Indukcja porodu to zastosowanie metod medycznych w celu rozpoczęcia porodu, zanim czynność porodowa rozpocznie się samoistnie. Może obejmować leki, metody mechaniczne, amniotomię lub połączenie kilku metod dobranych do sytuacji klinicznej.
Indukcję proponuje się wtedy, gdy korzyści z zakończenia ciąży są oceniane jako większe niż korzyści z dalszego oczekiwania. Przed rozpoczęciem procedury kobieta powinna otrzymać informacje o przyczynie indukcji, proponowanej metodzie, możliwych korzyściach i ryzyku oraz alternatywnych możliwościach postępowania.
Co to jest indukcja porodu?
Indukcja ma na celu doprowadzenie do rozpoczęcia porodu i, jeśli jest to możliwe oraz bezpieczne, urodzenia dziecka drogami natury.
Nie jest tym samym co stymulacja porodu. O indukcji mówimy, gdy poród jeszcze się nie rozpoczął. Stymulacja dotyczy natomiast sytuacji, w której czynność porodowa już trwa, ale skurcze są niewystarczające lub postęp porodu jest zbyt wolny.
Nie należy także utożsamiać indukcji porodu z leczeniem poronienia. W przypadku utraty ciąży stosuje się odrębne schematy postępowania zależne od wieku ciąży i sytuacji klinicznej.
Kiedy wykonuje się indukcję porodu?
Indukcja może być rozważana, jeśli dalsze trwanie ciąży może zwiększać ryzyko dla kobiety lub dziecka.
Do możliwych wskazań należą między innymi:
- ciąża trwająca po przewidywanym terminie porodu,
- przedporodowe pęknięcie błon płodowych bez rozpoczęcia skurczów,
- stan przedrzucawkowy lub niektóre postacie nadciśnienia w ciąży,
- cukrzyca przedciążowa lub ciążowa w określonych sytuacjach,
- zaburzenia wzrastania płodu, jeśli stan dziecka pozwala na próbę porodu drogami natury,
- mała ilość płynu owodniowego w wybranych sytuacjach,
- niektóre choroby serca, nerek lub inne choroby ciężarnej,
- wybrane problemy dotyczące łożyska lub dobrostanu płodu.
Samo występowanie cukrzycy, nadciśnienia, alloimmunizacji czy wady płodu nie oznacza automatycznie konieczności indukcji w określonym tygodniu. Termin i sposób zakończenia ciąży zależą od rodzaju problemu, jego nasilenia i stanu mamy oraz dziecka.
Indukcja porodu po terminie
Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje indukcję porodu u kobiet z prawidłowo datowaną, niepowikłaną ciążą po osiągnięciu 41+0 tygodnia.
WHO nie rekomenduje natomiast rutynowej indukcji przed 41. tygodniem u wszystkich kobiet z niepowikłaną ciążą.
W Polsce aktualny standard organizacyjny opieki okołoporodowej przewiduje niezwłocznie po ukończeniu 40. tygodnia ocenę stanu ciężarnej i dziecka oraz wykonanie KTG i USG.
Jeśli wyniki są prawidłowe i ruchy dziecka są odczuwane zgodnie z jego zwykłym wzorcem, kolejne KTG i USG wykonuje się po 7 dniach. Podczas tej wizyty ustala się termin hospitalizacji tak, aby poród odbył się przed końcem 42. tygodnia.
Nie oznacza to, że każda kobieta musi czekać do końca 42. tygodnia. Wskazania do wcześniejszej indukcji mogą wynikać z sytuacji klinicznej, a decyzja jest indywidualna.
Jak ocenia się gotowość do indukcji?
Przed rozpoczęciem indukcji ocenia się stan mamy i dziecka oraz gotowość szyjki macicy do porodu.
Jednym z narzędzi jest skala Bishopa, w której bierze się pod uwagę między innymi:
- rozwarcie szyjki,
- jej skrócenie i konsystencję,
- położenie szyjki,
- stopień zstąpienia części przodującej dziecka.
Niedojrzała szyjka nie oznacza, że indukcja jest niemożliwa. W takiej sytuacji pierwszym etapem może być jej przygotowanie, czyli dojrzewanie szyjki za pomocą leków lub metody mechanicznej.
Przed indukcją ocenia się także położenie dziecka, stabilność główki w miednicy oraz zapis czynności serca płodu.
Farmakologiczne metody indukcji porodu
W indukcji mogą być stosowane prostaglandyny oraz inne leki wpływające na dojrzewanie szyjki i czynność skurczową macicy.
