką zarówno kobietę w połogu, jak i noworodka. Wizyty odbywają się w miejscu zamieszkania lub pobytu mamy i dziecka.
Zgodnie z aktualnym standardem położna POZ odbywa co najmniej cztery wizyty domowe. Przepisy dotyczące świadczeń POZ przewidują łącznie 4-6 wizyt w pierwszych tygodniach życia dziecka.
Według standardu obowiązującego od 2026 roku pierwsza wizyta powinna odbyć się nie później niż w ciągu 48 godzin, z wyłączeniem sobót, niedziel i dni ustawowo wolnych od pracy, od otrzymania przez położną zgłoszenia urodzenia dziecka lub informacji o wypisie mamy ze szpitala po porodzie.
Podczas wizyt położna może między innymi:
- ocenić stan zdrowia i samopoczucie mamy,
- obserwować przebieg połogu,
- ocenić stan noworodka,
- kontrolować gojenie pępka,
- pomóc w kwestiach związanych z karmieniem i laktacją,
- omówić pielęgnację i bezpieczeństwo dziecka,
- odpowiedzieć na pytania rodziców dotyczące pierwszych tygodni życia.
Nieprawidłowości dotyczące zdrowia mamy lub dziecka mogą wymagać konsultacji lekarskiej, a położna powinna pomóc rozpoznać sytuacje, w których dalsza diagnostyka jest potrzebna.
Położna a doula - czym się różnią?
Położna i doula pełnią różne role i nie powinny być traktowane zamiennie.
Położna
Położna jest przedstawicielką zawodu medycznego. Ma określone prawem kompetencje dotyczące opieki nad kobietą w ciąży, podczas porodu i połogu oraz nad noworodkiem. Może wykonywać świadczenia medyczne, monitorować stan kobiety i dziecka, prowadzić poród fizjologiczny oraz rozpoznawać nieprawidłowości wymagające interwencji.
Doula
Doula zapewnia przede wszystkim niemedyczne wsparcie emocjonalne, informacyjne i fizyczne w czasie ciąży, porodu lub po porodzie. Sama funkcja douli nie daje uprawnień do wykonywania świadczeń medycznych, diagnozowania, monitorowania stanu płodu ani podejmowania decyzji dotyczących leczenia.
Doula może między innymi:
- towarzyszyć rodzącej,
- pomagać jej znaleźć komfortową pozycję,
- wspierać w stosowaniu poznanych wcześniej technik relaksacyjnych,
- pomagać w komunikowaniu potrzeb,
- zapewniać ciągłą obecność i wsparcie emocjonalne.
Nie zastępuje jednak położnej, lekarza ani innego personelu medycznego. Osoba pracująca jako doula może oczywiście posiadać dodatkowe kwalifikacje medyczne, ale wynikają one wtedy z odrębnego zawodu, a nie z samego faktu bycia doulą.
Czy obecność douli przy porodzie może być pomocna?
Badania dotyczące ciągłego wsparcia podczas porodu wskazują, że obecność osoby zapewniającej takie wsparcie może wiązać się między innymi z większym prawdopodobieństwem porodu drogami natury, większą satysfakcją z doświadczenia porodu i nieco krótszym czasem porodu.
Nie oznacza to jednak, że doula gwarantuje konkretny przebieg porodu. W badaniach analizowano różne formy ciągłego wsparcia, zapewnianego między innymi przez doule, personel lub wybraną osobę bliską, a jakość części dostępnych dowodów oceniono jako niską.
Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje możliwość obecności wybranej przez kobietę osoby wspierającej podczas porodu. Może być nią partner, członek rodziny, przyjaciółka lub inna wskazana osoba.
Jeżeli chcesz, aby podczas porodu towarzyszyła Ci doula, warto wcześniej sprawdzić zasady obowiązujące w wybranym szpitalu, w tym liczbę osób, które mogą przebywać z rodzącą.
Podsumowanie
Położna jest samodzielną przedstawicielką zawodu medycznego, której kompetencje obejmują opiekę nad kobietą w fizjologicznej ciąży, podczas porodu i połogu oraz nad noworodkiem. Położna POZ dodatkowo zapewnia między innymi edukację przedporodową i wizyty domowe po narodzinach dziecka.
Położną POZ można wybrać poprzez deklarację, również przez Internetowe Konto Pacjenta. Bez podawania przyczyny można ją bezpłatnie zmienić dwa razy w roku kalendarzowym, a każda kolejna zmiana co do zasady kosztuje 80 zł.
Położna i doula nie pełnią tej samej funkcji. Położna udziela świadczeń medycznych, natomiast doula zapewnia przede wszystkim niemedyczne wsparcie. Obie osoby mogą towarzyszyć kobiecie w okresie okołoporodowym, ale zakres ich odpowiedzialności i kompetencji jest inny.