Częste infekcje u przedszkolaka są częstym powodem niepokoju rodziców. Dzieci przebywające w dużych grupach mają kontakt z wieloma wirusami, dlatego w pierwszych latach uczęszczania do przedszkola mogą chorować częściej niż wcześniej. Zwykle nie oznacza to problemu z odpornością, ale sposób przebiegu infekcji i ogólny stan dziecka zawsze warto obserwować.
Dlaczego przedszkolaki często chorują?
Układ odpornościowy dziecka nadal się rozwija i stopniowo uczy się rozpoznawać różne drobnoustroje. Przedszkole sprzyja przenoszeniu infekcji, ponieważ dzieci przebywają blisko siebie, dotykają wspólnych przedmiotów i nie zawsze pamiętają o zasłanianiu ust podczas kaszlu lub dokładnym myciu rąk.
Na częstsze infekcje mogą wpływać również sezon jesienno-zimowy, niewystarczająca ilość snu, przebywanie w zadymionych pomieszczeniach oraz kontakt z osobami chorymi. Sam fakt, że dziecko choruje kilka razy w roku, nie świadczy jeszcze o obniżonej odporności.
Przeciwciała przekazane dziecku przez matkę podczas ciąży i karmienia piersią mogą mieć znaczenie dla ochrony przed niektórymi zakażeniami, ale nie zapewniają pełnej ochrony przed wszystkimi infekcjami. Nie można też wskazać jednej granicy wieku, w której układ odpornościowy nagle osiąga pełną dojrzałość.
Ile infekcji w roku może mieć dziecko?
Zdrowe małe dzieci, szczególnie te uczęszczające do żłobka lub przedszkola, mogą przechodzić kilka do kilkunastu infekcji układu oddechowego w ciągu roku. Częstość zachorowań zależy między innymi od wieku, sezonu, liczby kontaktów z innymi dziećmi oraz rodzaju infekcji.
Ważniejsza od samej liczby zachorowań jest ich ciężkość, czas trwania, występowanie powikłań oraz to, czy dziecko prawidłowo rozwija się i odzyskuje formę pomiędzy infekcjami.
Infekcja wirusowa czy bakteryjna?
Na podstawie samego koloru kataru, wysokości gorączki czy wyglądu gardła nie można wiarygodnie rozpoznać, czy infekcja jest wirusowa, czy bakteryjna. Objawy wielu zakażeń są podobne, a ich ocena wymaga uwzględnienia wieku dziecka, badania lekarskiego i czasem dodatkowych testów.
Infekcje wirusowe
Większość przeziębień u dzieci jest wywoływana przez wirusy. Typowe objawy mogą obejmować:
- katar,
- kaszel,
- ból gardła,
- gorączkę lub stan podgorączkowy,
- osłabienie i mniejszy apetyt.
W infekcji wirusowej stosuje się przede wszystkim odpoczynek, odpowiednią ilość płynów i leczenie objawowe zalecone dla wieku dziecka. Antybiotyki nie działają na wirusy i nie powinny być podawane bez konsultacji z lekarzem.
Infekcje bakteryjne
Niektóre infekcje bakteryjne mogą wymagać antybiotyku, ale decyzję o jego zastosowaniu podejmuje lekarz. Sama wysoka gorączka, gęsty katar lub biały nalot na migdałkach nie wystarczają do rozpoznania zakażenia bakteryjnego.
Jeśli objawy są nasilone, utrzymują się, pogarszają po początkowej poprawie albo pojawiają się trudności z oddychaniem, dziecko powinno zostać zbadane przez lekarza.
Jak pomóc dziecku podczas infekcji?
- Zapewnij dziecku odpoczynek, ale nie ma potrzeby zmuszać go do leżenia, jeśli ma siłę na spokojną aktywność.
- Podawaj płyny często, w małych porcjach. Przy wymiotach lub biegunce lekarz może zalecić doustny płyn nawadniający.
- Kontroluj temperaturę i podawaj leki przeciwgorączkowe wyłącznie zgodnie z zaleceniami dotyczącymi wieku, masy ciała i dawkowania.