Dinoproston
Dinoproston, czyli prostaglandyna E2, może być stosowany do przygotowania niedojrzałej szyjki macicy. W zależności od preparatu podawany jest miejscowo w postaci przeznaczonej do zastosowania dopochwowego.
Podczas stosowania leków pobudzających macicę konieczne jest monitorowanie czynności skurczowej i stanu dziecka, ponieważ jednym z możliwych działań niepożądanych jest nadmierna aktywność skurczowa macicy.
Mizoprostol
Mizoprostol jest kolejną prostaglandyną, która może być wykorzystywana do dojrzewania szyjki i indukcji porodu zgodnie z odpowiednim protokołem klinicznym.
Nie jest prawdą, że stosuje się go wyłącznie przy obumarciu płodu lub w ciążach, w których dziecko nie jest zdolne do przeżycia. Międzynarodowe wytyczne uwzględniają mizoprostol również jako jedną z metod indukcji porodu w ciąży z żywym płodem, jeśli nie występują przeciwwskazania.
Sposób jego stosowania zależy od historii położniczej, stanu szyjki i lokalnego protokołu. Szczególnej ostrożności wymaga wcześniejsze cięcie cesarskie lub inna operacja macicy.
Oksytocyna
Oksytocyna jest podawana dożylnie w celu wywołania lub nasilenia skurczów macicy.
Nie jest jednak automatycznie pierwszą metodą stosowaną u każdej kobiety. Jeśli szyjka jest niedojrzała, często najpierw potrzebne jest jej przygotowanie.
Nie ma również podstaw do rutynowego jednoczesnego łączenia prostaglandyny i oksytocyny u każdej pacjentki. Kolejne etapy indukcji dobiera się zależnie od odpowiedzi organizmu i zastosowanego preparatu.
Mechaniczne metody indukcji porodu
Do przygotowania szyjki można wykorzystywać metody mechaniczne, na przykład cewnik balonowy.
Cewnik wprowadza się przez szyjkę macicy, a znajdujący się na jego końcu balon wywiera delikatny nacisk, który pomaga w rozszerzaniu szyjki i pobudza miejscowe uwalnianie prostaglandyn.
Nie jest to metoda przeznaczona wyłącznie dla ciąż wysokiego ryzyka. Metody mechaniczne mogą być rozważane między innymi wtedy, gdy:
- szyjka jest niedojrzała,
- metody farmakologiczne nie są odpowiednie,
- istnieje większa potrzeba ograniczenia ryzyka nadmiernej czynności skurczowej,
- kobieta po omówieniu możliwości preferuje metodę mechaniczną.
Metody balonowe powodują nadmierną czynność skurczową rzadziej niż leki prostaglandynowe.
Amniotomia i oksytocyna
Amniotomia polega na celowym przerwaniu błon płodowych przez osobę wykonującą procedurę.
Może być elementem indukcji, szczególnie wtedy, gdy szyjka jest już odpowiednio dojrzała, a główka dziecka znajduje się nisko i stabilnie w miednicy.
Często po amniotomii stosuje się również dożylną oksytocynę, aby rozpocząć lub wzmocnić regularne skurcze.
Przed wykonaniem amniotomii ocenia się położenie dziecka i pozycję główki. Ma to znaczenie między innymi ze względu na ryzyko wypadnięcia pępowiny, jeśli część przodująca nie jest prawidłowo ustabilizowana.
Po przerwaniu błon z czasem zwiększa się również ryzyko infekcji, dlatego dalsze postępowanie i czas oczekiwania są monitorowane przez personel.
Membrane sweep, czyli oddzielenie błon płodowych
Membrane sweep nie polega na „odklejaniu kosmówki” ani na pobudzaniu wydzielania prolaktyny.
Podczas badania palec wprowadzany jest przez szyjkę macicy, a następnie wykonuje się ruch oddzielający dolną część błon płodowych od doczesnej. Powoduje to miejscowe uwalnianie prostaglandyn.
Procedura może zwiększać prawdopodobieństwo samoistnego rozpoczęcia porodu i zmniejszać potrzebę zastosowania dalszych metod indukcji.
Może jednak powodować dyskomfort, ból i niewielkie krwawienie.
NICE zaleca, aby możliwość wykonania membrane sweep omawiać po 39+0 tygodnia ciąży.
Indukcja porodu po cesarskim cięciu
Przebyte cesarskie cięcie nie oznacza automatycznie, że kolejny poród nie może zostać indukowany.
Dobór metody wymaga jednak szczególnej ostrożności ze względu na bliznę w mięśniu macicy i ryzyko jej pęknięcia.