- Nie podawaj dziecku aspiryny bez wyraźnego zalecenia lekarza.
- Wietrz pomieszczenie i utrzymuj komfortową temperaturę.
- Nie stosuj antybiotyków, leków przeciwkaszlowych ani preparatów złożonych bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
Jeśli nos dziecka jest zatkany, pomocne może być jego delikatne oczyszczanie roztworem soli fizjologicznej. U młodszych dzieci trzeba zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu produktów zawierających olejki eteryczne lub substancje zapachowe.
Kosmetyk do pielęgnacji skóry może być elementem codziennej rutyny, jeśli jest przeznaczony dla wieku dziecka i stosowany zgodnie z instrukcją. Nie leczy infekcji, nie udrażnia dróg oddechowych i nie zastępuje porady medycznej.
Jak wspierać odporność dziecka?
Nie istnieje jeden preparat, dieta ani domowa metoda, która gwarantowałaby, że dziecko przestanie chorować. Na prawidłowe funkcjonowanie organizmu wpływa przede wszystkim codzienny styl życia.
Sen, ruch i codzienna aktywność
Zadbaj o regularny sen, aktywność fizyczną dopasowaną do wieku oraz codzienne przebywanie na świeżym powietrzu, także w chłodniejszych miesiącach. Dziecko powinno być ubrane odpowiednio do temperatury, bez przegrzewania.
Różnorodna dieta
Podstawą jest różnorodne żywienie obejmujące warzywa, owoce, produkty zbożowe, źródła białka i zdrowe tłuszcze. Suplementy witamin, preparaty „na odporność” i probiotyki nie powinny być stosowane rutynowo bez wskazań. Ich przydatność zależy od stanu zdrowia dziecka i konkretnego preparatu.
Szczepienia ochronne
Szczepienia pomagają chronić przed wybranymi chorobami zakaźnymi i ich powikłaniami. W Polsce część szczepień znajduje się w Programie Szczepień Ochronnych jako obowiązkowe, a część jako zalecane. Warto omówić z pediatrą szczepienia odpowiednie dla wieku dziecka, w tym szczepienie przeciw grypie oraz inne szczepienia zalecane.
Mycie rąk i ograniczanie transmisji infekcji
Naucz dziecko dokładnego mycia rąk:
- po powrocie z przedszkola i spaceru,
- po skorzystaniu z toalety,
- przed jedzeniem,
- po kaszlu, kichaniu lub wydmuchaniu nosa.
Dziecko z gorączką, wyraźnym osłabieniem lub nasilonymi objawami powinno pozostać w domu. Powrót do przedszkola zależy od stanu dziecka i zasad obowiązujących w danej placówce.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli u dziecka pojawi się:
- trudność w oddychaniu, przyspieszony oddech lub sinienie ust,
- wyraźna senność, trudność z wybudzeniem albo nietypowa wiotkość,
- odwodnienie, bardzo mała ilość oddawanego moczu lub niemożność przyjmowania płynów,
- gorączka utrzymująca się lub nawracająca zgodnie z oceną lekarza,
- silny ból, sztywność karku, drgawki albo wysypka, która nie blednie pod uciskiem,
- pogorszenie stanu po początkowej poprawie,
- częste, ciężkie lub nietypowe infekcje oraz brak powrotu do zdrowia pomiędzy zachorowaniami.
W przypadku niemowląt, dzieci z chorobami przewlekłymi lub obniżoną odpornością próg konsultacji powinien być niższy. W razie nagłego zagrożenia zdrowia lub życia należy wezwać pomoc medyczną.
Podsumowanie
Przedszkolaki często chorują, ponieważ mają intensywny kontakt z wieloma drobnoustrojami, a ich układ odpornościowy nadal się rozwija. Nie można jednak rozpoznać rodzaju infekcji wyłącznie na podstawie pojedynczego objawu, takiego jak kolor kataru czy wysokość gorączki.
Najważniejsze są odpoczynek, nawodnienie, leczenie objawowe zgodne z zaleceniami, szczepienia, sen, różnorodna dieta i higiena rąk. Jeśli infekcja ma ciężki lub nietypowy przebieg, dziecko powinien zbadać lekarz.