Niektóre prostaglandyny nie powinny być stosowane do indukcji u kobiet z określonymi bliznami macicy. W takich przypadkach mogą być rozważane między innymi metody mechaniczne.
Decyzja zależy od rodzaju wcześniejszego cięcia lub operacji, liczby przebytych cięć, wskazania do aktualnego porodu oraz innych czynników klinicznych.
Czy można wywołać poród domowymi sposobami?
Nie ma wiarygodnych dowodów, że domowe metody mogą w bezpieczny i przewidywalny sposób rozpocząć poród.
Aktualne zalecenia NICE nie potwierdzają skuteczności takich metod jak:
- preparaty ziołowe,
- homeopatia,
- olej rycynowy,
- gorące kąpiele,
- akupunktura,
- lewatywa,
- stosunek seksualny.
Nie ma też podstaw do zalecania liści malin czy oleju z wiesiołka jako sprawdzonych sposobów na rozpoczęcie porodu.
Stymulacja brodawek może wpływać na wydzielanie oksytocyny i wywołać skurcze, dlatego nie powinna być samodzielnie stosowana jako domowa metoda indukcji. Jeśli jest rozważana, powinna odbywać się wyłącznie po uzgodnieniu z personelem medycznym i pod odpowiednim nadzorem.
Czy indukcja porodu wiąże się z ryzykiem?
Indukcja jest powszechnie stosowaną procedurą, ale jak każda interwencja medyczna może wiązać się z działaniami niepożądanymi.
Możliwe są między innymi:
- nadmiernie częste lub długotrwałe skurcze macicy,
- zmiany w czynności serca dziecka,
- większa potrzeba monitorowania KTG,
- bardziej nasilone odczuwanie bólu,
- dłuższy pobyt w szpitalu,
- infekcja, szczególnie po przedłużonym czasie od pęknięcia błon płodowych,
- nieskuteczna indukcja i konieczność zmiany dalszego postępowania,
- rzadko pęknięcie macicy, szczególnie przy określonych czynnikach ryzyka.
Indukcja nie oznacza jednak automatycznie większego ryzyka cięcia cesarskiego. W określonych grupach kobiet indukcja może nie zwiększać, a według części badań nawet zmniejszać odsetek cięć cesarskich w porównaniu z dalszym oczekiwaniem.
Kiedy indukcja może nie być odpowiednią metodą?
Indukcja nie jest właściwym rozwiązaniem, jeśli poród drogami natury jest przeciwwskazany.
Dotyczy to między innymi niektórych sytuacji takich jak:
- łożysko przodujące zasłaniające ujście szyjki,
- poprzeczne położenie dziecka,
- wypadnięcie pępowiny,
- aktywne zakażenie opryszczką narządów płciowych w okresie porodu,
- niektóre rodzaje wcześniejszych operacji macicy,
- stan dziecka wymagający szybkiego zakończenia ciąży poprzez cięcie cesarskie.
W takich sytuacjach personel może zalecić inną drogę zakończenia ciąży.
Jak przygotować się do indukcji porodu?
Indukcja może trwać od kilku godzin do znacznie dłuższego czasu, szczególnie jeśli szyjka jest jeszcze niedojrzała.
Przed przyjęciem do szpitala warto dowiedzieć się:
- dlaczego indukcja jest proponowana,
- od jakiej metody planowane jest rozpoczęcie,
- jak będzie monitorowane dziecko,
- jakie możliwości łagodzenia bólu są dostępne,
- co stanie się, jeśli pierwsza metoda nie zadziała,
- czy i kiedy można jeść, pić i poruszać się podczas procedury,
- jakie są alternatywy dla proponowanego postępowania.
Indukcja jest procesem, który może wymagać kilku kolejnych etapów. Niedojrzała szyjka nie oznacza niepowodzenia, ale może sprawić, że przygotowanie do właściwej czynności porodowej potrwa dłużej.
Podsumowanie
Indukcja porodu polega na medycznym rozpoczęciu porodu przed jego samoistnym początkiem. Może być wskazana po terminie porodu, po pęknięciu błon płodowych lub w przypadku określonych problemów dotyczących zdrowia mamy albo dziecka.
Metodę dobiera się na podstawie sytuacji klinicznej i dojrzałości szyjki macicy. Stosowane są między innymi prostaglandyny, mizoprostol, cewniki balonowe, amniotomia oraz oksytocyna. Domowe sposoby, takie jak zioła, homeopatia czy stosunek seksualny, nie mają potwierdzonej skuteczności jako metody indukcji, a stymulacja brodawek nie powinna być podejmowana samodzielnie bez konsultacji medycznej.